تبلیغ دین ۱۳۸۷/۱۰/۲۸ - ۱۱۱۱ بازدید

چطور می توان جامعه ای را به مراسمات مذهبی علاقمند کرد؟ چطور با دین واقعی آشنا کرد؟

در فرایند تعلیم و تبلیغ ارزش های واقعی دین به جامعه، عناصر متعددی از قبیل؛ خصوصیات و توانایی های شخص معلم و مبلغ، ویژگی های متعلم یا مخاطب (جامعه تبلیغی)، موضوع یا پیام مورد انتقال، شیوه، ابزار، هدف، زمان و مکان، مورد نیاز بوده و هر کدام در جای خود از اهمیت زیادی برخوردارندبررسی شیوه های تعلیمی و تبلیغی قرآن کریم و پیامبران الهی، به عنوان بزرگترین معلمان بشریت در طول تاریخ مؤید این مطلب است. از این رو در پاسخ سؤال فوق نمی توان به یک روشی و یا چند روشی در تعلیم و تبلیغ دین و ارزش های آن بسنده کرد مسلما روش الگویی «شیوه اسوه نمایی» در تربیت و تعلیم، ارشاد و هدایت و تبلیغ از مؤثرترین شیوه هاست چنانکه قرآن کریم می فرماید: «لقد کان لکم فی رسول الله اسوه حسنه لمن کان یرجوا الله و الیوم الاخر» (احزاب، آیه 21) و «قد کانت لکم اسوه حسنه فی ابراهیم والذین معه» (ممتحنه، آیه 4). و... امام صادق(ع) نیز می فرماید: «کونوا دعاه الناس بغیر السنتکم لیروا منکم الورع والاجتهاد والصلاه والخیر فان ذلک داعیه؛ دعوت گر مردم با غیر زبان هایتان باشید تا پاکدامنی، کوشش، نماز و نیکی را از شما مشاهده کنند که این خود دعوت کننده است» (اصول کافی، کلینی، ج 3، ص 81. اسوه بودن و انطباق گفتار و کردار یکی از مؤثرترین شیوه های تعلیم و تبلیغ دین است. «اسوه حسنه از موفق ترین شیوه ها و ابزارهای ارتباط با مردم است و از این رو بر هر حاکم و رهبر و پیشوایی که در اندیشه پیروزی و نیل به اهداف فکری و عملی دعوت می باشد، لازم است که خود اسوه و الگوی دیگران باشدنکته دیگر خود مراسم مذهبی هستند که باید بگونه ای باشند که فرد زده نشود مثلا طولانی بودن برخی مراسم و موضوع سخنرانی و چگونگی بیان و یا مداحی محل و چگونگی شروع و پایان مراسم همه در جذب و نگهداری شرکت کنندگان سهم تاثیرگذاری دارند
پیامبران انسانهای بزرگی بودند که برای کار فرهنگی در بین انسانها برانگیخته شده اند و مهمترین کار آنان که بقیه کارها از زیر شاخه های آن بود تعلیم و تزکیه بود حال چرا تعلیم و تزکیه؟ زیرا انسان برای اینکه کاری را انجام بدهد باید علم داشته باشد یعنی بداند که این کار مفید است اگر کسی اندیشه کاری را نداشته باشد هرچند مملو از انگیزه و اراده باشد راه به جایی نمی‌برد و چه بسا به گمراهی نیز کشیده شود نتیجه تعلیم اندیشه سازی است و نتیجه تزکیه انگیزه سازی اگر کسی انگیزه نداشته باشد نیز کاری از پیش نمی‌برد بسیاری از ماها می‌دانیم نماز شب خیلی خوب است ثواب زیادی دارد قرب به خداوند و توشه برای آخرت و ... را به دنبال دارد اما انگیزه این کار را نداریم نمی‌توانیم اراده بکنیم درحالی که اگر مسافرت مهمی در پیش داشته باشیم و ساعت پرواز مثلاً هر ساعتی از نصف شب که باشد مطمئنا بیدار می‌شویم چرا؟ چون انگیزه به اندازه کافی هست و تردیدی در انجام دادن آن نداریم
بنابراین دانش و اندیشه بدون انگیزه به جایی نمی‌رسد و انگیزه بدون دانش نیز نیرویی بی هدف است انگیزه همانند موتور یک اتومبیل کارآیی دارد و علم همانند نور چراغهای آن است . برخی از کسانی که در برابر ائمه (علیهم السلام) شمشیر کشیدند از دنیا و خانه و اهل و عیال دست کشیدند و قربه الی الله حرکت کردند از این رو بود که انگیزه برای کار الهی داشتند ولی علم نداشتند راه را گم کردند کسانی که اکنون با گذشتن از جان خود به کشتار شیعیان در کشورهای مختلف می‌پردازند و به اصطلاح عملیات انتحاری انجام می‌دهند نیز چنین است انگیزه دارند ولی علم صائب ندارد و در مقابل برخی علم دارند ولی انگیزه ندارند تمام کارهای خوب را می‌دانند ولی عمل نمی‌کنند لذا امیرالمومنین (علیه السلام) فرمودند پشت مرا دو گروه شکستند « قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) قَصَمَ ظَهْرِی رَجلان عَالِمٌ مُتَهَتِّکٌ وَ جَاهِلٌ مُتَنَسِّک» بحار ج2 ص111 و اینکه گفتند صراط مستقیم از مو باریکتر است و از شمشیر تیزتر بر همین اساس است که عالم شدن و تشخیص آنچه که وظیفه انسان است و گوش به هوای نفس ندادن تشخیصی است مشکل و عمل کرده و اراده کردن نیز همانند راه رفتن روی شمشیر تیز است صراط مستقیم هم باریک بینی می‌خواهد و هم اراده ای آهنین. کار شیطان نیز در این دو جهت است کسانی را که نمی‌دانند سعی دارد در جهل نگهدارد و از طرفی درباره کسانی که می‌دانند سعی در سست کردن اراده آنها دارد.
و خداوند نیز به هر دوی اینها امر کرده و سؤال خواهد کرد چه اینکه در حدیثی از امام صادق (علیه السلام) می‌خوانیم:
قَالَ سَمِعْتُ جَعْفَرَ بْنَ مُحَمَّدٍ (علیه السلام) وَ قَدْ سُئِلَ عَنْ قَوْلِهِ تَعَالَى قُلْ فَلِلَّهِ الْحُجَّةُ الْبالِغَةُ فَقَالَ إِنَّ اللَّهَ تَعَالَى یَقُولُ لِلْعَبْدِ یَوْمَ الْقِیَامَةِ عَبْدِی أَ کُنْتَ عَالِماً فَإِنْ قَالَ نَعَمْ قَالَ لَهُ أَ فَلَا عَمِلْتَ بِمَا عَلِمْتَ وَ إِنْ قَالَ کُنْتُ جَاهِلًا قَالَ لَهُ أَ فَلَا تَعَلَّمْتَ حَتَّى تَعْمَلَ فَیُخْصَمُ فَتِلْکَ الْحُجَّةُ الْبَالِغَةُ بحار ج2 ص29
از امام صادق (علیه السلام) درباره آیه ﴿ قُلْ فَلِلَّهِ الْحُجَّةُ الْبالِغَةُ﴾ انعام/149 سؤال شد فرمود خداوند در روز قیامت از بنده اش سؤال می‌کند آیا عالم (به امور دینی و وظیفه ات) بودی؟ اگر بگوید آری می‌پرسد آیا عمل نکردی به آنچه که دانستی و اگر بگوید جاهل بودم می‌فرماید چرا یاد نگرفتی تا عمل کنی و بدین صورت حجت بر بندگان تمام است.
همه اینها مقدمه بود تا بگوییم ا نسان در دو جهت نیازمند است اگر قصد کار فرهنگی برای جوانان داریم در دو جهت باید آنها را تقویت کنیم یکی راه علم که در مرتبه نخست و مهمتر از همه اعتقادات آنان درست باشد که دانسته و عالمانه وارد دین شوند مبانی اعتقادی آنها روشن شود در این صورت است که در تغییر شرایط و اوضاع نیز قدرت تصمیم گیری صحیح دارند مبانی اعتقادی انسان از مهمترین و ضروری ترین اموری است که باید ابتدا به آن اقدام کند اگر توانستید در این راه ا ز اساتید مبرز و خوش بیان استفادهکنید مبانی را در سطوح جوانانی که با آنها برخورد دارید در سطحهای مختلف عرضه کنید تا با ایمانی راسخ قدم بردارند از اولیتهای کارهای شما خواهد بود از بحث و جلسات گروهی و شرح و توضیح کتابهای شهید مطهری درباره مبانی و عقائد اسلامی و نیز تاریخ و مبانی انقلاب اسلامی یا مسابقه کتابخوانی از کتابهای ایشان از راههایی است که در بین گروههای مختلف پاسخگو بوده است
در جهت تزکیه و اخلاق نیز از اساتید خوب اخلاق استفاده کنید زندگی بزرگان دین مخصوصا کارهایی که کرده است شهید چمران شهید همت و شهدای دیگر که با خواندن خاطرات آنها انسان به وجد آمده و انگیزه ای در او پیدا می‌شود از منابعی هستند که جهت انگیزه را تقویت می‌کنند این زمینه دیگر زمینه علمی نیست که کلاس آموزش بگذارید بلکه عملی است یعنی باید زندگی بزرگان اخلاقی را ببینند اگر جهت آموزشی بخواهد داشته باشد فقط درسهای اخلاق و موعظه است چرا که انسان هیچگاه ازموعظه بی نیاز نیست و پیامبر خود اولین موعظه گر است (قُلْ إِنَّما أَعِظُکُمْ بِواحِدَةٍ أَنْ تَقُومُوا لِلّهِ مَثْنى وَ فُرادى ﴾ سبأ/46
شیوه های کار فرهنگی
کار فرهنگی می تواند از دو طریق انجام پذیرد:
1. مستقیم
2. غیر مستقیم . کار فرهنگی مستقیم؛ یعنی اینکه مباحث اعتقادی، دینی و فرهنگی عنوان کلاس، گفتوگو، فیلم و صدا و ... به مخاطب عرضه گردد. اما کار فرهنگی غیر مستقیم آن است که در ضمن ابزار و وسایل، فرهنگ دینی ترویج شود. یک معلم در کلاس درس، یک مربی ورزشی، یک فیلمساز در فیلمی که می سازد و... باید به صورت غیر مستقیم، در صدد فرهنگ سازی باشند. یک شاعر با شعر خوب می تواند نگرش انسان را تغییر دهد و ... همه می توانند در این راه بهترین و بیشترین نقش را داشته باشند.
در مجموع می توان گفت: تأثیرگذاری یک مهارتی است که به تدریج حاصل می شود و باید تأثیرگذار و تأثیر پذیر و فضای روانی از آمادگی لازم و شرائط کافی برخوردار باشد که بخشی از این با تمرین و ممارست به این مهارت دسترسی پیدا می شود. و بخشی دیگر مربوط به انگیزه و اعمال و اخلاص خود مبلغ است که با خودسازی حاصل می‌شود. تبلیغ نیز مانند هر کاری نیازمند استفاده از تجربیات و نیز خلاقیت است و این امر می‌تواند با استفاده از کتابهای مربوطه شکوفاتر گردد برای همین منظور کتابهایی به شما معرفی می‌گردد که می‌توانند نکاتی درباره نحوه تبلیغ بهتر به شما ارائه کنند در خاتمه آرزوی توفیق روز افزون برای شما را به ضمیمه معرفی این کتابها تقدیم می‌کنیم از جمله این کتابها عبارتند از:
1. شیوه‌های تبلیغ و تعلیم، علی اکبر بابازاده، انتشارات دانش و ادب
2. اخلاق تبلیغ در سیره رسول الله، سید مرتضی حسینی، مرکز جهانی علوم اسلامی
3. روشهای تبلیغ و سخنرانی، احمد صادقی اردستانی، دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم
4. شرایط موفقیت تبلیغ، محمد رضا ناجی، سازمان تبلیغات اسلامی
5. خاطرات و تجارب تبلیغی، حسین دهنوی، سازمان تبلیغات اسلامی
6. تبلیغ و مبلغ در آثار شهید مطهری، عبدالرحیم موگهی، دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم
7. راهبردهای روانشناختی تبلیغ، عبدالعظیم کریمی، ستاد اقامه نماز
8. درآمدی بر سیره تبلیغی معصومان، حسین عبدالمحمدی
9. گامهایی در راه تبلیغ، علامه محمد حسین فضل الله، ترجمه دکترا حمد بهشتی، شرکت چاپ و نشر بین الملل (نشر امیرکبیر)
10. قرآن و تبلیغ، محسن قرائتی، وزارت ارشاد
11. تعلیم و تربیت در اسلام، شهید مطهری، نشر صدرا
اسوه های قرآنی و شیوه های تبلیغی آنان، مصطفی عباسی مقدم، انتشارات دفتر تبلیغات

نظرات

 

در صورتی که قصد ثبت سوال دارید، می توانید از طریق صفحه جستجو اقدام به ثبت سوال نمایید. در غیر اینصورت با استفاده از فرم زیر نظر خود را برای ما ارسال نمایید.




حاصل جمع را در کادر وارد کنید