خانه> کتاب >1361


149

اول و پانزدهم هر ماه مهمان شماييم

 

بنام خدا - نسخه سوم نرم افزار پرسمان ويژه اندروید آماده شد

منو

بايگاني موضوعي
بايگاني شماره اي
گفتگوي زنده
عضويت
پرسش و پاسخ
پيگيري پاسخ
پاسخ سوالات غيرخصوصي
طرح سوال و ارتباط با ما

احكام نماز و روزه دانشجوي مسافر


جستجو



 

بورس مقالات

ابراز محبت دختر به...
درمان خود ارضايي ب...
پيامدهاي خودارضايي...
قرص شب امتحان (تار...
احضار روح با نعلبك...
نظرات مقاله «پيامد...
هولوكاست چيست؟
همجنسگرايي، علل و ...
گناهان كبيره
رابطه دختر و پسر
چشم چراني، آثار و ...
چگونه از ياران اما...
عجم، دشمن اهل بيت؟...
تقويت اراده در انج...
علامت قبولي توبه
ماجراي دختران و پس...
شيوه هاي همسريابي
اخلاق پيامبر (4) -...
نقش قرآن در زندگي ...
احكام نماز و روزه ...
شوخي هاي پيامبر
چه كنم گناه نكنم؟!
چگونه با تقوي شوم
همه شرايط وضو
جلسه خواستگاري
...

گرايش دختران آمريك...
اثر بيدار ماندن بي...
چرا فقط بي حجابي! ...
اگه روسري خود را ب...
ايميل هايي از شيطا...
دفتر 30 پرسش ها و ...
جايگاه و ارزش نماز...
چرا جنگ را ادامه د...
لیست کتب اداره مشا...
اخلاق پيامبر(2)- م...
موي بلند و وضو
خاطره اي جالب از ز...
اخلاق پيامبر - توص...
امام خميني(ره) و غ...
تا باشگاه هسته اي

آمار سایت


تعداد مقالات:
2049

بازدید مقالات:
6293260

بازدید سوالات:
2571789



دفتر 30 پرسش ها و پاسخ ها «احکام وضو،غسل و تیمم» بازديد: 17383

  نظر بدهيد  /   راي بدهيد  /   ارسال به دوستان  /   طرح سوال


 

 

 

 

 

 

پرسش  ها و پاسخ ها ـ دفتر سى ام:

 

 احكام وضو، غسل و تيمم

 

 

 

نهاد نمايندگى مقام معظم رهبرى در دانشگاه ها

معاونت مطالعات راهبردى ـ اداره مشاوره و پاسخ

سرشناسه: حسينى، سيد مجتبى، 1345 - گردآورنده

عنوان و نام پديدآور: احكام وضو، غسل و تيمم، (مطابق با نظر ده تن از مراجع عظام) / سيد مجتبى حسينى؛ تنظيم و نظارت نهاد نمايندگى مقام معظم رهبرى در دانشگاه ها، معاونت مطالعات راهبردى ـ اداره مشاوره و پاسخ.

مشخصات نشر: قم: نهاد نمايندگى مقام معظم رهبرى در دانشگاه ها، دفتر نشر معارف، 1387.

مشخصات ظاهرى: 144 ص

فروست: پرسش ها و پاسخ هاى دانشجويى؛ دفتر سى ام (احكام؛ 8)

شابك: 000/23 ريال ؛ 8-149-531-964-978

كتابنامه: ص [139] ـ 141؛ همچنين به صورت زيرنويس.

موضوع: وضو ـ پرسش ها و پاسخ ها.

موضوع: فقه جعفرى ـ قرن 14 ـ پرسش ها و پاسخ ها.

شناسه افزوده: نهاد نمايندگى مقام معظم رهبرى در دانشگاه ها، معاونت مطالعات راهبردى ـ اداره مشاوره و پاسخ.

شناسه افزوده: نهاد نمايندگى مقام معظم رهبرى در دانشگاه ها، دفتر نشر معارف.

رده بندى كنگره: 1387  3الف5ح/185 BP

رده بندى ديويى: 352/297

شماره كتابشناسى ملى: 1857610

تنظيم و نظارت: ···  نهاد نمايندگى مقام معظم رهبرى در دانشگاه ها

معاونت مطالعات راهبردى ـ اداره مشاوره و پاسخ

مؤلف: ···  سيدمجتبى حسينى

تايپ و صفحه آرايى: ···  طالب بخشايش

ناشر: ···  دفتر نشر معارف

نوبت چاپ: ···  چهارم، تابستان 1391

تيراژ: ···  5000 جلد

قيمت: ··· 2300 تومان

شابك: ··· 8-149-531-964-978

«همه حقوق براى ناشر محفوظ است»

مراكز پخش:

مديريت پخش دفتر نشر معارف: قم، خ شهدا، كوچه 32، پلاك 3، تلفن و نمابر: 7740004

فروشگاه شماره 1 (پاتوق كتاب): قم، خ شهداء، روبه روى دفتر مقام معظم رهبرى، تلفن 7735451

فروشگاه شماره 2 (پاتوق كتاب): تهران، خ انقلاب، چهار راه كالج، جنب بانك ملت، پ 715، تلفن 88911212

قم، مؤسسه فرهنگى و اطلاع رسانى طلوع طاها، تلفن 7748345

نشانى اينترنت:  www.Ketabroom.ir -  www.porseman.ir

پست الكترونيك: info@Ketabroom.ir - info@porseman.org

 

 

 

فهرست اجمالى

فهرست تفصيلى··· 7

مقدمه··· 23

احكام وضو··· 27

اهميت و كيفيت وضو··· 27

شرايط وضو··· 41

موانع وضو··· 52

مبطلات وضو··· 59

احكام غسل··· 61

اهميت و كيفيت غسل··· 61

غسل مس ميت··· 82

احكام جنابت··· 87

احكام استمنا··· 95

احكام تيمم··· 101

اهميت و كيفيت تيمم··· 101

اسامى متبركه··· 119

کليدواژه ها··· 133

كتابنامه··· 139

 

 

 

فهرست تفصيلى

مقدمه··· 23

احكام وضو

اهميت و كيفيت وضو

 پرسش 1 . معناى وضو و كيفيت وضو گرفتن را بيان كنيد؟··· 27

 پرسش 2 . اهميت و فوايد وضو را بيان كنيد؟··· 28

 پرسش 3 . براى چه كارهايى بايد وضو گرفت؟··· 29

 پرسش 4 . براى وضو چگونه بايد نيت كرد و چه چيزى بايد گفت؟··· 29

 پرسش 5 . آيا در وضو لازم است آب به همه صورت برسد؟··· 30

 پرسش 6 . آيا هنگام شستن صورت در وضو، مى شود آب را از پايين تر مثلاً بالاى ابروها ريخت و بعد دست كشيد؟··· 30

 پرسش 7 . اگر هنگام وضو، به طور سهوى دست از پايين به بالا كشيده شود، آيا وضو صحيح است؟··· 31

 پرسش 8 . آيا مى توان براى وضو دست را از بالا به پايين (بدون دست كشيدن) زير آب گرفت؟··· 31

 پرسش 9 . هنگام وضو اگر چند مرتبه دست بكشيم تا اطمينان پيدا كنيم كه آب رسيده است، آيا اشكالى دارد؟··· 31

 پرسش 10 . اگر دست ها را تا مچ شسته باشيم؛ آيا شستن دست ها از آرنج تا مچ كافى است؟··· 31

 پرسش 11 . آيا در وضو جريان آب بر اعضا واجب است، يا اينكه كشيدن دست تر بر آن كافى است؟··· 32

 پرسش 12 . آيا در وضو، ملاك شستن، تنها آب ريختن است، يا بايد علاوه بر آن، بر روى اعضاى وضو نيز دست كشيد؟··· 32

 پرسش 13 . در وضو، شستن صورت و دست ها تا چند مرتبه جايز است؟··· 33

 پرسش 14 . آيا شستن سه بار صورت و دست ها، وضو را باطل مى كند؟··· 33

 پرسش 15 . منظور از يك بار شستن در وضو چيست؟··· 34

 پرسش 16 . آيا اسراف آب در وضو باعث بطلان مى شود؟··· 34

 پرسش 17 . لطفا جاى مسح سر و مقدار مسح را مشخص كنيد؟··· 35

 پرسش 18 . آيا مسح سر لازم است با دست راست باشد؟··· 35

 پرسش 19 . اگر به جهت گرمى هوا يا جهات ديگر، براى مسح سر و پا رطوبتى در كف دست نمانده باشد، تكليف چيست؟··· 35

 پرسش 20 . خانم ها و يا كسى كه موهاى جلوى سرش بلند است و آن را بالاى سر جمع مى كند، چگونه در هنگام وضو مسح كند؟··· 36

 پرسش 21 . مقدار مسح پا از درازا چقدر است؟··· 36

 پرسش 22 . آيا در هنگام مسح، اگر سر يا پا تكان بخورد، وضو باطل مى شود؟··· 37

 پرسش 23 . آيا لازم است مسح پا بر روى شصت پا انجام گيرد؟··· 37

 پرسش 24 . اگر در مسح پا سر انگشتان پا مسح نشود و كمى از بالاتر كشيده شود، آيا اين وضو صحيح است؟··· 37

 پرسش 25 . آيا مسح بر روى جوراب نازك صحيح است؟··· 38

 پرسش 26 . اگر بعد از وضو شك كند كه پاها را مسح كرده يا نه، چه تكليفى دارد؟··· 38

 پرسش 27 . آيا در وضو، مى توان مسح پا را دوبار پشت سر هم (بعد از خشك كردن آن) تكرار كرد؟··· 38

 پرسش 28 . بستن شير آب در حال وضو چه حكمى دارد؟··· 38

 پرسش 29 . اگر رطوبت مسح سر به رطوبت صورت متصل شود؛ آيا وضو باطل مى شود؟··· 39

 پرسش 30 . اگر در اثناى وضو، آبى خارج از آب وضو به دست و صورت بريزد؛ آيا وضو باطل است؟··· 39

 پرسش 31 . اگر هنگام مسح، رطوبتى از صورت به كف دست يا روى پا بچكد، آيا مسح صحيح است؟··· 40

 پرسش 32 . آيا بانوان مى توانند همه انگشتان پاى خود را لاك بزنند و در هنگام وضو تنها يك انگشت كوچك پا را براى مسح بدون لاك نزده، نگه دارند؟··· 40

شرايط وضو

 پرسش 33 . شرايط وضو چيست؟··· 41

 پرسش 34 . در وضو اگر كف پاى انسان نجس باشد (ولى جاى مسح نجس نباشد) و مسح كند؛ آيا وضو صحيح است؟··· 42

 پرسش 35 . اگر عضوى از اعضاى وضو بعد از شستن آن و پيش از تمام شدن وضو نجس شود، تكليف چيست؟··· 42

 پرسش 36 . يكى از اعضاى وضو نجس بود، تطهير آن را فراموش كردم و وضو گرفتم، تكليف چيست؟ آيا وضو صحيح است؟··· 42

 پرسش 37 . وضو گرفتن در خانه اى كه صاحب آن خمس نمى دهد، چگونه است؟ آيا اين وضو صحيح است؟··· 43

 پرسش 38 . اگر كفش هم اتاقى خود را بدون رضايت او بپوشد و با آن وضو بگيرد؛ چه حكمى دارد؟··· 43

 پرسش 39 . آيا جايز است در دانشگاه وضو بگيريم و بيرون از دانشگاه با آن نماز بخوانيم؟··· 44

 پرسش 40 . آيا خشك بودن اعضاى وضو، قبل از وضو لازم است؟··· 44

 پرسش 41 . آيا در صورت مجبور بودن مى توان به روش اهل سنت وضو گرفت و تكليف چنين نمازهايى چه مى شود؟··· 44

 پرسش 42 . آيا وضو گرفتن در ايام عادت صحيح است و همان ارزش وضوى در زمان عادى را دارد؟··· 45

 پرسش 43 . با يك وضو تا چه زمانى مى توان نماز خواند؟··· 45

 پرسش 44 . آيا قبل از اذان، مى توان براى نماز وضو گرفت؟··· 45

 پرسش 45 . كسى كه شك دارد وضو گرفته يا نه، آيا بايد براى نماز وضو بگيرد؟··· 45

 پرسش 46 . كسى كه بعد از نماز شك مى كند كه در هنگام نماز وضو داشته يا نه، چه تكليفى دارد؟··· 46

 پرسش 47 . كسى كه شك دارد وضويش باطل شده است يا نه، چه حكمى دارد؟··· 46

 پرسش 48 . اگر در بين نماز در صحّت وضو شك كنيم، وظيفه مان چيست؟··· 46

 پرسش 49 . اگر بعد از وضو يقين كنيم، يكى از اعمال وضو را انجام نداده ايم، وظيفه چيست؟··· 47

 پرسش 50 . آيا وضوى وسواس صحيح است؟··· 47

 پرسش 51 . در كارهاى وضو بسيار شك مى كنم، وظيفه ام چيست؟··· 47

 پرسش 52 . آيا وضوى زن و مرد تفاوت دارد؟··· 48

 پرسش 53 . آيا انسان مى تواند ديگرى را در انجام دادن وضو، يارى دهد؟··· 48

 پرسش 54 . اگر كسى با آفتابه يا هر وسيله ديگرى، به كف دست او آب بريزد ولى خودش صورت و دست ها را بشويد، آيا اين وضو صحيح است؟··· 48

 پرسش 55 . چگونه فردى كه داراى يك دست است، وضو بگيرد؟··· 49

 پرسش 56 . انگشتان دست راست من قطع شده است، حال چگونه وضو بگيرم؟ آيا مى توانم با دست چپ به جاى دست راست وضو بگيرم؟··· 49

 پرسش 57 . كسى كه يك دستش شكسته و داخل گچ است؛ چگونه وضو بگيرد؟··· 49

 پرسش 58 . اگر در حين وضو چيزى بخوريم، وضويمان درست است؟··· 50

 پرسش 59 . وضو گرفتن در دستشويىهايى كه فاضلاب آن به چاه توالت ريخته مى شود، چه حكمى دارد؟··· 51

 پرسش 60 . اگر هنگام مسح كشيدن راه برويم، وضو باطل مى شود؟··· 51

موانع وضو

 پرسش 61 . آيا لازم است شخص هنگام وضو، اعضاى وضو را بررسى كند؟··· 52

 پرسش 62 . اگر بعد از وضو، در اعضا مانعى ببينيم، چه كنيم؟··· 52

 پرسش 63 . اگر در هنگام وضو شك داشته باشيم كه چيزى مانع رسيدن آب به بدن است، تكليف چيست؟··· 53

 پرسش 64 . آيا لاك ناخن، مانع از انجام وضو است؟··· 53

 پرسش 65 . بلند گذاشتن ناخن در وضو چه حكمى دارد؟··· 54

 پرسش 66 . اگر چركى زير ناخن باشد كه مانع رسيدن آب مى شود، آيا وضو صحيح است؟··· 54

 پرسش 67 . مداد چشم و ريمل در هنگام وضو چه حكمى دارد؟··· 54

 پرسش 68 . آيا ماليدن كرم به دست و صورت، مانع وضو مى شود؟··· 55

 پرسش 69 . مسح سر بر موهاى روغن زده شده، چگونه است؟··· 55

 پرسش 70 . آيا رنگ مو و حنا و رنگ پوست ميوه ها، مانع وضو است؟··· 55

 پرسش 71 . آيا رنگ خودكار مانع از صحّت وضو است؟··· 56

 پرسش 72 . آيا مسح سر بر كلاه گيس جايز است؟··· 56

 پرسش 73 . آيا ترميم يا كاشتن موى مصنوعى در سر و يا ابرو ـ كه مانع وضو يا غسل است ـ اشكال دارد؟··· 56

 پرسش 74 . چنانچه شخصى موى مصنوعى در سر كاشته باشد، تكليف وضوى او چه مى شود؟··· 57

 پرسش 75 . اگر موى مصنوعى در سر و يا ابرو به گونه اى كاشته شده باشد كه قابل رشد و نمو باشد، آيا براى وضو اشكال دارد؟··· 57

 پرسش 76 . اگر شخص در سر و يا ابروى خود مو ترميم كرده باشد، به گونه اى كه مانع رسيدن آب به بدن و يا صدق مسح سر گردد، تكليف چيست؟··· 57

 پرسش 77 . شخصى به خاطر نداشتن ابرو، در محل آن مو كاشته است، تكليف وضو او چيست؟··· 58

 پرسش 78 . آيا خال كوبى در اعضا، مانع وضو و غسل است؟··· 58

مبطلات وضو

 پرسش 79 . خواب در چه حدى وضو را باطل مى كند؟··· 59

 پرسش 80 . وضوى كسى كه از خروج باد معده خوددارى مى كند، چه حكمى دارد؟··· 59

 پرسش 81 . اگر در حين وضو يا نماز، شك در خروج باد معده كند، وظيفه اش چيست؟··· 59

 پرسش 82 . آيا ترشحات معمولى خانم ها، وضو را باطل مى كند؟··· 60

 پرسش 83 . نگاه به نامحرم در حال وضو، باعث بطلان وضو مى شود؟··· 60

 پرسش 84 . وضو گرفتن زن در جايى كه مرد نامحرم او را مى بيند، چگونه است؟··· 60

احكام غسل

اهميت و كيفيت غسل

 پرسش 85 . معناى غسل و كيفيت گرفتن آن را بيان كنيد؟··· 61

 پرسش 86 . فلسفه و فوايد غسل جنابت را بيان كنيد؟··· 62

 پرسش 87 . تعداد غسل هاى واجب براى مرد و زن چند تا هست؟··· 62

 پرسش 88 . غسل هاى مستحبى كدام است؟··· 63

 پرسش 89 . تفاوت غسل و وضو چيست؟··· 64

 پرسش 90 . آيا در غسل لازم است بدن از بالا به پايين شسته شود؟··· 64

 پرسش 91 . هنگام غسل و شستن طرف راست و چپ، سر و گردن را نيز مى شستم، آيا اين كار صحيح بوده است؟··· 65

 پرسش 92 . آيا در غسل، شستن داخل بينى و گوش نيز واجب است؟··· 65

 پرسش 93 . آيا در غسل دست كشيدن به بدن واجب است؛ يا تنها جارى كردن آب بر بدن كافى است؟··· 65

 پرسش 94 . آيا در غسل شستن موهاى بلند بدن واجب است؟··· 66

 پرسش 95 . آيا انجام غسل ارتماسى، با لباس زير در استخر جايز است؟··· 66

 پرسش 96 . كسى كه تمام بدنش زير آب است، آيا مى تواند نيت غسل ارتماسى كند يا اينكه بايد از آب بيرون آيد و بعد در آب فرو رود؟··· 66

 پرسش 97 . كسى كه بدنش تا گردن زير آب است، آيا با فرو بردن سر، غسل ارتماسى صحيح است؟··· 67

 پرسش 98 . آيا مى توان با دوش حمام غسل ارتماسى گرفت؟··· 67

 پرسش 99 . آيا انجام غسل هم شرايطى دارد؟··· 68

 پرسش 100 . يك قسمت از بدنم نجس بود و فراموش كردم آن را تطهير كنم، آيا با انجام غسل (زير دوش حمام)، نجاست نيز از بين رفته است؟ آيا غسل نيز صحيح است؟··· 69

 پرسش 101 . آيا در غسل پى در پى شستن لازم است؟··· 69

 پرسش 102 . آيا زن و شوهر مى توانند يكديگر را در انجام غسل يارى دهند؟··· 70

 پرسش 103 . آيا در حال غسل، بايد رو به قبله باشيم؟··· 70

 پرسش 104 . آيا غسل جنابت، فورى بر انسان واجب مى شود؟··· 70

 پرسش 105 . با غسل جنابت تا چه زمانى مى توان نماز خواند؟··· 71

 پرسش 106 . آيا مى شود غسل جنابت را قبل از وقت نماز انجام داد؟··· 71

 پرسش 107 . اگر پس از غسل، شخص بفهمد جايى از بدن را نشسته، تكليف چيست؟··· 71

 پرسش 108 . اگر كسى بعد از غسل، شك كند كه غسل را درست به جا آورده يا نه، تكليفش چيست؟··· 72

 پرسش 109 . كسى كه جنب بوده، اگر بعد از نمازى كه خوانده، شك كند غسل كرده يا نه، تكليفش چيست؟··· 73

 پرسش 110 . به قصد غسل جنابت به حمام رفتم؛ ولى وقتى كه بيرون آمدم شك كردم غسل را انجام داده ام يا نه، تكليف چيست؟··· 73

 پرسش 111 . منظور از غسل «مافى الذمه» چيست؟··· 74

 پرسش 112 . آيا كسى كه چند غسل بر ذمه او هست، مى تواند به نيت همه يك غسل انجام دهد؟··· 74

 پرسش 113 . اگر كسى براى انجام غسل خاصى (مانند غسل جنابت) نيت كند و آن را به جا آورد، آيا از ساير غسل ها كفايت مى كند؟··· 74

 پرسش 114 . با چه غسلهايى مى توان نماز خواند؟··· 75

 پرسش 115 . اگر كسى بعد از غسل جنابت براى نماز وضو بگيرد، كار حرامى انجام داده است؟··· 76

  پرسش 116 . اگر پس از غسل بفهمد، مانعى در بدنش مثل لاك وجود داشته، وضعيت نمازش چه مى شود؟··· 76

 پرسش 117 . در صورتى كه قبل از غسل جنابت، يكى از مبطلات وضو از انسان سر زند، آيا بايد بعد از غسل، وضو نيز بگيرد؟··· 76

 پرسش 118 . آيا بعد از غسل، خارج شدن بول و باد معده آن را باطل مى كند؟··· 76

 پرسش 119 . اگر در اثناى غسل جنابت، حدث اصغر (بول، باد معده و...) خارج شود، آيا غسل صحيح است؟··· 77

 پرسش 120 . وقت غسل جمعه تا چه زمانى است؟··· 78

 پرسش 121 . آيا جايز است قضاى غسل جمعه را وسط هفته انجام داد؟··· 78

 پرسش 122 . آيا كسى كه حائض است، مى تواند غسل جمعه به جا آورد؟··· 78

 پرسش 123 . آيا مى توان غسل جنابت را در حال حيض انجام داد؟··· 79

 پرسش 124 . خانمى كه از حيض پاك شده و مى خواهد نماز بخواند؛ آيا پيش از غسل وضو بگيرد يا بعد از آن؟··· 79

 پرسش 125 . آيا بدون جنابت، انجام دادن غسل جنابت صحيح است؟··· 79

 پرسش 126 . آيا غسل جنابت مستحبى نيز داريم؟··· 80

 پرسش 127 . آيا با غسل جنابت احتياطى مى شود، نماز خواند؟··· 80

 پرسش 128 . گفته شده: اگر زن به صورت معطر و خوشبو از منزل بيرون رود، بايد براى اين كار غسل كند؛ آيا اين سخن درست است؟··· 80

 پرسش 129 . آيا اسراف در آب، غسل را باطل مى كند؟··· 81

غسل مس ميت

 پرسش 130 . در هنگام تشريح، اگر دست ما به مرده اى بخورد كه نمى دانيم مسلمان است يا كافر؛ آيا غسل مس ميت لازم است؟··· 82

 پرسش 131 . حكم دست زدن دانشجويان پرستارى به استخوانهاى (بدون گوشت) ميت چيست؟··· 82

 پرسش 132 . كسى كه به بدن ميت قبل از غسل دست بزند، آيا بدن و لباسش هم نجس مى شود و بايد آب بكشد، يا فقط غسل كند؟··· 83

 پرسش 133 . اگر مس ميت با دستكش صورت گيرد، باز غسل مس ميت لازم است؟··· 83

 پرسش 134 . آيا ماساژ فردى كه نمى دانيم زنده است يا مرده، غسل مس ميت دارد؟··· 84

 پرسش 135 . آيا دست زدن به بيمارى كه در كما بوده و يا دچار مرگ مغزى شده و چند لحظه ديگر مى ميرد، غسل مس ميت دارد؟··· 84

 پرسش 136 . آيا براى دست زدن به جنين سقط شده غسل واجب مى شود؟··· 84

 پرسش 137 . مادرانى كه بچه شان مرده به دنيا مى آيد؛ آيا بايد غسل مس ميت به جا آورند؟··· 85

احكام جنابت

 پرسش 138 . چه كارهايى بر جنب حرام است؟··· 87

 پرسش 139 . كارهايى كه براى شخص جنب مكروه است، كدامند؟··· 87

 پرسش 140 . مذى، وذى و ودى را توضيح دهيد؟··· 88

 پرسش 141 . آبى كه هنگام خواندن مطالب مهيج و يا ديدن تصاوير محرك از انسان خارج مى شود چه حكمى دارد؟··· 89

 پرسش 142 . آيا آمدن منى همراه ادرار، نياز به غسل دارد؟··· 89

 پرسش 143 . اگر انسان از خروج منى جلوگيرى نموده و پس از مدتى بول كند؛ آيا غسل جنابت بر او واجب مى شود؟··· 89

 پرسش 144 . اگر در خواب، مايعى از انسان خارج شود كه نمى داند منى است يا نه، حكمش چيست؟··· 90

 پرسش 145 . صبح بعد از بيدارى، متوجه مى شوم كه محتلم شده ام؛ در حالى كه اصلاً هيچ گونه لذتى در خود حس نكرده ام، آيا غسل واجب است؟··· 90

 پرسش 146 . اگر انسان شك كند مايعى كه از او خارج شده منى است يا نه ـ در حالى كه بعضى از شرايط را دارا است ـ وظيفه اش چيست؟··· 90

 پرسش 147 . چندين سال با حال جنابت، روزه گرفتم و نماز خواندم؛ در حالى كه نمى دانستم جنب بايد غسل كند، تكليف چيست؟··· 91

 پرسش 148 . كسى كه مدتى نماز خوانده و روزه گرفته است و بعد بفهمد جنب بوده، تكليف او چيست؟··· 91

 پرسش 149 . مدتى غسل هاى خود را نادرست انجام مى دادم و با آن روزه مى گرفتم و نماز مى خواندم، آيا بايد روزه ها و نمازها را قضا كنم؟··· 92

 پرسش 150 . كسى كه نمى دانسته شستن كف پا در غسل لازم است، مدتى به اين ترتيب غسل مى نموده، نسبت به نماز و روزه هاى گذشته چه تكليفى دارد؟··· 92

 پرسش 151 . كسى كه بعد از اذان صبح با حالت احتلام از خواب بيدار مى شود، آيا مى تواند نماز خود را تا نزديك طلوع آفتاب به تأخير اندازد و با تيمم نماز بخواند؟··· 92

 پرسش 152 . اگر كسى در شب ماه رمضان، جُنُب شود و تا نزديك اذان صبح، غسل را به تأخير اندازد و سپس تيمم كند، آيا روزه او صحيح است؟··· 93

 پرسش 153 . كسى كه در تنگى وقت، قبل از اذان صبح در شب هاى ماه رمضان، به جهت جنابت تيمم كند؛ آيا مى تواند با آن نماز بخواند، يا بايد غسل به جا آورد؟··· 93

 پرسش 154 . اگر در ماه رمضان، با اعتقاد به اينكه براى غسل جنابت وقت دارد، مشغول به غسل شود و وسط غسل بفهمد مقدارى از غسل با اذان صبح همراه شده است، حكم روزه او چيست؟··· 93

احكام استمنا

 پرسش 155 . فلسفه حرمت استمناء در اسلام چيست؟ آيا آيه و حديثى در اين زمينه وجود دارد؟··· 95

 پرسش 156 . آيا در حرمت استمنا حتماً تحريك به وسيله دست ملاك است؟ اگر شخص كارى كند كه از راه نگاه و يا وسايل ديگر از او منى خارج شود، آيا استمنا محسوب مى شود؟··· 96

 پرسش 157 . گاهى با نگاه به عكس و فيلمهاى مبتذل بدون اينكه قصد استمنا داشته باشم؛ رطوبتى از من خارج مى شود؛ آيا استمناء محسوب مى شود؟··· 97

 پرسش 158 . آيا استمنا براى بانوان هم هست؟··· 97

 پرسش 159 . آيا خودارضايى در صورتى كه به حد خروج منى نرسد، باز هم حرام است؟··· 98

 پرسش 160 . جلوگيرى از بيرون آمدن منى چه حكمى دارد؟··· 98

 پرسش 161 . آيا فكر ملاعبه، معاشقه و نزديكى با جنس مخالف گناه محسوب مى شود؟··· 99

 پرسش 162 . شخصى كه به حرمت استمنا آگاهى نداشته و بدون غسل، نماز و روزه مى گرفته، چه حكمى دارد؟··· 99

 پرسش 163 . آيا استمنا كفاره دارد؟ كفاره آن چيست؟··· 100

 پرسش 164 . آيا استمنا حد و تعزير دارد؟··· 100

احكام تيمم

اهميت و كيفيت تيمم

 پرسش 165 . معناى تيمم و كيفيت آن را بيان كنيد؟··· 101

 پرسش 166 . فلسفه و فوايد تيمم چيست؟··· 102

 پرسش 167 . در چه مواردى بايد تيمم كرد؟··· 103

 پرسش 168 . آيا زدن دست بر روى زمين در تيمّم لازم است يا صرف تماس و گذاشتن كفايت مى كند؟··· 104

 پرسش 169 . آيا در تيمم، روى خود بينى هم بايد دست كشيده شود؟··· 104

 پرسش 170 . كسى كه وظيفه اش تيمم است، اگر به علت شكستگى يك دست نتواند آن را به پيشانى برساند، تكليف او چيست؟··· 104

 پرسش 171 . آيا براى تيمم نيز بايد موانع وضو برطرف شود؟··· 105

 پرسش 172 . آيا فرقى بين تيمّم بدل از وضو و غسل است؟ كيفيت هر دو را بيان كنيد؟··· 105

 پرسش 173 . آيا بعد از تيمم بدل از غسل، تيمم بدل از وضو نيز لازم است؟··· 106

 پرسش 174 . حكم تيمم بر روى انواع سنگ مرمر چگونه است؟ آيا با وجود خاك، تيمم بر آنها در حال اختيار صحيح است؟··· 107

 پرسش 175 . آيا تيمم بر چوب و تخته صحيح است؟··· 107

 پرسش 176 . آيا تيمم بر گچ پخته (مثل گچ روى ديوار) صحيح است؟··· 107

 پرسش 177 . تيمم بر خاك نمناك و خيس چگونه است؟··· 108

 پرسش 178 . آيا تيمّم بر آجر صحيح است؟··· 108

 پرسش 179 . آيا لازم است محل تيمم گرد و غبار هم داشته باشد؟··· 108

 پرسش 180 . كسى كه شك دارد اگر غسل كند، وقت براى نماز او مى ماند يا نه؛ تكليفش چيست؟··· 109

 پرسش 181 . شخص با حالت احتلام از خواب بيدار مى شود و به خيال اين كه وقت تنگ است، تيمم مى كند و نماز مى خواند، بعد متوجه مى شود كه وقت براى غسل داشته است. تكليف غسل و نمازش چه مى شود؟··· 109

 پرسش 182 . اگر وقت براى غسل و نماز باقى است، آيا مى توان تيمم كرد؟ در اين صورت آيا تيممش صحيح است؟··· 110

 پرسش 183 . كسى كه مى داند آب برايش ضرر دارد، چنانچه وضو يا غسل انجام دهد، آيا وضو و غسلش صحيح است؟··· 110

 پرسش 184 . آيا انسان مى تواند به صرف احتمال ضرر داشتن آب براى بدنش، تيمم كند؟··· 111

 پرسش 185 . بيمارى كه آب براى او ضرر ندارد؛ ولى انجام غسل برايش دشوار است، آيا مى تواند تيمم كند؟··· 111

 پرسش 186 . كسى كه احتمال مى دهد اگر غسل كند، بيماريش ديرتر بهبود مى يابد؛ آيا مى تواند به جاى غسل تيمم كند؟··· 111

 پرسش 187 . اگر انسان جنب باشد؛ ولى آب گرم و مكان مناسب در دسترس نباشد، چه تكليفى دارد؟··· 112

 پرسش 188 . آيا به علت دور بودن حمام، مى توانيم به جاى غسل تيمم كنيم؟··· 112

 پرسش 189 . خانم هايى كه براى مجلس عروسى و مانند آن آرايش مى كنند؛ آيا جايز است به جاى وضو تيمم كنند؟··· 112

 پرسش 190 . اگر شخص در جايى كه مهمان است جنب شود، آيا به جهت خجالت مى تواند به جاى غسل، تيمم كند؟··· 113

 پرسش 191 . آيا كسى كه وظيفه اش به جاى غسل تيمم بوده، مى تواند دست به قرآن بزند و يا به مسجد برود؟··· 113

 پرسش 192 . اگر باندى كه بر روى زخم دست يا صورت بسته شده، بيشتر از معمول اطراف آن را گرفته باشد، تكليف وضو يا غسل او چيست؟··· 114

 پرسش 193 . پس از برطرف شدن عذر، آيا نمازهايى را كه با تيمم خوانده ايم، بايد دوباره قضا كنيم؟··· 115

 پرسش 194 . آيا كسى كه براى جنابت، تيمم بدل از غسل كرده است، مى تواند نمازهاى بعدى را نيز با آن تيمم بخواند؟··· 116

 پرسش 195 . كسى كه به جهت عذر به جاى غسل، تيمم كند و كارى كه وضو را باطل مى كند برايش پيش بيايد؛ تكليف او براى نمازهاى بعدى چيست؟··· 116

اسامى متبركه

 پرسش 196 . حكم تماس بدن با اسماى جلاله، بدون وضو چگونه است؟··· 119

 پرسش 197 . چنانچه در چت اينترنتى، اسامى متبركه مانند نام خدا، آيات قرآن و اسامى معصومين به زبان فارسى ولى با حروف لاتين (فينگليش) تايپ شود؛ آيا پس از پرينت مى توان بدون وضو به آنها دست زد؟··· 120

 پرسش 198 . آيا شخص جنب يا حائض، مى تواند بدون غسل به اسماى جلاله، دست بزند؟··· 120

 پرسش 199 . بدون وضو لمس كردن كلمه «بسمه تعالى» و يا «ا...» ـ كه به جاى كلمه «اللّه » مى نويسند ـ چه حكمى دارد؟··· 120

 پرسش 200 . افرادى كه اسمشان «عبداللّه » و «حبيب اللّه » و... است، اگر بدون وضو آن را بنويسند و مس كنند، چه حكمى دارد؟··· 121

 پرسش 201 . آيا مس كردن نقش «آرم جمهورى اسلامى» ايران ـ كه روى نامه ها و بليت هاى اتوبوس و... وجود دارد ـ حرام است؟··· 122

 پرسش 202 . استفاده از گردنبند منقّش به نام خدا، چه حكمى دارد؟··· 122

 پرسش 203 . حكم تماس بدن با خط قرآن بدون طهارت چه حكمى دارد؟··· 123

 پرسش 204 . آيا گذاشتن قرآن باز بر روى سر، بدون طهارت جايز است؟··· 123

 پرسش 205 . چنانچه آيات قرآن از پشت كاغذ پيدا باشد، دست زدن به آن بدون طهارت چه حكمى دارد؟··· 124

 پرسش 206 . كسى كه آيات قرآن را تايپ مى كند؛ آيا بايد با وضو باشد؟··· 124

 پرسش 207 . كسى كه قرآن مى نويسد؛ آيا بايد با وضو باشد؟··· 125

 پرسش 208 . دست زدن به ترجمه قرآن، بدون طهارت چه حكمى دارد؟··· 125

 پرسش 209 . آويختن گردن بندى كه روى آن، آيه قرآن نوشته شده است، در ايام عادت چه حكمى دارد؟··· 125

 پرسش 210 . دست زدن به جلد و حاشيه قرآن براى شخص جنب چه حكمى دارد؟··· 126

 پرسش 211 . تلاوت قرآن بدون وضو چه حكمى دارد؟··· 126

 پرسش 212 . به همراه داشتن قرآن براى شخص جنب چه حكمى دارد؟··· 126

 پرسش 213 . همراه داشتن قرآن در دستشويى چه حكمى دارد؟··· 126

 پرسش 214 . خال كوبى آيات قرآن بر روى بدن و مس آن چگونه است؟··· 127

 پرسش 215 . آيا سوزاندن آيات قرآن ـ كه بر روى كاغذ نوشته شده ـ جايز است؟··· 127

 پرسش 216 . راه محو كردن برگه هايى كه آيات قرآن بر روى آن نوشته شده، چيست؟··· 127

 پرسش 217 . قرآن آموزانى كه وضوى درستى ندارند و قرآن را لمس مى كنند، چه حكمى دارد؟ تكليف مربى در اينجا چيست؟··· 128

 پرسش 218 . لمس كردن نام نبى اكرم (صلی الله علیه وآله) ، امامان (علیهمالسلام) و حضرت زهرا (علیهاالسلام) بدون وضو چگونه است؟··· 128

 پرسش 219 . آيا جنب و حائض مى توانند به نام نبى اكرم (صلی الله علیه وآله) ، امامان (علیهمالسلام) و حضرت زهرا (علیهاالسلام) بدون طهارت دست بزنند؟··· 129

 پرسش 220 . لمس كردن القاب نبى اكرم (صلی الله علیه وآله) ، امامان (علیهمالسلام) و حضرت زهراء (علیهاالسلام) بدون وضو چگونه است؟··· 129

 پرسش 221 . دست زدن به اسم اشخاصى كه هم نام امامان (علیهمالسلام) هستند، بدون طهارت چه حكمى دارد؟··· 130

 پرسش 222 . آيا واژه هاى «رضوى»، «علوى» و مانند آن كه منسوب به امام (علیه السلام)  است؛ ولى در حال حاضر نام برخى مؤسسات فرهنگى يا شركت ها شده است؛ حكم اسم امام (علیه السلام)  را دارد و رعايت احترام آن واجب است؟··· 130

 پرسش 223 . آيا مى توان عقيقى كه روى آن اسماى متبركه نوشته شده، به گردن انداخت و با آن به دستشويى رفت؟··· 130

 پرسش 224 . اگر اسماى متبركه از روى حائل شفافى مانند شيشه، بدون طهارت مس شود، چه حكمى دارد؟··· 131

 پرسش 225 . هنگام استفاده از روزنامه و مجلات؛ آيا تفحص اسامى متبركه ضرورت دارد؟··· 131

 پرسش 226 . آيا استفاده از اسماى متبركه، در روزنامه و مجلات كشور به تعداد زياد ـ با توجه به مصارف عمومى آن مانند بسته بندى و... ـ صحيح است؟··· 131

كليدواژه ها··· 133

كتابنامه··· 139

 

 

مقدمه

«پرسش گرى» از آغاز آفرينش انسان، رخ نمايى كرده ؛ بر بال سبز خود، فرشتگان را فرانشانده، بر برگ زرد خود، شيطان را فرونشانده و در اين ميان، مقام آدميت را نشان داده است. آفتاب كوفه چه زيبا فرموده است:

«مَن اَحسَنَ السؤال عَلِمَ» و «من عَلِمَ اَحسَنَ السؤال».

هم سؤال از علم خيزد هم جواب

همچنانكه خار و گُل از خاك و آب

آرى! هر كه سؤال هايش آسمانى است، دانش و بينش پاسخش خواهد بود. پويايى و پايايى «جامعه» و «فرهنگ»، در گرو پرسش هاى حقيقت طلبانه و پاسخ هاى خِردورزانه است. بدون ترديد سؤال و پرسش گرى، وسيله اى براى رسيدن به آگاهى ها و باورها است، ولى توجه به چند نكته، داراى اهميت است.

نخست اينكه پرسش گر به دنبال حقيقت و يادگيرى باشد و پاسخ گو در آن موضوع داراى تخصص و صاحب ايده و فكر باشد. ديگر اينكه گمان نرود اين پاسخ، كامل ترين و آخرين است، بلكه براى يك پرسش، ممكن است چندين پاسخ درست وجود داشته باشد. چه بسا تحقيق ها و پاسخ هاى قوى ديگرى نيز وجود داشته باشد كه با همفكرى اساتيد، دانشجويان و پژوهشگران گران قدر، نيل به آنها ممكن خواهد بود.

اداره مشاوره و پاسخ معاونت مطالعات راهبردى نهاد، محفل انسى فراهم آورده است، تا «ابر رحمتِ» پرسش ها را بر «زمين اجابت» پاسخ گو باشد و نهال سبز دانش را بارور سازد. ما اگر بتوانيم سنگ صبور جوانان انديشمند و بالنده ايران اسلامى باشيم، به خود خواهيم باليد.

شايان ذكر است در راستاى ترويج فرهنگ دينى، اداره مشاوره و پاسخ نهاد نمايندگى مقام معظم رهبرى در دانشگاه ها، تاكنون بيش از دويست هزار پرسش دانشجويى را در موضوعات مختلف انديشه دينى، مشاوره، احكام و... پاسخ داده است.

اين اداره داراى گروه هاى علمى و تخصصى، به شرح زير است:

ـ قرآن و حديث؛

ـ احكام؛

ـ فلسفه، كلام و دين پژوهى؛

ـ حقوق و فلسفه احكام؛

ـ اخلاق و عرفان؛

ـ تربيتى و روان شناسى؛

ـ انديشه سياسى؛

ـ فرهنگى و اجتماعى؛

ـ تاريخ و سيره.

آنچه پيش رو داريد، بخشى از پرسش هاى احكامِ وضو، غسل و تيمم داراى فراوانى در ميان قشر  جوان و دانشگاهيان است كه از سوى محقق ارجمند حجه الاسلام سيدمجتبى حسينى(زيدعزّه ) پاسخ داده شده است.

ويژگى هاى اين مجموعه و شيوه تنظيم آن در چند نكته ذيل بيان مى شود:

الف. پاسخ پرسش ها همراه با مآخذ و مستندات آن آورده شده است.

ب. پاسخ هاى هم مضمون، با عبارت يكسان و روان تحرير شده است ؛ از اين رو بيشتر پاسخ ها اقتباسى است.

ج. جهت اتقان و اطمينان بيشتر علاوه بر مستندسازى پاسخ ها، از دفاتر مراجع بزرگوار نيز استفتا شده است.

د. جهت دست يابى آسان به پاسخ ها، در انتهاى كتاب فهرست كليدواژه ها و اصطلاحات براساس «حروف الفبا» تنظيم شده است.

ه . در تنظيم كتاب، نظر حضرت امام خمينى قدس سره به عنوان اولين فتوا آمده و فتاواى ديگر مراجع بزرگوار ـ كه نامشان به ترتيب حروف الفبايى در ذيل مى آيد ـ پس از آن ذكر گرديده است:

1. حضرت آيه اللّه  حاج شيخ محمدتقى بهجت (دام ظله العالى )

2. حضرت آيه اللّه  حاج شيخ ميرزا جواد تبريزى (قدس سرّه الشريف )

3. حضرت آيه اللّه  حاج سيد على حسينى خامنه اى (دام ظله العالى )

4. حضرت آيه اللّه  حاج سيد على حسينى سيستانى (دام ظله العالى )

5. حضرت آيه اللّه  حاج شيخ لطف اللّه  صافى گلپايگانى (دام ظله العالى )

6. حضرت آيه اللّه  حاج شيخ محمد فاضل لنكرانى (قدس سرّه الشريف )

7. حضرت آيه اللّه  حاج شيخ حسين نورى همدانى (دام ظله العالى )

8. حضرت آيه اللّه  حاج شيخ ناصر مكارم شيرازى (دام ظله العالى )

9. حضرت آيه اللّه  حاج شيخ حسين وحيد خراسانى (دام ظله العالى )

گفتنى است كه در متن كتاب تنها به ذكر اسامى مراجع بزرگوار به اختصار اكتفا شده است، لذا از ساحت آن بزرگواران پوزش مى طلبيم و از درگاه خداوند متعال براى ايشان، دوام عزت و سلامتى مسألت داريم.

برآنيم با توفيق خداوند، به تدريج ادامه اين مجموعه را تقديم شما خوبان كنيم. پيشنهادها و انتقادهاى سازنده شما، راهنماى ما در ارائه شايسته و پربارِ مجموعه هايى از اين دست خواهد بود.

در پايان از تلاش هاى مخلصانه مؤلف محترم و مجموعه همكاران اداره مشاوره و پاسخ، به خصوص حجج اسلام سيد محمدتقى علوى و صالح قنادى(زيدعزّهما) كه در بازخوانى و آماده سازى اين اثر تلاش كرده اند، تشكر و قدردانى مى شود و دوام توفيقات اين عزيزان را در جهت خدمت بيشتر به مكتب اهل بيت (علیهمالسلام) و ارتقاى فرهنگ دينى جامعه ـ به ويژه دانشگاهيان ـ از خداوند متعال مسألت داريم.

 

 

احكام وضو:

اهميت و كيفيت وضو

 

معناى وضو

پرسش 1 . معناى وضو و كيفيت وضو گرفتن را بيان كنيد؟

«وضو» در لغت به معناى نظافت و پاكيزه كردن است[1] و در اصطلاح فقه عبارت است از: شستن مخصوص؛ كه مى توان آن را به دو صورت انجام داد: ترتيبى و ارتماسى.

وضوى ترتيبى بدين صورت است كه به قصد قربت و اطاعت از فرمان خدا، ابتدا صورت و سپس دست راست و بعد دست چپ رابشويد. آن گاه با رطوبتى كه از شستن دست بر كف آن باقى مانده، سر را مسح كرده و سپس پاى راست و در پايان پاى چپ را مسح نمايد.

وضوى ارتماسى عبارت است از فرو بردن صورت و دست ها در آب، به قصد وضو با مراعات شستن از بالا به پايين. گاهى ممكن است  بين اين دو شيوه تلفيق شود؛ به اين معنا كه صورت را ارتماسى و دست ها را ترتيبى بشويد. اين شكل از وضو نيز صحيح است.[2]

 

فلسفه وضو

پرسش 2 . اهميت و فوايد وضو را بيان كنيد؟

به طور حتم وضو حكمت و علل متعددى دارد كه از ديد ما مخفى مانده است؛ ولى آنچه به ذهن مى رسدف اين است كه: «وضو» داراى دو فايده روشن است: 1. فايده بهداشتى، 2. فايده معنوى.

از نظر بهداشتى شستن صورت و دست ها ـ آن هم چند بار در شبانه روز ـ اثر قابل ملاحظه اى در نظافت بدن دارد. مسح بر سر و روى پاها ـ كه شرط آن رسيدن آب به موها يا پوست بدن است ـ سبب مى شود اين اعضا پاكيزه بمانند. ضمن اينكه تماس آب با پوست بدن، اثر خاصى در تعادل اعصاب (سمپاتيك و پاراسمپاتيك) دارد.

از نظر معنوى چون با قصد قربت و براى رضاى خدا انجام مى گيرد، اثر تربيتى و اخلاقى دارد؛ زيرا مفهوم كنايى وضو اين است كه «از فرق تا قدم در راه اطاعت تو گام بر مى دارم».[3] در اين زمينه قرآن مجيد مى فرمايد:«إِنَّ اللّهَ يُحِبُّ التَّوّابِينَ وَ يُحِبُّ الْمُتَطَهِّرِينَ»؛ «خداوند توبه كنندگان را دوست دارد و پاكيزگان را [نيز ]دوست دارد».[4]

«طهارت» در آيه معناى گسترده اى دارد كه هر گونه پاكيزگى مادى و معنوى را شامل مى شود.

گرفتن وضو براى برخى كارها (مانند نماز)، واجب مى باشد و براى دسته اى ديگر مستحب است.

 

موارد وجوب وضو

پرسش 3 . براى چه كارهايى بايد وضو گرفت؟

همه مراجع: مهم ترين موارد وضو عبارت است از:

1. طواف واجب كعبه؛

2. سجده و تشهد فراموش شده؛

3. نمازهاى واجب (غير از نماز ميت)؛

4. تماس بدن با نوشته قرآن و اسم خداوند؛

5. اگر نذر يا عهد كرده و يا قسم خورده باشد كه وضو بگيرد.[5]

 

نيت وضو

پرسش 4 . براى وضو چگونه بايد نيت كرد و چه چيزى بايد گفت؟

همه مراجع: شرط وضو آن است كه به قصد قربت؛ يعنى، براى خدا انجام دهد و لازم نيست آن را به زبان بگويد يا از قلب خود بگذراند؛  بلكه همين اندازه كافى است كه اگر از او بپرسند «چه مى كنى» بداند وضو مى گيرد.[6]

 

شستن صورت

پرسش 5 . آيا در وضو لازم است آب به همه صورت برسد، يا فقط به همان مقدار كه پهناى دست آن را فرا مى گيرد، كافى است؟

همه مراجع: در وضو لازم است پهناى صورت به مقدارى كه بين انگشت ميانى و شست قرار مى گيرد، شسته شود و براى آنكه اطمينان كند اين مقدار به طور كامل شسته شده، بايد كمى اطراف آن را نيز بشويد.[7]

 

پرسش 6 . آيا هنگام شستن صورت در وضو، حتماً بايد آب را از رستنگاه بريزيم و دست ها را از آرنج بشوييم يا اينكه مى شود از پايين تر مثلاً بالاى ابروها ريخت و بعد دست كشيد؟

همه مراجع: در شستن صورت، بايد رستنگاه (جايى كه موى سر بيرون مى آيد) نيز شسته شود ولى لازم نيست آب از رستنگاه ريخته شود؛ بلكه همين اندازه كه عرفاً از بالا به پايين شسته شود، كافى است.[8]

 

شستن دست ها

پرسش 7 . اگر هنگام وضو، به طور سهوى دست از پايين به بالا كشيده شود، آيا وضو صحيح است؟

همه مراجع: اگر عرفاً از بالا به پايين شسته شود، وضو صحيح است؛ هر چند به طور سهوى دست به طرف بالا كشيده شود.[9]

 

پرسش 8 . آيا مى توان براى وضو دست را از بالا به پايين (بدون دست كشيدن) زير آب گرفت؟

همه مراجع: آرى، رساندن آب به جاهايى كه بايد شسته شود، كافى است؛ هر چند با گرفتن زير شير آب باشد و دست كشيدن لازم نيست.[10]

 

پرسش 9 . هنگام وضو اگر چند مرتبه دست بكشيم تا اطمينان پيدا كنيم كه آب رسيده است، آيا اشكالى دارد؟

همه مراجع: چنانچه به حد وسواس نرسد، اشكال ندارد.[11]

 

پرسش 10 . اگر دست ها را تا مچ شسته باشيم؛ آيا شستن دست ها از آرنج تا مچ كافى است؟

همه مراجع: خير، بايد بعد از شستن صورت ـ هنگامى كه دست راست و دست چپ را مى شوييم ـ تمام دست تا سر انگشت ها شسته شود و اگر تنها تا مچ را بشوييم، وضو باطل است.[12]

 

دست كشيدن

پرسش 11 . آيا در وضو جريان آب بر اعضا واجب است، يا اينكه كشيدن دست تر بر آن كافى است؟

همه مراجع (به جز بهجت): بايد ترى دست به اندازه اى باشد كه يا به واسطه كشيدن دست، كمى آب بر صورت و دست ها جارى شود و يا اينكه آب، اين دو عضو را طورى فرا گيرد؛ كه به آن شستن گفته شود.[13]

آية اللّه  بهجت: بنابر احتياط بايد ترى دست به اندازه اى باشد كه به واسطه كشيدن دست، كمى آب بر صورت و دست ها جارى شود.[14]

 

پرسش 12 . آيا در وضو، ملاك شستن، تنها آب ريختن است، يا بايد علاوه بر آن، بر روى اعضاى وضو نيز دست كشيد؟

همه مراجع: ملاك شستن در وضو، رساندن آب به جاهايى است كه بايد شسته شود و دست كشيدن لازم نيست.[15]

تبصره. دست كشيدن ـ كه در ميان مردم رايج است ـ براى كسب اطمينان است كه آب به جاهايى كه بايد شسته شود، رسيده و تمام عضو را فرا گرفته است و چنانچه براى كسى از راه ديگرى ـ مانند گرفتن دست زير شيرآب ـ اطمينان حاصل شود، كافى است.

 

كيفيت شستن

 پرسش 13 . در وضو، شستن صورت و دست ها تا چند مرتبه جايز است؟

آيات عظام امام، خامنه اى، فاضل و نورى: براى مرتبه اول واجب و مرتبه دوم جايز و مرتبه سوم و بيشتر از آن حرام است.[16]

آيات عظام بهجت، سيستانى، صافى و وحيد: براى مرتبه اول واجب و مرتبه دوم مستحب و مرتبه سوم و بيشتر از آن حرام است.[17]

آية اللّه  تبريزى: براى مرتبه اول واجب و مرتبه دوم بنا بر نظر مشهور مستحب است؛ ولى احتياط واجب در دست چپ ترك مرتبه دوم است و براى مرتبه سوم و بيشتر از آن حرام است.[18]

آية اللّه  مكارم: براى مرتبه اول واجب و بنا بر احتياط واجب ترك مرتبه دوم است و براى مرتبه سوم و بيشتر از آن، حرام است.[19]

 

پرسش 14 . آيا شستن سه بار صورت و دست ها، وضو را باطل مى كند؟

همه مراجع: شستن سه مرتبه صورت و دست راست، به قصد وضو حرام است؛ ولى وضو را باطل نمى كند و اگر دست چپ را سه مرتبه بشويد، مسح او اشكال پيدا كرده و وضو را باطل مى سازد.[20]

 

پرسش 15 . منظور از يك بار شستن در وضو چيست؟

آيات عظام امام، بهجت، تبريزى، فاضل و مكارم: منظور از يك بار شستن، آن است كه تمام عضو را بشويد؛ خواه با يك مشت آب باشد يا چندين مشت. پس وقتى عضو به طور كامل شسته شد، يك مرتبه محسوب مى شود.[21]

آيات عظام خامنه اى، سيستانى، صافى، نورى و وحيد: ملاك براى تعيين يك بار شستن، قصد انسان است. پس اگر به قصد شستن مرتبه اول مثلاً ده مرتبه آب بريزد اشكال ندارد و همه آنها شستن اول محسوب مى شود.[22]

 

اسراف در وضو

پرسش 16 . آيا اسراف آب در وضو باعث بطلان مى شود؟

همه مراجع: خير موجب بطلان نمى شود؛ ولى اگر دست چپ را بيش از اندازه آب بريزد كه براى مسح، آب وضو صدق نكند و آب جديد و خارج  محسوب شود، وضو باطل مى شود.[23]

 

مسح سر

پرسش 17 . لطفا جاى مسح سر و مقدار مسح را مشخص كنيد؟

همه مراجع: جاى مسح سر جلوى سر (بالاى پيشانى) است و كشيدن مسح از پشت سر يا دو طرف آن جايز نيست.[24]

تبصره. به هر اندازه جلوى سر را مسح كند، كافى است؛ ولى احتياط مستحب است كه از درازا به اندازه يك انگشت و از پهنا به اندازه پهناى سه انگشت، مسح كند.

 

پرسش 18 . آيا مسح سر لازم است با دست راست باشد؟

همه مراجع (به جز خامنه اى، صافى و وحيد): مسح سر با دست راست واجب نيست؛ ولى بهتر است.[25]

آيات عظام صافى، خامنه اى و وحيد: احتياط واجب آن است كه مسح سر با دست راست باشد.[26]

 

پرسش 19 . اگر به جهت گرمى هوا يا جهات ديگر، براى مسح سر و پا  رطوبتى در كف دست نمانده باشد، تكليف چيست؟

آيات عظام امام، صافى، فاضل، مكارم و نورى: از اعضاى وضو رطوبت بگيرد و با آن مسح كند.[27]

آية اللّه  بهجت: بنابر احتياط واجب، بايد نخست از رطوبت محاسن و ابرو بگيرد و اگر در آنها ترى نبود، از دست ها رطوبت بگيرد.[28]

آيات عظام تبريزى، سيستانى و وحيد: بايد از محاسن خود رطوبت بگيرد و با آن مسح كند.[29]

آية اللّه  خامنه اى: بايد از رطوبت محاسن و ابرو رطوبت بگيرد و با آن مسح كند.[30]

 

موهاى بلند

پرسش 20 . خانم ها و يا كسى كه موهاى جلوى سرش بلند است و آن را بالاى سر جمع مى كند، چگونه در هنگام وضو مسح كند؟

همه مراجع: يا بايد بيخ موها را مسح كند و يا فرق سر را باز كرده، پوست سر را مسح نمايد.[31]

 

مسح پا

پرسش 21 . مقدار مسح پا از درازا چقدر است؟

آيات عظام امام، بهجت، فاضل، مكارم، نورى و وحيد: بايد پا را از سر يكى از انگشت ها تا برآمدگى روى پا، مسح كند و بنا بر احتياط مستحب تا مفصل پا مسح نمايد.[32]

آيات عظام تبريزى و صافى: بايد پا را از سر يكى از انگشت ها تا برآمدگى روى پا، مسح كند و بنابر احتياط واجب، تا مفصل پا مسح نمايد.[33]

آيات عظام خامنه اى و سيستانى: بايد پا را از سر يكى از انگشت ها تا مفصل، مسح كند.[34]

 

پرسش 22 . آيا در هنگام مسح، اگر سر يا پا تكان بخورد، وضو باطل مى شود؟

همه مراجع: چنانچه دست را روى سر يا پا بكشد، وضو صحيح است؛ هر چند هنگام مسح، سر يا پا مختصرى تكان بخورد.[35]

 

پرسش 23 . آيا لازم است مسح پا بر روى شصت پا انجام گيرد؟

همه مراجع: لازم نيست مسح حتما به روى شصت پا انجام شود و مسح از سر يكى از انگشتان ديگر نيز كافى است.[36]

 

پرسش 24 . اگر در مسح پا سر انگشتان پا مسح نشود و كمى از بالاتر كشيده شود، آيا اين وضو صحيح است؟

همه مراجع: اگر مسح پا شامل سر انگشتان پا نباشد، وضو باطل است.[37]

 

مسح بر جوراب

پرسش 25 . آيا مسح بر روى جوراب نازك صحيح است؟

همه مراجع: مسح بر روى جوراب نازك باطل است (هر چند نازك باشد).[38]

 

شك در مسح پا

پرسش 26 . اگر بعد از وضو شك كند كه پاها را مسح كرده يا نه، چه تكليفى دارد؟

همه مراجع: نسبت به مسح پاى راست به شك خود اعتنا نكند؛ ولى بايد پاى چپ را ـ چنانچه به كار ديگرى نپرداخته و يا از محل وضو نگذشته است ـ مسح كند. در غير اين صورت، به شك خود اعتنا نكند.[39]

 

تكرار مسح

پرسش 27 . آيا در وضو، مى توان مسح پا را دوبار پشت سر هم (بعد از خشك كردن آن) تكرار كرد؟

همه مراجع: اشكال ندارد؛ ولى بايد از وسوسه اجتناب كرد.[40]

 

شير آب

پرسش 28 . بستن شير آب در حال وضو چه حكمى دارد؟

همه مراجع: اشكال ندارد.[41]

تبصره. بعد از آنكه شستن دست چپ تمام شد، اگر به شير آب دست زده شود و آب وضو به رطوبت شير غلبه نكند و با آن مسح انجام گيرد، وضو باطل مى شود، لذا بهتر است هميشه بعد از آب ريختن روى صورت يا دست ها و قبل از دست كشيدن، نخست شير آب بسته شود و سپس روى صورت يا دست ها، دست كشيده شود.[42]

 

آب خارج وضو

پرسش 29 . اگر رطوبت مسح سر به رطوبت صورت متصل شود؛ آيا وضو باطل مى شود؟

همه مراجع: خير، مسح و وضو صحيح است، ولى نبايد با آن قسمت از دست كه به آب صورت برخورد نموده، پاها را مسح كند.[43]

 

پرسش 30 . اگر در اثناى وضو، آبى خارج از آب وضو به دست و صورت بريزد؛ آيا وضو باطل است؟

همه مراجع: خير باطل نمى شود؛ ولى اگر بعد از پايان شستن دست چپ، آبى خارج از وضو به كف دست راست يا چپ برسد و با آن مسح كند وضويش باطل مى شود.[44]

 

پرسش 31 . اگر هنگام مسح، رطوبتى از صورت به كف دست يا روى پا بچكد، آيا مسح صحيح است؟

همه مراجع: اگر رطوبت به روى پا بچكد آن را خشك كند و سپس مسح نمايد و اگر به كف دست بچكد، مى تواند با قسمت ديگر كف دست، سر و پا را مسح كند.[45]

 

لاك ناخن پا

پرسش 32 . آيا بانوان مى توانند همه انگشتان پاى خود را لاك بزنند و در هنگام وضو تنها يك انگشت كوچك پا را براى مسح بدون لاك نزده، نگه دارند؟

همه مراجع: آرى، مقدار واجب مسح، تنها از سر يكى از انگشتان پا (هرچند انگشت كوچك پا) است.[46]

 

شرايط وضو

پرسش 33 . شرايط وضو چيست؟

1. آب وضو پاك باشد.

2. آب وضو مطلق باشد (مضاف نباشد).

3. آب وضو مباح باشد (غصبى نباشد).

4. ظرف آب وضو مباح باشد.

5. ظرف آب وضو طلا و نقره نباشد.

6. اعضاى وضو پاك باشد.

7. براى وضو گرفتن وقت باشد.

8. با قصد قربت باشد.

9. ترتيب را رعايت كند.

10. پى در پى باشد.

11. در كارهاى وضو از ديگرى كمك نگيرد.

12. استعمال آب براى او مانعى نداشته باشد.

13. مانعى از رسيدن آب بر اعضاى وضو نباشد.[47]

 

طهارت اعضا

پرسش 34 . در وضو اگر كف پاى انسان نجس باشد (ولى جاى مسح نجس نباشد) و مسح كند؛ آيا وضو صحيح است؟

همه مراجع: آرى، وضو صحيح است و نجاست كف پا ارتباطى با روى پا كه جاى مسح است، ندارد.[48]

تبصره. نماز با لباس و يا بدن نجس صحيح نيست، لذا بايد قبل از نماز هر جايى از لباس و بدن را كه نجس است، تطهير كرد.

 

پرسش 35 . اگر عضوى از اعضاى وضو بعد از شستن آن و پيش از تمام شدن وضو نجس شود، تكليف چيست؟

همه مراجع: اگر پيش از تمام شدن وضو، جايى را كه شسته و يا مسح كرده، نجس شود، وضويش صحيح است؛ ولى تطهير آن به جهت نماز واجب است.[49]

 

پرسش 36 . يكى از اعضاى وضو نجس بود، تطهير آن را فراموش كردم و وضو گرفتم، تكليف چيست؟ آيا وضو صحيح است؟

همه مراجع (به جز بهجت و صافى): وضو باطل است و بايد براى نماز و مانند آن، عضوى را كه نجس بوده، آب بكشيد و دوباره وضو بگيريد.[50]

آيات عظام بهجت و صافى: وضو باطل است و بايد براى نماز و مانند آن، عضوى را كه نجس بوده، آب بكشيد؛ مگر آن كه بدانيد با وضو گرفتن، پاك شده است.[51]

 

خانه غير مخمس

پرسش 37 . وضو گرفتن در خانه اى كه صاحب آن خمس نمى دهد، چگونه است؟ آيا اين وضو صحيح است؟

همه مراجع (به جز تبريزى و سيستانى): اگر نمى دانيد كه خانه از پول غيرمخمس تهيه شده، وضو صحيح است.[52]

آيات عظام تبريزى و سيستانى: گرفتن وضو در اين خانه، صحيح است.[53]

 

كفش هم اتاقى

پرسش 38 . اگر كفش هم اتاقى خود را بدون رضايت او بپوشد و با آن وضو بگيرد؛ چه حكمى دارد؟

همه مراجع: اگر اطمينان به رضايت دارد، اشكال ندارد و اگر بدون رضايت  او اين كار را انجام دهد، گناه كرده؛ ولى وضويش صحيح است.[54]

 

وضو در دانشگاه

پرسش 39 . آيا جايز است در دانشگاه وضو بگيريم و بيرون از دانشگاه با آن نماز بخوانيم؟

همه مراجع: اگر آب دانشگاه براى خصوص وضو گرفتن در دانشگاه و نماز خواندن در آن وقف نشده، اشكال ندارد.[55]

 

خشك بودن اعضا

پرسش 40 . آيا خشك بودن اعضاى وضو، قبل از وضو لازم است؟

همه مراجع: خير، لازم نيست؛ مگر جاى مسح كه بايد خشك باشد.[56]

تبصره. اگر رطوبت جاى مسح به گونه اى كم باشد كه رطوبت كف دست به آن غلبه كند، اشكال ندارد.

 

وضو در حال تقيه

پرسش 41 . آيا در صورت مجبور بودن مى توان به روش اهل سنت وضو گرفت و تكليف چنين نمازهايى چه مى شود؟

همه مراجع: آرى؛ در موارد تقيه و اضطرار، مى توان به روش غير شيعه  وضو گرفت. در اين صورت نماز هم صحيح است.[57]

 

وضو در ايام عادت

پرسش 42 . آيا وضو گرفتن در ايام عادت صحيح است و همان ارزش وضوى در زمان عادى را دارد؟

همه مراجع: آرى، وضوى زن حائض صحيح است؛ ولى طاهر نمى شود و نمى تواند با آن نماز بخواند و يا دست به خط قرآن بزند.[58]

 

زمان وضو

پرسش 43 . با يك وضو تا چه زمانى مى توان نماز خواند؟

همه مراجع: تا زمانى كه يكى از مبطلات وضو پيش نيامده باشد.[59]

 

پرسش 44 . آيا قبل از اذان، مى توان براى نماز وضو گرفت؟

همه مراجع: اگر وقت نماز نزديك باشد و به قصد آمادگى براى نماز وضو بگيرد، اشكال ندارد و نيز مى تواند پيش از وقت، به قصد داشتن طهارت وضو بگيرد و با آن نماز نيز بخواند.[60]

 

شك در وضو

پرسش 45 . كسى كه شك دارد وضو گرفته يا نه، آيا بايد براى نماز  وضو بگيرد؟

همه مراجع: آرى، بايد وضو بگيرد.[61]

 

پرسش 46 . كسى كه بعد از نماز شك مى كند كه قبل از نماز وضو گرفته يا نه، چه تكليفى دارد؟

همه مراجع (به جز تبريزى، صافى و وحيد): نمازى كه خوانده، صحيح است؛ ولى بايد براى نمازهاى بعدى، وضو بگيرد.[62]

آيات عظام تبريزى، صافى و وحيد: چنانچه احتمال مى دهد، پيش از نماز به گرفتن وضو توجّه داشته، نمازى كه خوانده صحيح است؛ ولى بايد براى نمازهاى بعدى، وضو بگيرد.[63]

 

پرسش 47 . كسى كه شك دارد وضويش باطل شده است يا نه، چه حكمى دارد؟

همه مراجع: بنا مى گذارد كه وضويش باقى است.[64]

 

پرسش 48 . اگر در بين نماز در صحّت وضو شك كنيم، وظيفه مان چيست؟

همه مراجع: نبايد به شك خود اعتنا كند.[65]

 

فراموشى در وضو

پرسش 49 . اگر بعد از وضو يقين كنيم، يكى از اعمال وضو را انجام نداده ايم، وظيفه چيست؟

همه مراجع: اگر موالات وضو از بين نرفته است، محل فراموش شده و بعد از آن را بايد بشوييد يا مسح كنيد و اگر موالات از بين رفته، بايد از نو وضو بگيريد.[66]

 

وضوى وسواس

پرسش 50 . آيا وضوى وسواس صحيح است؟

همه مراجع: اگر وضو را طول بدهد به اندازه اى كه رطوبت اعضاى قبلى به طور كامل خشك شود و يا اينكه در شستن دست چپ زياده روى كند، وضويش اشكال پيدا مى كند.[67]

 

پرسش 51 . در كارهاى وضو بسيار شك مى كنم، وظيفه ام چيست؟

همه مراجع (به جز تبريزى و وحيد): نبايد به شك خود اعتنا كنيد (و مطابق متعارف مردم انجام دهيد).[68]

آيات عظام تبريزى و وحيد: اگر به حد وسواس برسيد، نبايد به شك خود اعتنا كنيد (و مطابق متعارف مردم انجام دهيد).[69]

 

وضوى زن و مرد

پرسش 52 . آيا وضوى زن و مرد تفاوت دارد؟

همه مراجع: خير، تفاوتى ندارد؛ تنها هنگام شستن دست، براى مرد مستحب است در شستن اول از قسمت ظاهر دست شروع كند و در شستن دوم از قسمت باطن و داخلى آن. اما براى زن مستحب است برخلاف آن عمل كند.[70]

 

كمك در وضو

پرسش 53 . آيا انسان مى تواند ديگرى را در انجام دادن وضو، يارى دهد؟

همه مراجع: اگر در رساندن آب به اعضا و در شستن او كمك كند، وضويش باطل است.[71]

 

پرسش 54 . اگر كسى با آفتابه يا هر وسيله ديگرى، به كف دست او آب بريزد ولى خودش صورت و دست ها را بشويد،  آيا اين وضو صحيح است؟

همه مراجع: آرى، وضويش صحيح است؛ ولى اين كار كراهت دارد.[72]

 

وضوى معلول

پرسش 55 . چگونه فردى كه داراى يك دست است، وضو بگيرد؟

همه مراجع: اگر دستش از آرنج قطع شده، نسبت به آن تكليفى ندارد و تنها صورت و يك دست ديگر را بشويد، آن گاه سر و پا را با همان دست مسح كند.[73]

 

پرسش 56 . انگشتان دست راست من قطع شده است، حال چگونه وضو بگيرم؟ آيا مى توانم با دست چپ به جاى دست راست وضو بگيرم؟

همه مراجع: شستن صورت با دست راست يا چپ مانعى ندارد و مسح را با كف دست راست و يا با دست چپ انجام دهيد. هر مقدار كه از دست راست (آرنج به پايين) باقى است، بايد شسته شود و نسبت به انگشت هاى بريده شده، تكليفى نداريد.[74]

 

وضوى جبيره اى

پرسش 57 . كسى كه يك دستش شكسته و داخل گچ است؛ چگونه وضو بگيرد؟

آيات عظام امام، خامنه اى، سيستانى، صافى، فاضل و نورى: بايد وضوى جبيره اى بگيرد.[75]

آية اللّه  بهجت: بايد وضوى جبيره اى بگيرد و بنا بر احتياط واجب تيمم هم بكند.[76]

آيات عظام تبريزى، مكارم و وحيد: بنا بر احتياط واجب، بايد هم وضوى جبيره اى بگيرد و هم تيمم كند.[77]

تبصره. جبيره؛ يعنى، پارچه و پمادى كه روى محل زخم يا شكستگى گذاشته مى شود. شخص ياد شده، مى تواند وضوى جبيره اى را به اين شكل انجام دهد: ابتدا صورت را (با دست چپ يا با گرفتن زير شير و يا فرو بردن در آب) بشويد و سپس دست راست را وضوى جبيره اى دهد (با دست مرطوب بر روى آن بكشد) و بعد دست چپ را مانند صورت بشويد، آن گاه با رطوبت دست چپ، سر و روى پاها را مسح كند.

 

خوردن هنگام وضو

پرسش 58 . اگر در حين وضو چيزى بخوريم، وضويمان درست  است؟

همه مراجع: خوردن چيزى در حال وضو اشكال ندارد؛ ولى بهتر است از كارهايى كه حضور قلب را هنگام وضو از بين مى برد، پرهيز شود.[78]

 

وضو در دستشويى

پرسش 59 . وضو گرفتن در دستشويى هايى كه فاضلاب آن به چاه توالت ريخته مى شود، چه حكمى دارد؟

همه مراجع: وضو گرفتن اشكال ندارد؛ ولى مكروه است.[79]

 

راه رفتن در وضو

پرسش 60 . اگر هنگام كشيدن مسح سر راه برويم، وضو باطل مى شود؟

همه مراجع: راه رفتن در حال مسح، اشكال ندارد.[80]

 

 

موانع  وضو:

بررسى اعضاى وضو

پرسش 61 . آيا لازم است شخص هنگام وضو، اعضاى وضو را بررسى كند؟

همه مراجع: خير لازم نيست؛ مگر آنكه احتمال دهد به اعضاى وضو، چيزى چسبيده و احتمالش نيز نزد مردم به جا باشد (مانند رنگ كار و خطاط).[81]

 

مانع وضو

پرسش 62 . اگر بعد از وضو، در اعضا مانعى ببينيم، چه كنيم؟

همه مراجع (به جز سيستانى، مكارم و وحيد): اگر ندانيد موقع وضو بوده يا بعد پيدا شده، وضويتان صحيح است؛ ولى اگر در وقت وضو، به مانع توجه نداشته ايد، بنابر احتياط واجب، دوباره وضو بگيريد.[82]

آية اللّه  سيستانى: اگر ندانيد موقع وضو بوده يا بعد پيدا شده، وضويتان صحيح است؛ ولى اگر در وقت وضو، به مانع توجه نداشته ايد، بنابر احتياط مستحب، دوباره وضو بگيريد.[83]

آيات عظام مكارم و وحيد: اگر ندانيد موقع وضو بوده يا بعد پيدا شده، وضويتان صحيح است؛ ولى اگر در هنگام وضو به آن توجه نداشته ايد، بايد دوباره وضو بگيريد.[84]

 

شك در مانع

پرسش 63 . اگر در هنگام وضو شك داشته باشيم كه چيزى مانع رسيدن آب به بدن است، تكليف چيست؟

همه مراجع: بايد آن را برطرف كند، يا به گونه اى آب را به زير آن برساند.[85]

 

لاك ناخن

پرسش 64 . آيا لاك ناخن، مانع از انجام وضو است؟

همه مراجع: آرى، لاك ناخن، مانع وضو است.[86]

 

چرك ناخن

پرسش 65 . بلند گذاشتن ناخن در وضو چه حكمى دارد؟

همه مراجع: اگر ناخن بيشتر از معمول بلند باشد، بايد چرك زير مقدارى كه از معمول بلندتر است، برطرف و شسته شود.[87]

تبصره. چرك زيرآن مقدارى از ناخن كه بلندتر از معمول بلندتر است، جزء ظاهر محسوب مى شود؛ از اين رو بايد برطرف شود.

 

پرسش 66 . اگر چركى زير ناخن باشد كه مانع رسيدن آب مى شود، آيا وضو صحيح است؟

همه مراجع: اگر چرك در قسمت ظاهر ناخن نباشد، وضو صحيح است.[88]

 

مواد آرايشى

پرسش 67 . مداد چشم و ريمل در هنگام وضو چه حكمى دارد؟

همه مراجع: براى وضو، ريمل و مداد بيرون چشم ـ اگر جرم داشته باشد ـ بايد برطرف شود؛ ولى برطرف كردن مقدارى كه داخل چشم است، لازم نيست.[89]

تبصره. بعد از برطرف كردن جرم مواد آرايشى، باقى ماندن رنگ آن  مانع وضو نيست.

 

كرم پوست

پرسش 68 . آيا ماليدن كرم به دست و صورت، مانع وضو مى شود؟

همه مراجع: اگر به حدى باشد كه مانع رسيدن آب به پوست نباشد، اشكال ندارد.[90]

 تبصره. تشخيص اين امر به عهده عرف است.

 

ژل مو

پرسش 69 . مسح سر بر موهاى روغن زده شده، چگونه است؟

همه مراجع: اگر روغن و ژل به قدرى زياد نباشد كه مانع از رسيدن آب وضو (در حال مسح) به پوست يا بيخ موهاى جلوى سر يا موها باشد، اشكال ندارد.[91]

 

رنگ مو

پرسش 70 . آيا رنگ مو و حنا و رنگ پوست ميوه ها، مانع وضو است؟

همه مراجع: رنگ بدون جرم مانع نيست.[92]

 

رنگ خودكار

پرسش 71 . آيا رنگ خودكار مانع از صحّت وضو است؟

همه مراجع: اگر جرم داشته باشد، مانع است و بايد براى وضو، برطرف شود.[93]

تبصره. آيه اللّه  مكارم مى گويد: در مورد جوهر خودكار به اين نتيجه رسيده اند كه جرم ضعيفى دارد و مانع از رسيدن آب به پوست نيست.[94]

 

موى مصنوعى

پرسش 72 . آيا مسح سر بر كلاه گيس جايز است؟

همه مراجع: خير، بايد كلاه گيس را براى مسح بردارد.[95]

 

پرسش 73 . آيا ترميم يا كاشتن موى مصنوعى در سر و يا ابرو ـ كه مانع وضو يا غسل است ـ اشكال دارد؟

همه مراجع: اگر مانع رسيدن آب به بدن باشد، كاشتن مو اشكال دارد.[96]

تبصره. كاشت مو به دو صورت انجام مى گيرد:

1. با چسب و مانند آن به گونه اى كه مو در سر و ابرو ترميم مى شود.

2. بدون چسب و مانند آن در سر و ابرو كاشته مى شود. در اين روش مو شبيه سوزن نازك از زير پوست بيرون مى آيد.

در روش اول آب به طور متعارف به بدن نمى رسد ولى در روش دوم مو جزو بدن گرديده و به طور طبيعى مانع رسيدن آب به بدن نمى شود.

 

پرسش 74 . چنانچه شخصى موى مصنوعى در سر كاشته باشد، تكليف وضوى او چه مى شود؟

همه مراجع: اگر موى مصنوعى به گونه اى كاشته شده؛ كه از پوست جلوى سر يا موى طبيعى كوتاه جلوى سر، به اندازه صدق مسح باقى گذاشته، همان را مسح كند، كافى است.

 

پرسش 75 . اگر موى مصنوعى در سر و يا ابرو به گونه اى كاشته شده باشد كه قابل رشد و نمو باشد، آيا براى وضو اشكال دارد؟

همه مراجع: اگر جزء بدن گردد و رشد و نمو كند، اشكال ندارد و وضو صحيح است[97].

 

پرسش 76 . اگر شخص در سر و يا ابروى خود مو ترميم كرده باشد، به گونه اى كه مانع رسيدن آب به بدن و يا صدق مسح سر گردد، تكليف چيست؟

آيات عظام امام، خامنه اى و نورى: اگر برداشتن آن باعث عسر و حرجى  شود كه به طور معمول قابل تحمل نيست، مسح بر روى آن كفايت مى كند.[98]

آيات عظام بهجت و تبريزى: بايد آن را براى وضو برطرف سازد و اگر ممكن نباشد، بايد وضوى جبيره اى بگيرد.[99]

آية اللّه  سيستانى: بنا بر احتياط واجب بايد آن را برطرف سازد و اگر ممكن نباشد، بايد تيمم كند.[100]

آية اللّه  صافى: بايد آن را براى وضو برطرف سازد و اگر ممكن نباشد، افزون بر وضوى جبيره اى تيمم هم بكند.[101]

آية اللّه  فاضل، مكارم و وحيد: بايد آن را براى وضو برطرف سازد و اگر ممكن نباشد، وضوى جبيره اى بگيرد و بنا بر احتياط تيمم هم بكند.[102]

 

پرسش 77 . شخصى به خاطر نداشتن ابرو، در محل آن مو كاشته است، تكليف وضو او چيست؟

همه مراجع: اگر به گونه اى كاشته شده كه مانع رسيدن آب به بدن نگردد، اشكال ندارد[103].

 

خال كوبى

پرسش 78 . آيا خال كوبى در اعضا، يا تاتوى ابرو مانع وضو و غسل است؟

همه مراجع: خير، مانع وضو نيست.[104]

 

 

مبطلات وضو :

 

خواب

پرسش 79 . خواب در چه حدى وضو را باطل مى كند؟

همه مراجع: اينكه چشم نبيند و گوش نشنود و اگر فاقد يكى از اين دو مشخصه باشد، وضو باطل نمى شود.[105]

 

باد معده

پرسش 80 . وضوى كسى كه از خروج باد معده خوددارى مى كند، چه حكمى دارد؟

همه مراجع: وضوى او باطل نيست.[106]

 

پرسش 81 . اگر در حين وضو يا نماز، شك در خروج باد معده كند، وظيفه اش چيست؟

همه مراجع: نبايد به شك خود اعتنا كند.[107]

 

ترشحات بانوان

پرسش 82 . آيا ترشحات معمولى خانم ها، وضو را باطل مى كند؟

همه مراجع: خير، مگر آنكه به منى يا بول بودن آن يقين پيدا كند.[108]

 

نگاه به نامحرم

پرسش 83 . نگاه به نامحرم در حال وضو، باعث بطلان وضو مى شود؟

همه مراجع: نگاه عمدى به نامحرم حرام است؛ ولى باعث بطلان وضو نمى شود.[109]

 

پرسش 84 . وضو گرفتن زن در جايى كه مرد نامحرم او را مى بيند، چگونه است؟

همه مراجع: گناه كرده؛ ولى وضويش صحيح است.[110]

 

 

احكام غسل :

 

اهميت و كيفيت غسل

 

معناى غسل

پرسش 85 . معناى غسل و كيفيت گرفتن آن را بيان كنيد؟

«غسل» در لغت به معناى شستن چيزى براى از بين بردن چرك آن است و در اصطلاح فقه عبارت است از: «شستن تمام بدن، به قصد قربت و اطاعت از فرمان الهى».[111]

غسل را به دو صورت مى توان انجام داد:

1. ترتيبى،

2. ارتماسى.

در غسل ترتيبى، ابتدا سر و گردن، سپس نيمه راست تا كف پا و بعد از آن نيمه چپ تا كف پا شسته مى شود.

اما در غسل ارتماسى، بدن يكباره در آب قرار مى گيرد.

 

فلسفه غسل

پرسش 86 . فلسفه و فوايد غسل جنابت را بيان كنيد؟

غسل جنابت يك دستور اسلامى براى پاك نگه داشتن بدن و رعايت بهداشت در طول زندگى است؛ زيرا كسانى هستند كه از نظافت خود غافل مى شوند! اما اين حكم اسلامى، آنها را وادار مى كند كه در فواصل مختلف خود را شست و شو دهند و بدن را پاك نگه دارند. اين امر يكى از حكمت و فلسفه هاى غسل به شمار مى آيد و به هيچ وجه علت اصلى وجوب غسل نيست. لذا كسى كه تازه بدن خود را شسته، ولى از او منى خارج شده است، باز بايد غسل را انجام دهد.[112]

 

غسل هاى واجب و مستحبى

پرسش 87 . تعداد غسل هاى واجب براى مرد و زن چند تا هست؟

همه مراجع: غسل هاى واجب بر مردان عبارت است از:

غسل جنابت، غسل مسّ ميت و غسلى كه با نذر و مانند آن واجب شده است.

غسل هاى واجب بر زنان عبارت است از:

غسل حيض، نفاس، استحاضه و نيز همه غسل هايى كه بر مردان واجب است.[113]

 

پرسش 88 . غسل هاى مستحبى كدام است؟

تعداد غسل هاى مستحبى فراوان است. برخى تعداد آنها را تا صد مورد شمرده اند. پاره اى از آنها عبارت است از:

1. غسل جمعه؛

2. غسل روز عيد فطر و قربان؛

3. غسل عيد نوروز؛

4. غسل بچه اى كه تازه به دنيا آمده است؛

5. غسل كسى كه جايى از بدنش را به ميت غسل داده شده رسانده است؛

6. غسل كسى كه براى تماشاى دارآويخته رفته و آن را ديده است؛

7. غسل نماز حاجت؛

8. غسل استخاره؛

9. غسل توبه؛

10. غسل سفر؛

11. غسل تظلم و داد خواهى؛

12. غسل نشاط در عبادت؛

13. غسل كسى كه شراب خورده و خوابيده است؛

14. غسل زمان هاى خاص مانند شب اول ماه رمضان، اول رجب،  پانزدهم رجب و شعبان و... كه تفصيل آن در رساله هاى عمليه آمده است؛

15. غسل مكان هاى خاص مانند داخل شدن به حرم مكه، مسجدالحرام، مرقد امامان (علیهمالسلام) و... كه تفصيل آن در رساله هاى عمليه آمده است.[114]

 تبصره. عده اى از مراجع تقليد انجام برخى غسل هاى ياد شده را به قصد رجا بيان كرده اند.

 

تفاوت غسل و وضو

 پرسش 89 . تفاوت غسل و وضو چيست؟

1. در غسل موالات شرط نيست.

2. در غسل شستن از بالا به پايين لازم نيست.[115]

3. در غسل بايد آب به پوست بدن برسد؛ ولى در وضو اگر پوست صورت از لاى موها پيدا نباشد، لازم نيست آب به آن برسد.

گفتنى است كيفيت انجام غسل براى تمام انواع آن به يك شكل است و هيچ تفاوتى با هم ندارند.

 

شستن اعضا

پرسش 90 . آيا در غسل لازم است بدن از بالا به پايين شسته شود؟

همه مراجع (به جز بهجت): خير، لازم نيست.[116]

آية اللّه  بهجت: بنابر احتياط واجب، بايد از بالا به پايين بشويد.[117]

 

پرسش 91 . هنگام غسل و شستن طرف راست و چپ، سر و گردن را نيز مى شستم، آيا اين كار صحيح بوده است؟

همه مراجع: چنانچه ابتدا، سرو گردن را بشوييد و در هنگام شستن سمت راست و چپ بدن، دوباره به سر و گردن آب برسانيد، اشكال ندارد و غسل صحيح است.[118]

 

پرسش 92 . آيا در غسل، شستن داخل بينى و گوش نيز واجب است؟

همه مراجع: خير، شستن داخل بينى و گوش و هر چه از باطن شمرده مى شود، واجب نيست.[119]

 

دست كشيدن

پرسش 93 . آيا در غسل دست كشيدن به بدن واجب است؛ يا تنها جارى كردن آب بر بدن كافى است؟

همه مراجع: اگر بدون دست كشيدن آب به پوست مى رسد، دست كشيدن به  بدن لازم نيست.[120]

 

موهاى بلند

پرسش 94 . آيا در غسل شستن موهاى بلند بدن واجب است؟

همه مراجع (به جز امام، مكارم و نورى): خير، شستن موهاى بلند واجب نيست.[121]

آيات عظام امام، مكارم و نورى: بنا بر احتياط واجب، شستن موهاى بلند هم واجب است.[122]

 

غسل ارتماسى

پرسش 95 . آيا انجام غسل ارتماسى، با لباس زير در استخر جايز است؟

همه مراجع: اگر آب يكباره تمام بدن را فرا بگيرد، غسل صحيح است.[123]

 

پرسش 96 . كسى كه تمام بدنش زير آب است، آيا مى تواند نيت غسل ارتماسى كند يا اينكه بايد از آب بيرون آيد و بعد  در آب فرو رود؟

آيات عظام امام، بهجت، فاضل و نورى: آرى، ولى بايد بعد از نيت، بدن را زير آب حركت دهد.[124]

آيات عظام تبريزى، سيستانى، صافى و مكارم: بنا بر احتياط واجب بايد در غسل ارتماسى، مقدارى از بدن بيرون آب باشد.[125]

آية اللّه  وحيد: بنا بر احتياط واجب، بايد در غسل ارتماسى تمام بدن بيرون آب باشد.[126]

 

پرسش 97 . كسى كه بدنش تا گردن زير آب است، آيا با فرو بردن سر، غسل ارتماسى صحيح است؟

همه مراجع (به جز وحيد): آرى، غسل او صحيح است و لازم نيست تمام بدن بيرون آب باشد.[127]

آية اللّه  وحيد: بنا بر احتياط واجب، بايد تمام بدنش بيرون آب باشد.[128]

 

غسل زير دوش

 پرسش 98 . آيا مى توان با دوش حمام غسل ارتماسى گرفت؟

همه مراجع: خير، غسل ارتماسى زير دوش حمام صحيح نيست و بايد غسل ترتيبى انجام داد.[129]

 

شرايط غسل

پرسش 99 . آيا انجام غسل هم شرايطى دارد؟

همه مراجع: آرى، تمام شرايطى كه براى وضو بيان شد، در غسل نيز شرط است.[130]

 تبصره 1. شرايط غسل عبارتند از:

1. آب غسل پاك باشد.

2. آب غسل مطلق باشد (مضاف نباشد).

3. آب غسل مباح باشد (غصبى نباشد).

4. ظرف آب غسل مباح باشد.

5. ظرف آب غسل طلا و نقره نباشد.

6. اعضاى غسل پاك باشد.

7. براى غسل گرفتن وقت باشد.

8. با قصد قربت باشد.

9. در كارهاى غسل از ديگرى كمك نگيرد.

10. استعمال آب براى او مانعى نداشته باشد.

11. مانعى از رسيدن آب بر اعضاى غسل نباشد.[131]

تبصره 2. بين وضو و غسل تفاوت هايى وجود دارد كه در عنوان «تفاوت غسل و وضو» بيان شده است.

 

نجاست بدن در غسل

پرسش 100 . يك قسمت از بدنم نجس بود و فراموش كردم آن را تطهير كنم، آيا با انجام غسل (زير دوش حمام)، نجاست نيز از بين رفته است؟ آيا غسل نيز صحيح است؟

همه مراجع (به جز بهجت و صافى): غسل باطل است و اگر با آب دوش حمام نجاست برطرف شده باشد بايد براى نماز و مانند آن، دوباره غسل كنيد.[132]

آيات عظام بهجت و صافى: غسل باطل است و بايد براى نماز و مانند آن، عضوى را كه نجس بوده، آب بكشيد؛ مگر آن كه بدانيد با غسل گرفتن، پاك شده است در اين صورت اعاده غسل لازم نيست.[133]

 

موالات در غسل

پرسش 101 . آيا در غسل پى در پى شستن لازم است؟

همه مراجع: خير، مى تواند بعد از شستن هر قسمت از بدن، صبر كند و پس از مدتى قسمت ديگر را بشويد.[134]

 

كمك در غسل

پرسش 102 . آيا زن و شوهر و محارم مى توانند يكديگر را در انجام غسل يارى دهند؟

همه مراجع: اگر در رساندن آب به بدن و شستن آن كمك كنند، غسل باطل است.[135]

تبصره. اگر زن و شوهر به خاطر بيمارى يا شكستگى اعضاى بدن و مانند آن نتوانند به تنهايى غسل كنند مى توانند در اين كار از يكديگر كمك بگيرند.[136]

 

غسل رو به قبله

پرسش 103 . آيا در حال غسل، بايد رو به قبله باشيم؟

همه مراجع: خير، لازم نيست.[137]

 

زمان غسل

پرسش 104 . آيا غسل جنابت، فورى بر انسان واجب مى شود؟

همه مراجع: خير، غسل جنابت تنها براى نماز و كارهايى كه در آن، طهارت شرط است، واجب مى شود.[138]

 

پرسش 105 . با غسل جنابت تا چه زمانى مى توان نماز خواند؟

همه مراجع: تا زمانى كه يكى از مبطلات وضو رخ ندهد، مى توان با آن نماز خواند.[139]

 

پرسش 106 . آيا مى شود غسل جنابت را قبل از وقت نماز انجام داد؟

همه مراجع: آرى، غسل جنابت پيش از وقت نماز جايز و صحيح است ولى به قصد خواندن نماز واجب نباشد؛ بلكه هدف پاك شدن از جنابت و انجام كارهاى مستحبى مانند خواندن قرآن و مانند آن باشد.[140]

 

فراموشى غسل

پرسش 107 . اگر پس از غسل، شخص بفهمد جايى از بدن را نشسته، تكليف چيست؟

آيات عظام امام، بهجت، صافى، فاضل و نورى: اگر از طرف چپ بدن باشد، شستن همان مقدار كافى است و اگر از سمت راست باشد، بايد بعد از شستن آن مقدار، دوباره طرف چپ را بشويد و اگر از سرو گردن باشد، بايد بعد از شستن آن مقدار، دوباره سمت راست و سپس سمت چپ بدن را بشويد.[141]

آية اللّه  تبريزى: اگر از طرف چپ بدن باشد، شستن همان مقدار كافى است و اگر از سمت راست باشد، احتياط مستحب آن است كه بعد از شستن آن مقدار، دوباره طرف چپ را بشويد و اگر سر و گردن باشد، بايد بعد از شستن آن مقدار، دوباره طرف راست و چپ را بشويد.[142]

آيات عظام خامنه اى، مكارم و وحيد: اگر از طرف چپ بدن باشد، شستن همان مقدار كافى است و اگر از سمت راست باشد، احتياط [واجب ]آن است كه بايد بعد از شستن آن مقدار، دوباره طرف چپ را بشويد و اگر از سر و گردن باشد، بايد بعد از شستن آن، دوباره طرف راست و چپ را بشويد.[143]

آية اللّه  سيستانى: اگر از طرف چپ بدن باشد، شستن همان مقدار كافى است و اگر از سمت راست باشد، احتياط مستحب آن است كه بعد از شستن آن مقدار، دوباره طرف چپ را بشويد و اگر از سرو گردن باشد، بنابر احتياط واجب بايد بعد از شستن آن مقدار، دوباره بدن را بشويد.[144]

 

شك در غسل

پرسش 108 . اگر كسى بعد از غسل، شك كند كه غسل را درست به جا آورده يا نه، تكليفش چيست؟

همه مراجع (به جز تبريزى و وحيد): به شك خود اعتنا نكند و لازم نيست دوباره غسل به جا آورد.[145]

آيات عظام تبريزى و وحيد: اگر احتمال بدهد هنگام غسل، توجه (به شرايط صحت آن) داشته و صحيح به جا آورده، لازم نيست دوباره غسل كند.[146]

 

پرسش 109 . كسى كه جنب بوده، اگر بعد از نمازى كه خوانده، شك كند غسل كرده يا نه، تكليفش چيست؟

همه مراجع (به جز تبريزى و وحيد): نمازى را كه خوانده، صحيح است؛ ولى براى نمازهاى بعد بايد غسل كند.[147]

آيات عظام تبريزى و وحيد: اگر احتمال بدهد كه هنگام شروع به نماز متوجه بوده، نمازى را كه خوانده، صحيح است، ولى براى نمازهاى بعد بايد غسل كند.[148]

 

پرسش 110 . به قصد غسل جنابت به حمام رفتم؛ ولى وقتى كه بيرون آمدم شك كردم غسل را انجام داده ام يا نه، تكليف چيست؟

همه مراجع: بايد بنا را بر انجام ندادن بگذاريد و غسل تان را به جا آوريد.[149]

 

غسل مافى الذمه

پرسش 111 . منظور از غسل «مافى الذمه» چيست؟

غسل «مافى الذمه» آن است كه بر انسان غسلى واجب شده؛ ولى نوع آن را نمى داند. در اين صورت گفته مى شود به نيت آنچه كه بر عهده اش آمده، يك غسل انجام دهد[150].

 

غسل چند منظوره

پرسش 112 . آيا كسى كه چند غسل بر ذمه او هست، مى تواند به نيت همه يك غسل انجام دهد؟

همه مراجع: آرى، مى تواند[151].

 

پرسش 113 . اگر كسى براى انجام غسل خاصى (مانند غسل جنابت) نيت كند و آن را به جا آورد، آيا از ساير غسل ها كفايت مى كند؟

آيات عظام امام، خامنه اى، صافى و مكارم: اگر غسل جنابت باشد و به قصد آن غسل كند، از ساير غسل ها كفايت مى كند؛ ولى اگر غير غسل جنابت باشد بنا بر احتياط واجب از ساير غسل ها كفايت نمى كند.[152]

آية اللّه  بهجت: اگر غسل واجب باشد و به قصد آن غسل كند، از ساير غسل ها كفايت مى كند؛ ولى اگر غسل مستحبى را قصد كند، تنها از غسل هاى مستحبى كفايت مى كند.[153]

آيات عظام تبريزى، سيستانى، فاضل و وحيد: به قصد هر كدام انجام دهد از ساير غسل ها كفايت مى كند.

 

غسل جايگزين وضو

پرسش 114 . با چه غسل هايى مى توان نماز خواند؟

آيات عظام امام، بهجت، خامنه اى، صافى و فاضل: تنها با غسل جنابت مى توان  نماز خواند؛ ولى با غسل هاى ديگر بايد وضو هم گرفت.[154]

آيات عظام تبريزى، سيستانى، مكارم، نورى و وحيد: با همه غسل هاى واجب و مستحب معتبر و مأثور ـ غير از غسل استحاضه متوسطه ـ مى توان نماز خواند؛ اگر چه احتياط مستحب آن است كه [در غير غسل جنابت] وضو هم بگيرد.[155]

تبصره. آيه اللّه  مكارم در اقسام استحاضه، استحاضه متوسطه را قبول ندارند. بنابراين غسل استحاضه متوسطه معنا ندارد.

 

پرسش 115 . اگر كسى بعد از غسل جنابت براى نماز وضو بگيرد، كار حرامى انجام داده است؟

همه مراجع: آرى، وضو بدعت و حرام است؛ ولى غسل او باطل نمى شود.[156]

 

موانع غسل

پرسش 116 . اگر پس از غسل بفهمد، مانعى در بدنش مثل لاك وجود داشته، وضعيت نمازش چه مى شود؟

همه مراجع: اگر از موانعى باشد (مانند لاك) كه آب به بدن نمى رسد، بايد دوباره غسل كند و نمازهايش را قضا نمايد.[157]

 

مبطلات غسل

پرسش 117 . در صورتى كه قبل از غسل جنابت، يكى از مبطلات وضو از انسان سر زند، آيا بايد بعد از غسل، وضو نيز بگيرد؟

همه مراجع: خير، بعد از غسل جنابت، نبايد براى نماز وضو بگيرد.[158]

 

پرسش 118 . آيا بعد از غسل، خارج شدن بول و باد معده آن را باطل مى كند؟

همه مراجع: خير، غسل باطل نمى شود؛ ولى بايد براى نماز وضو بگيرد.[159]

 

پرسش 119 . اگر در اثناى غسل جنابت، حدث اصغر (بول، باد معده و...) خارج شود، آيا غسل صحيح است؟

آيات عظام امام، خامنه اى، صافى، فاضل و نورى: غسل باطل نمى شود و آن را تمام كند؛ ولى بهتر (احتياط مستحب) است آن را به قصد آنچه بر ذمه او است (از اتمام يا اعاده) از سر گيرد. در هر صورت بايد براى نماز و هر كارى كه در آن طهارت لازم است، وضو نيز بگيرد.[160]

آية اللّه  بهجت: لازم نيست غسل را تمام كند و بنابر احتياط واجب بايد آن را به قصد آنچه بر ذمه او است (از اتمام يا اعاده)، از سر گيرد و براى نماز  و هر كارى كه در آن طهارت لازم است، وضو نيز بگيرد.[161]

آية اللّه  تبريزى: بايد غسل را از سر گيرد و بنابر احتياط واجب، بايد براى نماز و هر كارى كه در آن طهارت لازم است، وضو نيز بگيرد.[162]

آية اللّه  سيستانى: غسل باطل نمى شود؛ ولى بنابر احتياط واجب بايد براى نماز و هر كارى كه در آن طهارت لازم است، وضو بگيرد.[163]

آية اللّه  مكارم: اگر در اثناء غسل، حَدَث اصغر از او سر زند (مثلاً بول کند) ضررى به غسل او نمى زند ولى براى نماز و مانند آن، باید وضو بگیرد.[164]

آية اللّه  وحيد: بنابر احتياط واجب بايد غسل را تمام كند و دوباره از سر گيرد و براى نماز و هر كارى كه در آن طهارت لازم است، وضو نيز بگيرد.[165]

 

غسل جمعه

پرسش 120 . وقت غسل جمعه تا چه زمانى است؟

همه مراجع: وقت غسل جمعه از اذان صبح است تا اذان ظهر (هر چند نزديك ظهر بهتر است) و اگر تا اين موقع انجام نداد، مى تواند آن را بدون قصد ادا و قضا بعد از ظهر به جا آورد.[166]

 

پرسش 121 . آيا جايز است قضاى غسل جمعه را وسط هفته انجام داد؟

همه مراجع: مى تواند قضاى غسل جمعه را صبح شنبه تا غروب به جا آورد ولى قضاى آن در روزهاى ديگر وارد نشده است.[167]

 

پرسش 122 . آيا كسى كه حائض است، مى تواند غسل جمعه به جا آورد؟

همه مراجع (به جز سيستانى): آرى، غسل جمعه از زن حائض صحيح است.[168]

آيه اللّه  سيستانى: بنابراحتياط واجب، غسل جمعه از زن حائض صحيح نيست.[169]

 

غسل حيض

پرسش 123 . آيا مى توان غسل جنابت را در حال حيض انجام داد؟

همه مراجع (به جز امام و خامنه اى): آرى، غسل جنابت در حال حيض، صحيح است و از جنابت پاك مى شود.[170]

آيات عظام امام و خامنه اى: بنابر احتياط واجب غسل جنابت در حال حيض صحيح نيست.[171]

 

پرسش 124 . خانمى كه از حيض پاك شده و مى خواهد نماز بخواند؛ آيا پيش از غسل وضو بگيرد يا بعد از آن؟

همه مراجع: فرقى ندارد؛ ولى اگر پيش از غسل وضو بگيرد، بهتر است.[172]

تبصره. طبق فتواى عده اى از مراجع تقليد، غسل حيض نياز به وضو ندارد؛ ولى اگر حائض بخواهد وضو بگيرد و به استحباب عمل كند فتواى ياد شده در متن راهگشاى اوست.

 

غسل بدون جنابت

پرسش 125 . آيا بدون جنابت، انجام دادن غسل جنابت صحيح است؟

همه مراجع: خير، چنين غسلى مشروع نيست (و بايد براى نماز وضو گرفت).[173]

 

غسل جنابت مستحبى

پرسش 126 . آيا غسل جنابت مستحبى نيز داريم؟

همه مراجع: اگر انسان جنب شود و هنوز وقت نماز داخل نشده باشد، در اين صورت انجام غسل جنابت مستحب است؛ ولى پس از داخل شدن وقت يا براى كارهايى كه شرط آن طهارت است غسل واجب مى شود.[174]

 

غسل احتياطى

پرسش 127 . آيا با غسل جنابت احتياطى مى شود، نماز خواند؟

همه مراجع: خير، با غسل احتياطى نمى شود نماز خواند از اين رو بعد از غسل بايد وضو هم گرفت.[175]

 

غسل خوشبويى زن

پرسش 128 . گفته شده: اگر زن به صورت معطر و خوشبو از منزل بيرون رود، بايد براى اين كار غسل كند؛ آيا اين سخن درست است؟

همه مراجع: آرى، زنى كه براى غير شوهرش بوى خوش استعمال كرده است، مستحب است براى اين كار غسل انجام دهد.[176]

 

اسراف در غسل

پرسش 129 . آيا اسراف در آب، غسل را باطل مى كند؟

همه مراجع: اسراف در آب جايز نيست؛ ولى غسل را باطل نمى كند.[177]

 

غسل مس ميت :

 

تشريح بدن ميّت

پرسش 130 . در هنگام تشريح، اگر دست ما به مرده اى بخورد كه نمى دانيم مسلمان است يا كافر؛ آيا غسل مس ميت لازم است؟

همه مراجع: غسل مس ميت واجب است، خواه ميت مسلمان باشد يا كافر؛ مگر آنكه بدانيد ميت مسلمانى است كه او را غسل داده اند.[178]

 

غسل مس ميّت ـ تشريح مرده ـ

پرسش 131 . حكم دست زدن دانشجويان پرستارى به استخوان هاى (بدون گوشت) ميت چيست؟

آيات عظام امام، خامنه اى و نورى: اگر ميت را غسل نداده اند، بايد براى مس استخوان او، غسل كرد.[179]

آيات عظام بهجت، صافى و فاضل: اگر ميت را غسل نداده اند، بنابر احتياط واجب بايد براى مس استخوان او، غسل كرد.[180]

آيات عظام تبريزى، سيستانى، مكارم و وحيد: اگر استخوانى باشد كه گوشت ندارد، براى مس آن، غسل واجب نيست.[181]

 

پرسش 132 . كسى كه به بدن ميت قبل از غسل دست بزند، آيا بدن و لباسش هم نجس مى شود و بايد آب بكشد، يا فقط غسل كند؟

همه مراجع (به جز مكارم): اگر دست يا لباس خودش و يا بدن ميت، مرطوب باشد، نجس مى شود و بايد محل تماس را تطهير كند. اگر خشك باشد، بهتر (احتياط مستحب) است، محل تماس را بشويد.[182]

آية اللّه  مكارم: اگر دست يا لباس خودش و يا بدن ميت مرطوب باشد، نجس مى شود و بايد محل تماس را تطهير كند. اگر خشك باشد، بنابر احتياط واجب بايد محل تماس را بشويد.[183]

 

مس ميت با دستكش

پرسش 133 . اگر مس ميت با دستكش صورت گيرد، باز غسل مس ميت لازم است؟

همه مراجع: خير، غسل واجب نمى شود.[184]

 

تماس با بيمار مرگ مغزى

پرسش 134 . آيا ماساژ فردى كه نمى دانيم زنده است يا مرده، غسل مس ميت دارد؟

همه مراجع: تا وقتى كه روح از بدن او جدا نشده و يا بدنش گرم است، دست زدن به بدن او موجب غسل نمى شود.[185]

 

ـ مس ميت ـ مرگ مغزى ـ

پرسش 135 . آيا دست زدن به بيمارى كه در كما بوده و يا دچار مرگ مغزى شده و چند لحظه ديگر مى ميرد، غسل مس ميت دارد؟

همه مراجع: تا وقتى كه روح از بدن او جدا نشده و يا بدنش گرم است، دست زدن به بدن او موجب غسل نمى شود.[186]

 

مس جنين

پرسش 136 . آيا براى دست زدن به جنين سقط شده غسل واجب مى شود؟

همه مراجع: اگر چهار ماه او تمام شده (و روح در بدنش دميده شده) است، غسل مس ميت واجب مى شود.[187]

 

پرسش 137 . مادرانى كه بچه شان مرده به دنيا مى آيد؛ آيا بايد غسل مس ميت به جا آورند؟

همه مراجع: اگر چهار ماه او تمام شده و با بدن مادر تماس پيدا كند، بر مادر غسل مس ميت واجب مى شود.[188]

تبصره. طبق فتواى آية اللّه سيستانى اگر بچه با بدن مادر تماس هم پيدا نكند، بنابر احتياط واجب بر مادر غسل مس ميت واجب مى شود.

 

 

 احكام جنابت :

 

محرمات جنابت

پرسش 138 . چه كارهايى بر جنب حرام است؟

1. گذاشتن چيزى در مسجد؛

2. خواندن آيه هاى سجده واجب؛[189]

3. رفتن به مسجد الحرام و مسجد النبى؛[190]

4. رساندن جايى از بدن به خط قرآن و اسم خداوند؛

5. توقف در ساير مساجد و حرم امامان (بنابر احتياط واجب).[191]

 

مكروهات جنابت

پرسش 139 . كارهايى كه براى شخص جنب مكروه است، كدامند؟

چند چيز بر شخص جنب مكروه است:

1. خوردن و آشاميدن،[192]

2. خوابيدن بدون وضو،[193]

3. همراه داشتن قرآن،

4. ماليدن روغن به بدن،

5. آميزش بعد از احتلام،

6. خضاب با حنا و مانند آن،

7. تماس بدن با جلد يا حاشيه قرآن،

8. خواندن بيشتر از هفت آيه از سوره هايى كه سجده واجب ندارد.

 

انواع ترشحات

پرسش 140 . مذى، وذى و ودى را توضيح دهيد؟

همه مراجع: «مذى» به آبى گويند كه گاهى بعد از ملاعبه و شوخى كردن با همسر بيرون مى آيد.

«وذى» آبى است كه گاهى بعد از منى بيرون مى آيد.

«ودى» به آبى گويند كه گاه بعد از بول بيرون مى آيد و كمى سفيد و چسبنده است.

تمامى اين آب ها در صورتى كه مجرا، آلوده به بول و منى نباشد، پاك است.[194]

 

رطوبت مشكوك

پرسش 141 . آبى كه هنگام خواندن مطالب مهيج، ديدن تصاوير محرك و يا تكلم با جنس مخالف از انسان خارج مى شود چه حكمى دارد؟

همه مراجع: اگر نشانه هاى منى را نداشته باشد، مذى است و غسل واجب نمى شود.[195]

 

بول همراه منى

پرسش 142 . آيا آمدن منى همراه ادرار، نياز به غسل دارد؟

همه مراجع: اگر يقين به منى بودن آن دارد، غسل واجب مى شود.[196]

تبصره. يكى از چيزهايى كه باعث جنابت انسان مى شود، بيرون آمدن منى است؛ خواه به تنهايى خارج شود و يا همراه ادرار باشد.

 

پرسش 143 . اگر انسان از خروج منى جلوگيرى نموده و پس از مدتى بول كند؛ آيا غسل جنابت بر او واجب مى شود؟

همه مراجع: اگر يقين ندارد كه همراه بول منى خارج شده، غسل واجب  نمى شود.[197]

 

شك در جنابت

پرسش 144 . اگر در خواب، مايعى از انسان خارج شود كه نمى داند منى است يا نه، حكمش چيست؟

همه مراجع: اگر نشانه هاى منى را داشته باشد، غسل واجب مى شود و در صورت شك غسل واجب نيست.[198]

 

پرسش 145 . صبح بعد از بيدارى، متوجه مى شوم كه محتلم شده ام؛ در حالى كه اصلاً هيچ گونه لذتى در خود حس نكرده ام، آيا غسل واجب است؟

همه مراجع: اگر نشانه هاى منى يا يكى از آنها را نداشته باشد و يا در آنها شك كند، غسل واجب نمى شود؛ مگر آنكه از راه ديگرى يقين كند كه منى است.[199]

 

پرسش 146 . اگر انسان شك كند مايعى كه از او خارج شده منى است يا نه ـ در حالى كه بعضى از شرايط را دارا است ـ وظيفه اش چيست؟

همه مراجع: اگر نشانه هاى منى را نداشته باشد، رطوبت مزبور پاك است و  غسل واجب نمى شود.[200]

 

جنابت و نماز و روزه

پرسش 147 . چندين سال با حال جنابت، روزه گرفتم و نماز خواندم؛ در حالى كه نمى دانستم جنب بايد غسل كند، تكليف چيست؟

آيات عظام امام، بهجت، تبريزى، خامنه اى، مكارم و وحيد: نماز و روزه هايى را كه در حال جنابت انجام داده ايد، بايد قضا كنيد.[201]

آيات عظام سيستانى، صافى و فاضل: اگر در ياد گرفتن مسائل كوتاهى نكرده ايد، روزه ها صحيح است و قضا ندارد؛ ولى نمازهايى را كه در حال جنابت خوانده ايد، در هر حال بايد قضا كنيد.[202]

آية اللّه  نورى: روزه ها صحيح است و قضا ندارد؛ ولى نمازهايى را كه در حال جنابت خوانده ايد، بايد قضا كنيد.[203]

تبصره. طهارت نسبت به نماز شرط واقعى است؛ از اين رو اگر از روى ناآگاهى نيز بدون طهارت نماز بخواند، نمازش باطل است.

 

پرسش 148 . كسى كه مدتى نماز خوانده و روزه گرفته است و بعد بفهمد جنب بوده، تكليف او چيست؟

همه مراجع: اگر متوجه اصل جنابت نبوده، روزه هاى او صحيح است؛ ولى نمازهاى او قضا دارد.[204]

 

پرسش 149 . مدتى غسل هاى خود را نادرست انجام مى دادم و با آن روزه مى گرفتم و نماز مى خواندم، آيا بايد روزه ها و نمازها را قضا كنم؟

همه مراجع: روزه ها قضا ندارد؛ ولى نمازها را بايد قضا كنيد.[205]

 

پرسش 150 . كسى كه نمى دانسته شستن كف پا در غسل لازم است، مدتى به اين ترتيب غسل مى نموده، نسبت به نماز و روزه هاى گذشته چه تكليفى دارد؟

همه مراجع: اگر مى داند كه آب به كف پا نمى رسيده، بايد نمازهايى را كه خوانده، قضا كند؛ ولى روزه ها قضا ندارد.[206]

 

تأخير غسل جنابت

پرسش 151 . كسى كه بعد از اذان صبح با حالت احتلام از خواب بيدار مى شود، آيا مى تواند نماز خود را تا نزديك طلوع آفتاب به تأخير اندازد و با تيمم نماز بخواند؟

همه مراجع: اگر نماز خود را به تأخير اندازد، تا جايى كه وقت تنگ شود، گناه كرده است. در اين صورت بايد تيمم كند و لباس و بدن خود را تطهير كند و نماز خود را بخواند و نماز او صحيح است.[207]

 

پرسش 152 . اگر كسى در شب ماه رمضان، جُنُب شود و تا نزديك اذان صبح، غسل را به تأخير اندازد و سپس تيمم كند، آيا روزه او صحيح است؟

همه مراجع (به جز صافى و وحيد): در اين فرض (هر چند تأخير غسل، گناه است)؛ ولى چنانچه قبل از اذان صبح تيمم كند، روزه او صحيح است.[208]

آيات عظام صافى و وحيد: در اين فرض (هر چند تأخير غسل، گناه است)؛ بنابر احتياط واجب تيمم كند و روزه بگيرد و قضاى آن را نيز به جا آورد.[209]

 

تنگى وقت

پرسش 153 . كسى كه در تنگى وقت، قبل از اذان صبح در شب هاى ماه رمضان، به جهت جنابت تيمم كند؛ آيا مى تواند با آن نماز بخواند، يا بايد غسل به جا آورد؟

همه مراجع: خير، بايد براى نماز صبح غسل كند.[210]

 

پرسش 154 . اگر در ماه رمضان، با اعتقاد به اينكه براى غسل جنابت وقت دارد، مشغول به غسل شود و وسط غسل بفهمد مقدارى از غسل با اذان صبح همراه شده است، حكم روزه او چيست؟

همه مراجع: روزه او صحيح است.[211]

 

 

احكام استمنا :

 

فلسفه حرمت استمنا

پرسش 155 . فلسفه حرمت استمناء در اسلام چيست؟ آيا آيه و حديثى در اين زمينه وجود دارد؟

درباره حرمت استمنا و خودارضايى از امام صادق (علیه السلام)  پرسش شد. حضرت فرمود: گناهى بزرگ است، خداوند در كتاب خود از اين عمل نهى فرموده است. كسى كه به چنين عملى دست مى زند، گويى با خود ازدواج كرده است! و اگر از كار وى آگاه شوم با وى غذا نمى خورم.

سؤال كننده پرسيد: منبع اين سخن از كتاب خدا كجاست؟

حضرت فرمود: در آيه «فَمَنِ ابْتَغى وَراءَ ذلِكَ فَأُولئِكَ هُمُ العادُونَ»[212] مراد از «وَراءَ ذلِكَ»استمناء مى باشد.[213]

گفتنى است؛ كه حرمت استمنا تنها به خاطر آثار و زيان جسمانى آن  نيست، بلكه حكمت هاى ديگرى نيز دارد كه بر ما مخفى است.

پاره اى از زيان هاى جسمانى، روانى و اجتماعى استمنا عبارتند از:

1. خستگى و كوفتگى،

2. عدم تمركز حواس،

3. ضعف حافظه،

4. استرس و اضطراب،

5. حساسيت بيش از حد و زودرنجى،

6. كمر درد،

7. ريزش موها،

8. ناتوانى جنسى زودرس در جوانى،

9. بى خوابى يا بدخوابى و مشكلات مشابه،

10. انزال زودرس و غيرارادى يا خروج منى به صورت قطره قطره،

11. بى ميل شدن به همسر و ازدواج، ناتوانى در ارتباط با جنس مخالف و همسر، احساس طرد شدن، دير ازدواج كردن و لذت نبردن از زندگى مشترك.[214]

 

انواع استمنا

پرسش 156 . آيا در حرمت استمنا حتماً تحريك به وسيله دست ملاك است؟ اگر شخص كارى كند كه از راه نگاه و يا وسايل ديگر از او منى  خارج شود، آيا استمنا محسوب مى شود؟

همه مراجع: اگر به قصد بيرون آمدن منى آن كار را انجام دهد، استمنا محسوب مى شود؛ هر چند با وسيله اى انجام نگيرد[215].

به عنوان مثال:

اگر با نگاه به تصوير مبتذل و مهيج و يا خيال شهوانى كارى كند كه از او منى خارج شود استمنا صدق مى كند و حرام است.

 

پرسش 157 . گاهى با نگاه به عكس و فيلم هاى مبتذل بدون اينكه قصد استمنا داشته باشم؛ رطوبتى از من خارج مى شود؛ آيا استمناء محسوب مى شود؟

همه مراجع: خير، استمنا نيست و رطوبت مزبور پاك است؛ ولى نگاه به عكس و فيلم هاى مبتذل و تحريك آميز جايز نيست. البته اگر رطوبت، نشانه هاى منى را داشته باشد غسل جنابت واجب مى شود.[216]

 

استمناى بانوان

پرسش 158 . آيا استمنا براى بانوان هم هست؟

همه مراجع: آرى، استمنا براى بانوان نيز حرام است.[217]

 

حرمت خودارضايى

پرسش 159 . آيا خودارضايى در صورتى كه به حد خروج منى نرسد، باز هم حرام است؟

همه مراجع (به جز تبريزى، سيستانى و وحيد): آرى، حرام است؛ ولى غسل بر او واجب نمى شود.[218]

آيات عظام تبريزى، سيستانى و وحيد: بنا بر احتياط واجب حرام است؛ ولى غسل بر او واجب نمى شود.[219]

 

جلوگيرى منى

پرسش 160 . جلوگيرى از بيرون آمدن منى چه حكمى دارد؟

همه مراجع: در صورتى كه براى شخص ضرر نداشته باشد، اشكال ندارد.[220]

 

فكر شهوانى

پرسش 161 . آيا فكر ملاعبه، معاشقه و نزديكى با جنس مخالف گناه محسوب مى شود؟

همه مراجع (به جز خامنه اى): خير، فكر و تخيلات شهوانى به تنهايى حرام نيست؛ مگر آنكه به كار حرامى منجر شود.[221]

آية اللّه  خامنه اى: بنابر احتياط (واجب) از اين كار خوددارى كند.[222]

 

استمنا و نماز و روزه

پرسش 162 . شخصى كه به حرمت استمنا آگاهى نداشته و بدون غسل، نماز و روزه مى گرفته، چه حكمى دارد؟

آيات عظام امام و نورى: روزه ها صحيح است و قضا ندارد؛ ولى نمازهايى را كه در حال جنابت خوانده است، بايد قضا كند.[223]

آية اللّه  بهجت: نمازهايى را كه در حال جنابت انجام داده، بايد قضا كند و روزه ها را نيز بنا بر احتياط واجب به جا آورد.[224]

آيات عظام تبريزى، خامنه اى، مكارم و وحيد: نماز و روزه هايى را كه در حال جنابت انجام داده، بايد قضا كند.[225]

 آيات عظام سيستانى، صافى و فاضل: اگر در ياد گرفتن مسائل كوتاهى نكرده است، روزه ها صحيح است و قضا ندارد؛ ولى نمازهايى را كه در حال جنابت خوانده است، در هر حال بايد قضا كند.[226]

 

كفاره استمنا

پرسش 163 . آيا استمنا كفاره دارد؟ كفاره آن چيست؟

همه مراجع: خير، كفاره ندارد؛ ولى بايد توبه كند و از اين كار دست بردارد.[227]

 

مجازات استمنا

پرسش 164 . آيا استمنا حد و تعزير دارد؟

استمنا حد ندارد؛ ولى تعزير دارد. اگر شخصى كه استمنا كرده نزد قاضى اقرار كند يا دو نفر عادل نزد قاضى شهادت بدهند، قاضى او را تعزير مى كند، يعنى مقدارى كه مصلحت مى داند به او تازيانه مى زند. البته در اين گونه موارد لازم نيست شخص به گناه خود اقرار كند و يا ديگران آبروى گناه كار را نزد قاضى از بين ببرد.[228]

 

 

احكام تيمم :

اهميت و كيفيت تيمم

 

معناى تيمم

پرسش 165 . معناى تيمم و كيفيت آن را بيان كنيد؟

«تيمم» در لغت به معناى قصد و اراده كردن است و در اصطلاح فقه؛ «عملى است كه در شرايط خاص، جايگزين وضو و غسل مى شود»[229].

تيمم به اين صورت انجام مى گيرد:

-  ابتدا كف دو دست را بر چيزى كه تيمم بر آن جايز است، مى زنيم.

-  سپس هر دو دست را بر تمام پيشانى و دو طرف آن ـ از جايى كه موى سر مى رويد ـ تا روى ابروها و بالاى بينى مى كشيم.

-  بعد با كف دست چپ، بر تمام پشت دست راست ـ از مچ تا  سر انگشتان ـ و در آخر كف دست راست را بر تمام پشت دست چپ مى كشيم (انگشتان هم جزو كف دست است).[230]

تبصره 1. برخى از مراجع تقليد (مانند آية اللّه  سيستانى) با هم زدن كف هر دو دست را احتياط واجب مى دانند.

تبصره 2. آية اللّه  سيستانى و آية اللّه  نورى، كشيدن دست ها روى ابروها را احتياط مستحب مى دانند.

 

فلسفه تيمم

پرسش 166 . فلسفه و فوايد تيمم چيست؟

تيمم دو فايده و فلسفه مهم دارد:

1. فايده بهداشتى

خاك به جهت داشتن باكترى هاى فراوان، مى تواند آلودگى ها را از بين ببرد. اين باكترى ها معمولاً در سطح زمين ـ كه از هوا و نور آفتاب بهتر مى توانند استفاده كنند فراوان هستند و از اين نظر مى تواند تا حدودى جانشين آب شود. با اين تفاوت كه آب حلاّل است؛ يعنى، ميكروب ها را حل كرده و با خود مى برد؛ ولى خاك ميكروب كش است و خاكى اين اثر بخشى را دارد كه كاملاً پاك باشد. از اين رو قرآن از آن به «صعيداً طيباً»  (زمين پاك) تعبير كرده است.

2. فايده اخلاقى

تيمم يكى از عبادات است؛ زيرا انسان پيشانى خود را ـ كه شريف ترين عضو بدن او است ـ  با دستى كه بر خاك زده، لمس مى كند تا فروتنى و تواضع خود را در پيشگاه او آشكار سازد و به دنبال اين كار، متوجه نماز و يا ساير عباداتى مى شود كه در آن وضو و غسل شرط است. به اين ترتيب تيمم در پرورش روح تواضع و عبوديت و شكر گزارى در بندگان اثر مى گذارد.[231]

 

جايگاه تيمم

پرسش 167 . در چه مواردى بايد تيمم كرد؟

مهم ترين موارد تيمم عبارتند از:

1. وقت تنگ باشد؛

2. دسترسى به آب نداشته باشد؛

3. آب براى انسان ضرر داشته باشد؛

4. بدن يا لباس او نجس است و آب بيش از تطهير آن ندارد و لباس ديگرى نيز ندارد؛

5. اگر آب را به مصرف وضو يا غسل برساند، افراد مرتبط با او از تشنگى، هلاك، يا بيمار و يا به سختى مى افتند.

 

روش تيمم

پرسش 168 . آيا زدن دست بر روى زمين در تيمّم لازم است يا صرف تماس و گذاشتن كفايت مى كند؟

آيات عظام امام، سيستانى و نورى: زدن دست به محل تيمم لازم نيست و صرف گذاشتن و تماس كافى است؛ هر چند زدن بهتر (احتياط مستحب) است.[232]

آيات عظام بهجت، تبريزى، صافى، مكارم و وحيد: بنابر احتياط (واجب) زدن دست به محل تيمم لازم است و صرف گذاشتن و تماس با آن كافى نيست.[233]

آية اللّه  فاضل: آرى، زدن دست به محل تيمم لازم است و صرف گذاشتن و تماس با آن كافى نيست.[234]

 

پرسش 169 . آيا در تيمم، روى خود بينى هم بايد دست كشيده شود؟

همه مراجع: خير، مسح روى بينى لازم نيست.[235]

 

پرسش 170 . كسى كه وظيفه اش تيمم است، اگر به علت شكستگى يك دست نتواند آن را به پيشانى برساند، تكليف او چيست؟

همه مراجع: با دست سالم تيمم كند[236]

 

موانع تيمم

پرسش 171 . آيا براى تيمم نيز بايد موانع وضو برطرف شود؟

همه مراجع: آرى، اگر در پيشانى، پشت و كف دست ها مانعى باشد، بايد براى تيمم برطرف سازد و اگر انگشترى در دست دارد آن را بيرون آورد.[237]

 

تيمم بدل از غسل

پرسش 172 . آيا فرقى بين تيمّم بدل از وضو و غسل است؟ كيفيت هر دو را بيان كنيد؟

آيات عظام امام، مكارم و نورى: كيفيت تيمم در هر دو به يك شكل است؛ ولى بهتر است در تيمم بدل از غسل، بعد از مسح صورت و دست ها يك بار ديگر دست ها را بر زمين زند و با آن پشت دست راست و سپس پشت دست چپ را مسح كند.[238]

آيات عظام بهجت، تبريزى، سيستانى، صافى و وحيد: كيفيت تيمم در هر دو به يك شكل است؛ ولى بهتر است در هر دو، بعد از مسح صورت و دست ها يك بار ديگر دست ها را بر زمين زند و با آن پشت دست راست و سپس  پشت دست چپ را مسح كند.[239]

آيه اللّه  خامنه اى: كيفيت تيمم در هر دو به يك شكل است و احتياط واجب آن است در هر دو، بعد از مسح صورت و دست ها يك بار ديگر دست ها را بر زمين زند و با آن پشت دست راست و سپس پشت دست چپ را مسح كند.[240]

آيه اللّه  فاضل: كيفيت تيمم در هر دو به يك شكل است؛ ولى بهتر است در هر دو، زدن دست ها بر زمين سه بار انجام گيرد، به اين ترتيب كه دو مرتبه پشت سر هم دست ها را بر زمين زند و بر پيشانى بكشد و يك مرتبه ديگر بر زمين زند و بر پشت دست ها بكشد.[241]

 

پرسش 173 . آيا بعد از تيمم بدل از غسل، تيمم بدل از وضو نيز لازم است؟

همه مراجع (به جز سيستانى، مكارم و نورى): در تيمّم بدل از غسل جنابت، براى نماز، وضو يا تيمم بدل از وضو لازم نيست؛ ولى در تيمّم بدل از ساير غسل ها، براى نماز، وضو يا تيمّم بدل از وضو نيز لازم است.[242]

آيات عظام سيستانى، مكارم و نورى: خير، لازم نيست براى نماز، وضو يا تيمّم بدل از وضو بگيرد (خواه غسل جنابت باشد، يا غسل هاى ديگر واجب  يا مستحب، به جز غسل استحاضه متوسطه)؛ ولى اگر به جا آورد، بهتر (احتياط مستحب) است.[243]

 

پرسش 174 . حكم تيمم بر روى انواع سنگ مرمر چگونه است؟ آيا با وجود خاك، تيمم بر آنها در حال اختيار صحيح است؟

همه مراجع: تيمم بر انواع سنگ مرمر با وجود خاك نيز صحيح مى باشد.[244]

 

تيمم بر چوب

پرسش 175 . آيا تيمم بر چوب و تخته صحيح است؟

همه مراجع: خير صحيح نيست.[245]

 

تيمم بر گچ ديوار

پرسش 176 . آيا تيمم بر گچ پخته (مثل گچ روى ديوار) صحيح است؟

آيات عظام امام، تبريزى، صافى، فاضل و مكارم: بنابر احتياط واجب، با وجود خاك، تيمم بر گچ ديوار صحيح نيست.[246]

آيات عظام بهجت و نورى: با وجود خاك، تيمم بر گچ ديوار صحيح نيست.[247]

آيات عظام خامنه اى، سيستانى و وحيد: تيمم بر گچ ديوار صحيح است؛  ولى احتياط مستحب آن است كه با وجود خاك (و مانند آن) بر آن تيمم نكند.[248]

 

تيمم بر خاك نمناك

پرسش 177 . تيمم بر خاك نمناك و خيس چگونه است؟

همه مراجع: صحيح است؛ ولى بهتر (احتياط مستحب) است كه با وجود زمين يا خاك خشك، به خاك نمناك تيمم نكند.[249]

 

تيمم بر آجر

پرسش 178 . آيا تيمّم بر آجر صحيح است؟

آيات عظام امام، خامنه اى، سيستانى، فاضل و وحيد: آرى، تيمم بر آجر صحيح است؛ ولى بهتر (احتياط مستحب) است با آن تيمم نكنند.[250]

آيات عظام بهجت، صافى و نورى: خير، تيمم بر آجر صحيح نيست.[251]

آيات عظام تبريزى و مكارم: بنابر احتياط واجب، تيمّم بر آجر صحيح نيست.[252]

 

گرد و غبار تيمم

پرسش 179 . آيا لازم است محل تيمم گرد و غبار هم داشته باشد؟

آيات عظام امام، بهجت، خامنه اى، صافى، فاضل و نورى: خير؛ ولى مستحب است گردى هم داشته باشد.[253]

آيات عظام تبريزى، سيستانى و وحيد: تا آنجا كه امكان دارد، بنابر احتياط واجب بايد گردى هم داشته باشد.[254]

آية اللّه  مكارم: تا آنجا كه امكان دارد، بايد گردى هم داشته باشد.[255]

 

شك وقت تيمم

پرسش 180 . كسى كه شك دارد اگر غسل كند، وقت براى نماز او مى ماند يا نه؛ تكليفش چيست؟

همه مراجع: در اين صورت، بايد تيمم كند.[256]

 

تيمم و وسعت وقت

پرسش 181 .  شخص با حالت احتلام از خواب بيدار مى شود و به خيال اين كه وقت تنگ است، تيمم مى كند و نماز مى خواند، بعد متوجه مى شود وقت براى غسل داشته است. تكليف غسل و نمازش چه مى شود؟

 همه مراجع: تيمم و نمازش اشكال دارد و بايد غسل كند و نمازى كه خوانده قضا كند.[257]

 

تيمم و غسل

پرسش 182 . اگر وقت براى غسل و نماز باقى است، آيا مى توان تيمم كرد؟ در اين صورت آيا تيممش صحيح است؟

همه مراجع: خير، بايد غسل كند و اگر تيمم كند، تيممش باطل است.[258]

 

ضرر غسل

پرسش 183 . كسى كه مى داند آب برايش ضرر دارد، چنانچه وضو يا غسل انجام دهد، آيا وضو و غسلش صحيح است؟

آيات عظام امام و نورى: بنابر احتياط واجب در اين فرض، وضو و غسلش باطل است.[259]

آيات عظام بهجت، تبريزى، سيستانى، صافى، مكارم و وحيد: وضو و غسلش در اين فرض باطل است.[260]

آية اللّه  فاضل: آرى، وضو و غسلش صحيح است؛ مگر آنكه باعث مشقّت و حرج براى او شود. در اين صورت باطل خواهد شد.[261]

 

احتمال ضرر غسل

پرسش 184 . آيا انسان مى تواند به صرف احتمال ضرر داشتن آب براى بدنش، تيمم كند؟

همه مراجع: اگر احتمال او در نظر متعارف مردم به جا باشد، بايد تيمم كند.[262]

 

تيمم بيمار

پرسش 185 . بيمارى كه آب براى او ضرر ندارد؛ ولى انجام غسل برايش دشوار است، آيا مى تواند تيمم كند؟

همه مراجع: اگر انجام دادن غسل براى او حرج و مشقت داشته باشد، مى تواند تيمم كند.[263]

 

پرسش 186 . كسى كه احتمال مى دهد اگر غسل كند، بيماريش ديرتر بهبود مى يابد؛ آيا مى تواند به جاى غسل تيمم كند؟

همه مراجع: اگر انجام دادن غسل ـ هر چند با آب گرم ـ باعث شود بيماريش ديرتر خوب شود، مى تواند تيمم كند.[264]

غسل با آب سرد

 

پرسش 187 . اگر انسان جنب باشد؛ ولى آب گرم و مكان مناسب در دسترس نباشد، چه تكليفى دارد؟

همه مراجع: اگر نتواند آب گرم كند و آب سرد نيز براى او ضرر داشته باشد و يا آنكه به طور كلى انجام دادن غسل براى او حرجى و دشوار است، مى تواند تيمم كند.[265]

 

جنابت و دورى حمام

پرسش 188 . آيا به علت دور بودن حمام، مى توانيم به جاى غسل تيمم كنيم؟

همه مراجع: خير، بايد غسل كنيد.[266]

 

تيمم و عروسى

پرسش 189 . خانم هايى كه براى مجلس عروسى و مانند آن آرايش مى كنند؛ آيا جايز است به جاى وضو تيمم كنند؟

 همه مراجع: خير، بايد موانع وضو را برطرف كنند و وضو بگيرند.[267]

 

كم رويى در غسل

پرسش 190 . اگر شخص در جايى كه مهمان است جنب شود، آيا به جهت خجالت مى تواند به جاى غسل، تيمم كند؟

همه مراجع: خجالت مجوز تيمم نيست و بايد غسل كند.[268]

تبصره. چنانچه صبر كند تا وقت نماز تنگ شود ـ اگر چه گناه كرده ـ تيمم او در آن هنگام صحيح است و مى تواند پس از تطهير بدن و لباس، با آن نماز بخواند.

 

تيمم و مسجد

پرسش 191 . آيا كسى كه وظيفه اش به جاى غسل تيمم بوده، مى تواند دست به قرآن بزند و يا به مسجد برود؟

آيات عظام امام و نورى: اگر به جهت ضرر داشتن آب و مانند آن، تيمم كرده ـ در صورتى كه تيمم و عذرش باقى است ـ مى تواند كارهاى ياد شده را انجام دهد. اما اگر به جهت تنگى وقت، به جاى غسل تيمم كرده است، بنابر احتياط واجب نمى تواند.[269]

آيات عظام بهجت، تبريزى، سيستانى، خامنه اى، صافى، فاضل و وحيد: اگر به جهت ضرر داشتن آب و مانند آن، تيمم كرده ـ در صورتى كه تيمم و عذرش باقى است ـ مى تواند كارهاى ياد شده را انجام دهد. اما اگر به جهت تنگى وقت، به جاى غسل تيمم كرده است، نمى تواند.[270]

آية اللّه  مكارم: اگر تيمم و عذرش باقى است، مى تواند كارهاى ياد شده را انجام دهد.[271]

 

تيمم و جبيره

پرسش 192 . اگر باندى كه بر روى زخم دست يا صورت بسته شده، بيشتر از معمول اطراف آن را گرفته باشد، تكليف وضو يا غسل او چيست؟

آيات عظام امام، بهجت، صافى، فاضل و نورى: اگر برداشتن باند اضافى ممكن است، بايد آن را بردارد و اطراف زخم را (هنگام وضو و غسل) بشويد و براى جاى زخم به دستور جبيره عمل كند و اگر ممكن نيست، بايد وضو يا غسل جبيره اى بگيرد و بنابر احتياط واجب تيمم هم بكند.[272]

آية اللّه  تبريزى: اگر برداشتن باند اضافى ممكن است، بايد آن را بردارد و  اطراف زخم را (هنگام وضو و غسل ) بشويد و براى جاى زخم به دستور جبيره عمل كند و اگر ممكن نيست، بايد تيمم نمايد؛ مگر اينكه باند در مواضع تيمم باشد كه در اين صورت، بايد وضو يا غسل جبيره اى نمايد.[273]

آية اللّه  سيستانى: اگر برداشتن باند اضافى بدون مشقّت ممكن است، بايد آن را بردارد و اطراف زخم را (هنگام وضو يا غسل) بشويد و براى جاى زخم به دستور جبيره عمل كند و اگر بدون مشقت ممكن نيست، بايد تيمم كند، مگر اينكه جبيره در مواضع تيمم باشد كه در اين صورت بايد هم [وضو يا غسل ]كند و هم تيمم نمايد.

آية اللّه  مكارم: اگر برداشتن باند اضافى ممكن است، بايد آن را بردارد و اطراف زخم را (هنگام وضو و غسل) بشويد و براى جاى زخم به دستور جبيره عمل كند و اگر ممكن نيست، بايد وضو يا غسل جبيره اى بگيرد و بنابر احتياط مستحب تيمم هم بكند.[274]

آية اللّه  وحيد: اگر برداشتن باند اضافى بدون مشقّت ممكن است، بايد آن را بردارد و اطراف زخم را (هنگام وضو يا غسل) بشويد و براى جاى زخم به دستور جبيره عمل كند و اگر بدون مشقّت ممكن نيست، بنابر احتياط واجب [وضو يا غسل] جبيره بگيرد و تيمم هم بكند.[275]

 

نماز با تيمم

پرسش 193 . پس از بر طرف شدن عذر، آيا نمازهايى را كه با تيمم خوانده ايم، بايد دوباره قضا كنيم؟

همه مراجع: خير، قضا لازم نيست.[276]

 

پرسش 194 . آيا كسى كه براى جنابت، تيمم بدل از غسل كرده است، مى تواند نمازهاى بعدى را نيز با آن تيمم بخواند؟

همه مراجع: آرى، تا هنگامى كه تيمم و عذرش باقى است، مى تواند با همان تيمم نمازهاى بعدى را بخواند.[277]

 

مبطل تيمم

پرسش 195 . كسى كه به جهت عذر به جاى غسل، تيمم كند و كارى كه وضو را باطل مى كند برايش پيش بيايد؛ تكليف او براى نمازهاى بعدى چيست؟

آيات عظام امام، خامنه اى، فاضل، مكارم و نورى: اگر نتواند براى نمازهاى بعد غسل كند، بايد وضو بگيرد و اگر نمى تواند وضو بگيرد، بايد بدل از وضو تيمم كند.[278]

آية اللّه  بهجت: اگر بدل از غسل جنابت، تيمم كرده و نمى تواند براى  نمازهاى بعد غسل كند، مى تواند همراه تيمم، بدل از غسل وضو هم بگيرد. بنابر احتياط واجب بايد اين كار را انجام دهد و اگر قدرت ندارد، چنانچه يك تيمم كند ـ به قصد اينكه آنچه تكليف او است انجام داده باشد ـ كافى است و اگر بدل از غسل غير جنابت تيمم كرده، بايد همراه تيمم بدل از غسل وضو هم بگيرد و اگر نمى تواند وضو بگيرد، به جاى آن، تيمم بدل از وضو بكند.[279]

آيات عظام تبريزى و وحيد: اگر بدل از غسل جنابت، تيمم كرده و نمى تواند براى نمازهاى بعد غسل كند، بايد تيمم بدل از غسل نمايد و بهتر است (احتياط مستحب)، وضو هم بگيرد و اگر بدل غسل غير جنابت، تيمم كرده، بايد همراه تيمم بدل از غسل، وضو هم بگيرد و اگر نمى تواند وضو بگيرد، به جاى آن تيمم بدل از وضو بكند.[280]

آية اللّه  صافى: اگر بدل از غسل جنابت، تيمم كرده و نمى تواند براى نمازهاى بعد غسل كند، چنانچه يك تيمم كند ـ به قصد اينكه آنچه تكليف او است انجام داده باشد ـ كافى است و اگر بدل غسل غير جنابت تيمم كرده، بايد وضو بگيرد و بنابر احتياط واجب يك تيمم بدل از غسل هم به جا آورد و اگر نمى تواند وضو بگيرد، دو تيمم كند: يكى بدل از غسل و ديگرى بدل از وضو.[281]

 

اسامی متبرکه :

 

اسماى جلاله

 پرسش 196 . حكم تماس بدن با اسماى جلاله، بدون وضو چگونه است؟

آيات عظام امام، بهجت، خامنه اى، صافى و نورى: مس اسماى بارى تعالى ـ به هر زبان و كيفيتى كه نوشته شده باشد ـ بدون وضو جايز نيست.[282]

آيات عظام تبريزى، سيستانى، مكارم و وحيد: مس اسماى بارى تعالى ـ به هر زبان و كيفيتى كه نوشته شده باشد ـ بنابر احتياط واجب، بدون وضو جايز نيست.[283]

آية اللّه  فاضل: كسى كه وضو ندارد، بهتر است اسماى بارى تعالى را ـ به هر زبان و كيفيتى كه نوشته شده باشد ـ مس نكند.[284]

 

اسماى جلاله لاتين

پرسش 197 . چنانچه اسامى متبركه مانند نام خدا، آيات قرآن و اسامى معصومين به زبان فارسى ولى با حروف لاتين(فينگليش) تايپ شود؛ آيا پس از پرينت مى توان بدون وضو به آنها دست زد؟ آيا اين نوشته ها حكم اسامى متبركه را دارند؟

همه مراجع: احكام اسامى متبركه بر مورد ياد شده و بر هر خطى كه نوشته شود، جارى است.[285]

 

پرسش 198 . آيا شخص جنب يا حائض، مى تواند بدون غسل به اسماى جلاله، دست بزند؟

همه مراجع: خير، جايز نيست.[286]

 

مس بسمه تعالى

پرسش 199 . بدون وضو لمس كردن كلمه «بسمه تعالى» و يا «ا...» ـ كه به جاى كلمه «اللّه » مى نويسند ـ چه حكمى دارد؟

امام: مس اسماى بارى تعالى يا جزئى از آنها ـ به هر زبان و كيفيتى كه نوشته شده باشد ـ بدون وضو جايز نيست.[287]

آيات عظام تبريزى، خامنه اى، سيستانى، فاضل، مكارم و نورى: اشكال ندارد (هر چند بهتر است كه مس نكنند).[288]

آيات عظام بهجت و صافى: بنابر احتياط واجب بدون وضو مس نكنند.[289]

آية اللّه  وحيد: مس «ا...» اشكال ندارد؛ ولى مس «بسمه تعالى» بنابر احتياط واجب، جايز نيست.[290]

 

اسم عبداللّه 

پرسش 200 . افرادى كه اسمشان «عبداللّه » و «حبيب اللّه » و... است، اگر بدون وضو آن را بنويسند و مس كنند، چه حكمى دارد؟

آيات عظام امام، بهجت، خامنه اى، صافى و نورى: مس اسم «اللّه » بدون وضو جايز نيست؛ هر چند جزئى از اسم مركب باشد.[291]

آيات عظام تبريزى، سيستانى و فاضل: اشكال ندارد؛ (هر چند بهتر است مس نكنند).[292]

آيات عظام مكارم و وحيد: بنابر احتياط واجب، مس اسم «اللّه » بدون وضو جايز نيست؛ هر چند جزئى از اسم مركب باشد.[293]

 

آرم جمهورى اسلامى

پرسش 201 . آيا مس كردن نقش «آرم جمهورى اسلامى» ايران ـ كه روى نامه ها و بليت هاى اتوبوس و... وجود دارد ـ حرام است؟

همه مراجع (به جز خامنه اى، فاضل و مكارم): بنابر احتياط واجب بدون وضو مس نكنند.[294]

آية اللّه  خامنه اى: چنانچه در نظر عرف، اسم جلاله محسوب و خوانده شود، مسّ آن بدون وضو حرام است.[295]

آيات عظام مكارم و فاضل: اشكال ندارد؛ ولى بهتر است آن را بدون وضو مسّ نكنند.[296]

 

گردن بند اسماى جلاله

پرسش 202 . استفاده از گردنبند منقّش به نام خدا، چه حكمى دارد؟

آيات عظام امام، بهجت، خامنه اى، صافى و نورى: استفاده از آن مانع ندارد؛ ولى بدون طهارت، آن را مس نكنند.[297]

آيات عظام تبريزى، سيستانى، مكارم و وحيد: استفاده از آن مانع ندارد؛  ولى بنابر احتياط واجب، مس اسم «اللّه » بدون وضو جايز نيست.[298]

آية اللّه  فاضل: استفاده از آن مانع ندارد؛ ولى بهتر است بدون وضو، آن را مس نكنند.[299]

تبصره. مسئله استفاده از گردنبند ياد شده، غير از تماس بدن با آن است. آنچه ممنوع است تنها تماس است، نه استفاده از آن. بنابراين اگر كسى آن را روى لباس خود بيندازد و بدون طهارت هم باشد، اشكال ندارد (چون تماس با بدن صورت نگرفته است).

 

تماس با قرآن

پرسش 203 . حكم تماس بدن با خط قرآن بدون طهارت چه حكمى دارد؟

همه مراجع: تماس بدن با خط قرآن بدون طهارت حرام است.[300]

 

قرآن روى سر

پرسش 204 . آيا گذاشتن قرآن باز بر روى سر، بدون طهارت جايز است؟

آيات عظام امام، بهجت، خامنه اى، صافى و فاضل: آرى، جايز است؛ ولى بهتر آن است كه قرآن باز را بدون طهارت بر سر نگذارند.[301]

آيات عظام تبريزى، سيستانى و وحيد: اگر موهاى سر تابع و جزء سر شمرده نشود (يعنى كوتاه نباشد)، جايز است.[302]

آيات عظام مكارم و نورى: بنابر احتياط واجب، بدون طهارت جايز نيست.[303]

تبصره. فرض مسئله، جايى است كه سر شخص مو داشته باشد و بخواهد خط قرآن را بدون طهارت به آن برساند. در غير اين صورت حكم تماس بدن با خط قرآن را پيدا مى كند.

 

كاغذ آيات قرآن

پرسش 205 . چنانچه آيات قرآن از پشت كاغذ پيدا باشد، دست زدن به آن بدون طهارت چه حكمى دارد؟

همه مراجع: اگر جوهر به گونه اى در كاغذ نفوذ كرده كه از پشت كاغذ به طور كامل آشكار گرديده دست زدن بدون طهارت جايز نيست؛ ولى اگر به اين حد نرسد، اشكال ندارد.[304]

 

تايپ آيات

پرسش 206 . كسى كه آيات قرآن را تايپ مى كند؛ آيا بايد با وضو  باشد؟

همه مراجع: خير، لازم نيست.[305]

 

خوشنويسى قرآن

پرسش 207 . كسى كه قرآن مى نويسد؛ آيا بايد با وضو باشد؟

همه مراجع: اگر مطمئن است دستش به نوشته (آيات) برخورد نمى كند، لازم نيست با وضو باشد؛ هر چند داشتن وضو بهتر است.[306]

 

مس ترجمه قرآن

پرسش 208 . دست زدن به ترجمه قرآن، بدون طهارت چه حكمى دارد؟

همه مراجع: مس ترجمه قرآن ـ به هر زبانى كه باشد ـ اشكال ندارد.[307]

تبصره. اگر در ترجمه قرآن، خود كلمات قرآن و يا نام خدا (به هر زبانى كه باشد) به كار رفته باشد، نبايد به آن كلمات بدون طهارت دست زد. البته در مورد نام خدا برخى احتياط واجب و عده اى احتياط مستحب كرده اند.

 

گردن بند قرآن

پرسش 209 . آويختن گردن بندى كه روى آن، آيه قرآن نوشته شده است،  در ايام عادت چه حكمى دارد؟

همه مراجع: استفاده از آن مانع ندارد؛ ولى بدون طهارت آن را مس نكنند.[308]

 

حاشيه قرآن

پرسش 210 . دست زدن به جلد و حاشيه قرآن براى شخص جنب چه حكمى دارد؟

همه مراجع: دست گذاشتن روى خط قرآن، براى هر كسى كه طهارت (وضو، غسل و تيمم) ندارد، حرام است. اما مس جلد يا حاشيه قرآن اشكال ندارد و تنها مكروه است.

 

تلاوت قرآن

پرسش 211 . تلاوت قرآن بدون وضو چه حكمى دارد؟

همه مراجع: اگر خط قرآن مس نشود، اشكال ندارد.[309]

 

همراه داشتن قرآن

پرسش 212 . به همراه داشتن قرآن براى شخص جنب چه حكمى دارد؟

همه مراجع: همراه داشتن قرآن براى جنب اشكال ندارد ولى مكروه است.[310]

 

پرسش 213 . همراه داشتن قرآن در دستشويى چه حكمى دارد؟

همه مراجع: همراه داشتن قرآن در دستشويى، اشكال ندارد؛ ولى بهتر است از اين كار اجتناب شود.[311]

 

خال كوبى قرآن

پرسش 214 . خال كوبى آيات قرآن بر روى بدن و مس آن چگونه است؟

همه مراجع: اگر ماده اى كه با آن خالكوبى شده زير پوست باشد، مس آن بدون طهارت اشكال ندارد و بعد از حدث و جنابت، لازم نيست فورا وضو و يا غسل انجام دهند.[312]

 

سوزاندن برگه هاى قرآنى

پرسش 215 . آيا سوزاندن آيات قرآن ـ كه بر روى كاغذ نوشته شده ـ جايز است؟

همه مراجع: خير، سوزاندن ورق هاى قرآن جايز نيست.[313]

 

محو برگه هاى قرآنى

پرسش 216 . راه محو كردن برگه هايى كه آيات قرآن بر روى آن نوشته شده، چيست؟

همه مراجع: يكى از سه راه ذيل پيشنهاد مى شود:

1. آنها را در مكانى پاك دفن كنيد.

2. در آب جارى (مانند رودخانه) بريزيد.

3. به مراكزى تحويل دهيد كه از آنها براى ساختن كارتن و مانند آن استفاده مى كنند.[314]

 

دانش آموزان و قرآن

پرسش 217 . قرآن آموزانى كه وضوى درستى ندارند و قرآن را لمس مى كنند، چه حكمى دارد؟ تكليف مربى در اينجا چيست؟

همه مراجع: مس قرآن براى افراد نابالغ اشكال ندارد و اگر بدون طهارت به قرآن دست زدند، بر مربى واجب نيست جلوگيرى كند؛ اما اگر كارى كردند كه هتك و بى احترامى به قرآن شود، بايد جلوگيرى كند.[315]

 

اسماى معصومين (علیهمالسلام)

پرسش 218 . لمس كردن نام نبى اكرم (صلی الله علیه وآله) ، امامان (علیهمالسلام) و حضرت زهرا (علیهاالسلام) بدون وضو چگونه است؟

آيات عظام امام، بهجت، خامنه اى، صافى، مكارم و نورى: بنابر احتياط واجب اسماى آنان را بدون وضو مس نكند.[316]

آيات عظام تبريزى، سيستانى، فاضل و وحيد: بهتر (احتياط مستحب) است اسماى آنان را بدون وضو مس نكند.[317]

 

پرسش 219 . آيا جنب و حائض مى توانند به نام نبى اكرم (صلی الله علیه وآله) ، امامان (علیهمالسلام) و حضرت زهرا (علیهاالسلام) بدون طهارت دست بزنند؟

همه مراجع (به جز تبريزى، سيستانى و وحيد): بنابر احتياط واجب اسماى آنان را بدون وضو مس نكند.[318]

آيات عظام تبريزى، سيستانى و وحيد: بهتر (احتياط مستحب) است اسماى آنان را بدون وضو مس نكند.[319]

 

القاب معصومين (علیهمالسلام)

پرسش 220 . لمس كردن القاب نبى اكرم (صلی الله علیه وآله) ، امامان (علیهمالسلام) و حضرت زهرا (علیهاالسلام) بدون وضو چگونه است؟

همه مراجع (به جز امام، بهجت و خامنه اى): اشكال ندارد؛ ولى بهتر است القاب آنان را بدون وضو مس نكند و چنانچه هتك حرمت و بى احترامى باشد، حرام است.[320]

آيات عظام امام، بهجت، خامنه اى و مكارم: بنابر احتياط واجب بدون وضو القاب آنان را مس نكند.[321]

 

اسم هم نام امام

پرسش 221 . دست زدن به اسم اشخاصى كه هم نام امامان (علیهمالسلام) هستند، بدون طهارت چه حكمى دارد؟

همه مراجع: در فرض ياد شده، اشكال ندارد.[322]

 

پرسش 222 . آيا واژه هاى «رضوى»، «علوى» و مانند آن كه منسوب به امام (علیه السلام)  است؛ ولى در حال حاضر نام برخى مؤسسات فرهنگى يا شركت ها شده است؛ حكم اسم امام (علیه السلام)  را دارد و رعايت احترام آن واجب است؟

همه مراجع: اگر به قصد اسم مؤسسه يا شركت باشد، مس آن بدون طهارت اشكال ندارد.[323]

 

عقيق اسماى متبركه

پرسش 223 . آيا مى توان عقيقى كه روى آن اسماى متبركه نوشته شده، به گردن انداخت و با آن به دستشويى رفت؟

همه مراجع: اگر باعث هتك و بى حرمتى نشود، اشكال ندارد.[324]

 

اسماى متبركه شيشه اى

پرسش 224 . اگر اسماى متبركه از روى حائل شفافى مانند شيشه، بدون طهارت مس شود، چه حكمى دارد؟

همه مراجع: در فرض ياد شده اشكال ندارد؛ چون مس اسم، صدق نمى كند.[325]

 

اسماى متبركه در روزنامه

پرسش 225 . هنگام استفاده از روزنامه و مجلات؛ آيا تفحص اسامى متبركه ضرورت دارد؟

همه مراجع: خير، تفحص لازم نيست.[326]

 

پرسش 226 . آيا استفاده از اسماى متبركه، در روزنامه و مجلات كشور به تعداد  زياد ـ با توجه به مصارف عمومى آن مانند بسته بندى و... ـ صحيح است؟

همه مراجع: چاپ و نشر آنها ممنوع نيست؛ ولى از استفاده يا انداختن آنها در جاهايى كه موجب هتك مى شود، بايد خوددارى گردد.[327]

 

 

 

كتابنامه

1. قرآن كريم.

2. سيد على حسينى خامنه اى، اجوبة الاستفتائات، تهران: الهدى، اول، 1381.

3. سيد روح اللّه  موسوى خمينى، استفتائات، قم: انتشارات اسلامى، اول، 1372.

4. حسين نورى همدانى، استفتائات، قم: مهدى موعود، 1383.

5. ميرزا جواد تبريزى، استفتائات جديد، قم: سرور، اول، 1378.

6. ناصر مكارم شيرازى، استفتائات جديد، قم: مدرسه على بن ابيطالب، اول، 1379.

7. الشهيد الثانى، الروضة البهيه فى شرح اللمعة الدمشقية، قم: داورى .

8. سيدمحمدكاظم طباطبايى يزدى، العروه الوثقى، قم: اسماعيليان، 1377.

9. حسين وحيد خراسانى، العروة الوثقى، قم: مدرسه امام باقرالعلوم.

10. سيد روح اللّه موسوى خمينى، تحريرالوسيله، ترجمه على اسلامى، قم: انتشارات اسلامى.

11. ناصر مكارم شيرازى، تعليقات على العروة الوثقى، قم: مدرسه على بن ابيطالب، 1413 ق.

12. سيد روح اللّه  موسوى خمينى، تعليقات على العروة الوثقى، قم: انتشارات اسلامى.

13. فاضل لنكرانى، تعليقات على العروة الوثقى، قم: اميرالعلم.

14. حسين نورى همدانى، تعليقات على العروة الوثقى، قم: مهدى موعود.

15. سيد على سيستانى، تعليقات على العروة الوثقى، قم: مكتبة فدك.

16. ناصر مكارم شيرازى و...، تفسير نمونه، تهران: دار الكتب الاسلامية، 1374.

17. حسين وحيد خراسانى، تكملة منهاج الصالحين، قم: مدرسه امام باقر.

18. محمدتقى بهجت، توضيح المسائل، قم: شفق، 1379.

19. لطف اللّه  صافى گلپايگانى، توضيح المسائل، قم: انتشارات حضرت معصومه(س).

20. ناصر مكارم شيرازى، توضيح المسائل، مشهد: هاتف، هفدهم، 1376.

21. حسين نورى همدانى، توضيح المسائل، قم: مهدى موعود، 1380.

22. حسين وحيد خراسانى، توضيح المسائل، قم: مدرسة الامام باقر العلوم، 1419ق.

23. ميرزا جواد تبريزى، توضيح المسائل.

24. سيد محمدحسن بنى هاشمى خمينى، توضيح المسائل مراجع، دفتر انتشارات اسلامى، قم، 1377.

25. لطف اللّه صافى گلپايگانى، جامع الاحكام، قم: مؤسسه انتشاراتى حضرت معصومه(س).

26. فاضل لنكرانى، جامع المسائل، قم: اميرالعلم.

27. ميرزا جواد تبريزى، صراط النجاة، قم: سلمان فارسى.

28. ابى فضل جمال الدين ابن منظور الافريقى مصرى، لسان العرب، بيروت: دار الاحياء التراث العربى.

29. فخرالدين طريحى، مجمع البحرين، تحقيق سيد احمد حسينى، الثقافة الاسلاميه، 1408.

30. ميرزا جواد تبريزى، منهاج الصالحين، قم: سلمان فارسى.

31. سيد على سيستانى، منهاج الصالحين، قم: مكتبة فدك، 1380.

32. حسين وحيد خراسانى، منهاج الصالحين، قم: مدرسه امام باقر.

33. محمدبن حسن حر العاملى، وسائل الشيعة، قم: مؤسسه آل البيت لإحياء التراث، 1414.

34. محمد تقى بهجت، وسيلة النجاه، قم: شفق، 1381.

35. لطف اللّه  صافى گلپايگانى، هدايه العباد، قم: مؤسسه انتشاراتى حضرت معصومه(س).

36. سيستانى، Sistani.org

 

 


پی نوشت ها:

[1]. لسان العرب، واژه وضأ.

[2]. توضيح المسائل مراجع، م 260ـ236.

[3]. تفسير نمونه، ج 4، ص 291.

[4]. بقره2، آيه 222.

[5]. توضيح المسائل مراجع، م 316؛ نورى، توضيح المسائل، م 317؛ وحيد، توضيح المسائل، م 322 و دفتر: خامنه اى.

[6]. توضيح المسائل مراجع، م 282؛ وحيد، توضيح المسائل، م 288؛ نورى، توضيح المسائل، م 283 و دفتر: خامنه اى.

[7]. توضيح المسائل مراجع، م 237؛ وحيد، توضيح المسائل، م 243؛ نورى، توضيح المسائل، م 238 و دفتر: خامنه اى.

[8]. امام، سيستانى، فاضل، مكارم ونورى، تعليقات على العروة، افعال الوضو، الاول؛ وحيد، منهاج الصالحين، ج 2، كيفية الوضو، الاول؛ تبريزى، منهاج الصالحين، ج 1، كيفية الوضو، الاول؛ بهجت، وسيلة النجاة، ج 1، م 80 صافى، هداية العباد، ج 1، م 91.

[9]. امام، استفتائات، ج 1، س 16؛ صافى، جامع الاحكام، ج 1، س 97؛ فاضل، جامع المسائل، ج 2، س 110؛ دفتر: مكارم، سيستانى، تبريزى، نورى و خامنه اى.

[10]. العروة الوثقى، ج 1، افعال الوضو، الاول.

[11]. العروة الوثقى، ج 1، افعال الوضو، الاول و مسأله 47.

[12]. العروة الوثقى، ج 1، افعال الوضو، م 13؛ توضيح المسائل مراجع، م 247؛ وحيد، توضيح المسائل، م 253؛ نورى، توضيح المسائل، م 248؛ دفتر: خامنه اى.

[13]. العروه الوثقى، ج 1، افعال الوضو؛ توضيح المسائل مراجع، م 244؛ خامنه ايى، اجوبه، س 124؛ وحيد، توضيح المسائل، م 250.

[14]. بهجت، توضيح المسائل مراجع، م 244.

[15]. العروه الوثقى، ج 1، افعال الوضو، الاول.

[16]. امام، فاضل و نورى، توضيح المسائل مراجع، م 248 و خامنه اى، اجوبة، س 102.

[17]. بهجت، صافى و سيستانى، توضيح المسائل مراجع، م 248 ؛ وحيد، توضيح المسائل، م 254.

[18]. تبريزى، توضيح المسائل مراجع، م 248.

[19]. مكارم، توضيح المسائل مراجع، م 248.

[20]. امام، استفتائات، ج 1، س 35؛ صافى، جامع الاحكام، ج 1 س 90؛ فاضل، جامع المسائل، ج 1، س 113؛ مكارم، استفتائات، ج 1، س 61 و 64؛ نورى، استفتائات، ج 2 س 39 ؛ دفتر: سيستانى، بهجت، خامنه اى و وحيد.

[21]. توضيح المسائل مراجع، م 248.

[22]. نورى، توضيح المسائل، م 249 ؛ وحيد، توضيح المسائل، م 254؛ توضيح المسائل مراجع، م 248 و خامنه اى، اجوبة، س 102.

[23]. العروة الوثقى، افعال الوضو، م 45 و 47؛ مكارم، استفتائات، ج 1، س 63 و تعليقات على العروة، افعال الوضو، م 45 و فاضل، جامع المسائل، ج 2 س 132 ؛ مكارم، استفتائات، ج 1، س 63 و تعليقات على العروة، افعال الوضو، م 45.

[24]. توضيح المسائل مراجع، م 250؛ نورى، توضيح المسائل، م 251؛ وحيد، توضيح المسائل، م 256 و دفتر: خامنه اى.

[25]. توضيح المسائل مراجع، م 249.

[26]. صافى، توضيح المسائل مراجع، م 249؛ وحيد، توضيح المسائل، م 255؛ خامنه اى، اجوبه، س 113.

[27]. توضيح المسائل مراجع، م 257.

[28]. بهجت، توضيح المسائل مراجع، م 257.

[29]. وحيد، توضيح المسائل، م 263؛ تبريزى و سيستانى، توضيح المسائل مراجع، م 257.

[30]. خامنه اى، اجوبه، س 113.

[31]. توضيح المسائل مراجع، م 251؛ وحيد، توضيح المسائل، م 257؛ نورى، توضيح المسائل، م 252 و دفتر: خامنه اى.

[32]. توضيح المسائل مراجع، م 252؛ نورى، توضيح المسائل، م 253 و وحيد، توضيح المسائل، م 258.

[33]. توضيح المسائل مراجع، 252.

[34]. همان؛ خامنه اى، اجوبة الاستفتائات، س 111.

[35]. العروة الوثقى، ج 1، افعال الوضو، م 30.

[36]. توضيح المسائل مراجع، م 253؛ وحيد، توضيح المسائل، م 258؛ نورى، توضيح المسائل، م 254؛ دفتر: خامنه اى.

[37]. خامنه اى، س 105؛ توضيح المسائل مراجع، م 252 ؛ نورى، توضيح المسائل، م 253 و وحيد، توضيح المسائل، م 258.

[38]. خامنه اى، اجوبه، س 114؛ توضيح المسائل مراجع، م 259؛ وحيد، توضيح المسائل، م 265.

[39]. العروة الوثقى، ج 1، شرايط الوضو، مسئله 45.

[40]. مكارم، استفتائات، ج 2، س 67؛ فاضل، جامع المسائل، ج 2، س 116، دفتر: همه مراجع.

[41]. امام، استفتائات، ج 1، س 34؛ العروة الوثقى، ج 1، افعال الوضو، م 43؛ نورى، استفتائات، ج 2، س 43؛ خامنه اى، اجوبة، س 112.

[42]. العروة الوثقى، ج 1، افعال الوضو، م 5.

[43]. تبريزى، استفتائات، س 181؛ خامنه اى، اجوبه، س 142؛ امام، استفتاآت، ج 1، س 51؛ سيستانى، مكارم، فاضل و نورى، تعليقات على العروه، ج 1، احكام الوضو، م 25؛ وحيد، منهاج الصالحين، ج 2، م 92؛ صافى، هدايه العباد، ج 1، م 106

[44]. العروة الوثقى، ج 1، افعال الوضو م 5.

[45]. دفتر: همه مراجع.

[46]. توضيح المسائل مراجع، م 252؛ وحيد، توضيح المسائل، م 258؛ نورى، توضيح المسائل، م 253 و خامنه اى، س 111.

[47]. توضيح المسائل مراجع، شرايط وضو

[48]. العروة الوثقى، ج 1، شرائط الوضو، مسئله 2.

[49]. توضيح المسائل مراجع، م 276؛ وحيد، توضيح المسائل، م 282؛ خامنه اى، اجوبه، س 132.

[50]. امام، نورى، فاضل، مكارم و سيستانى، تعليقات على العروه، ج 1، شرائط الوضو، الثانى؛ وحيد و تبريزى،توضيح المسائل، شرائط وضو، شرط ششم؛ دفتر: خامنه اى.

[51]. بهجت و صافى، توضيح المسائل مراجع، م 278.

[52]. توضيح المسائل مراجع، شرائط وضو، شرط سوم و چهارم و م 1795 و بهجت، توضيح المسائل، شرائط وضو، شرط سوم و چهارم و م 1408؛ نورى، توضيح المسائل، م 273و 1791 و دفتر: وحيد.

[53]. توضيح المسائل مراجع، شرائط وضو، شرط سوم و م 1795.

[54]. امام، سيستانى، فاضل، توضيح المسائل مراجع، م 266 ؛ تبريزى، استفتائات، س 159 و دفتر: همه مراجع.

[55]. توضيح المسائل مراجع، م 267 و 268؛ وحيد، توضيح المسائل، م 273 و 274؛ دفتر: خامنه اى.

[56]. توضيح المسائل مراجع، م 256؛ وحيد، توضيح المسائل، م 362؛ نورى، توضيح المسائل، م 257؛ دفتر: خامنه اى.

[57]. العروة الوثقى، ج 1، افعال الوضو، م 35.

[58]. العروة الوثقى، ج 1، باب الوضوء ات المستحبه، م 2.

[59]. توضيح المسائل مراجع، م323؛ وحيد، توضيح المسائل، م328؛ نورى، توضيح المسائل، م 324 و دفتر: خامنه اى.

[60]. توضيح المسائل مراجع، م 320؛ وحيد، توضيح المسائل، م 326؛ نورى، استفتائات، ج 1، س 42.

[61]. توضيح المسائل مراجع، ج 1، م 301؛ وحيد، توضيح المسائل، م 307؛ نورى، توضيح المسائل، م 302؛ دفتر: خامنه اى.

[62]. توضيح المسائل مراجع، م 303؛ نورى، توضيح المسائل، م 304؛ دفتر: خامنه اى.

[63]. توضيح المسائل مراجع، م 303؛ وحيد، توضيح المسائل، م 310.

[64]. توضيح المسائل مراجع، م 300؛ وحيد، توضيح المسائل، م 306؛ نورى، توضيح المسائل، م 301 و دفتر: خامنه اى.

[65]. العروة الوثقى، ج 1، شرائط الوضو، م 45.

[66]. العروة الوثقى، ج 1، شرايط الوضو، م 45.

[67]. العروة الوثقى، م 47.

[68]. توضيح المسائل مراجع، م 299؛ نورى، توضيح المسائل، م 300؛ دفتر: خامنه اى.

[69]. وحيد، توضيح المسائل، م 305 و تبريزى، توضيح المسائل مراجع، م 299.

[70]. العروة الوثقى، ج 1، بعض مستحبات الوضو، العاشر؛ خامنه اى، اجوبه، س 146.

[71]. العروة الوثقى، شرائط الوضو، التاسع.

[72]. العروة الوثقى، شرائط الوضو، التاسع.

[73]. العروة الوثقى، ج 1، افعال الوضو، الثانى.

[74]. العروة الوثقى، ج 1، افعال الوضو، الثانى.

[75]. توضيح المسائل مراجع، م 330؛ نورى، توضيح المسائل، م 331 ودفتر: خامنه اى.

[76]. توضيح المسائل مراجع، م 330.

[77]. توضيح المسائل مراجع، م 330؛ وحيد، توضيح المسائل، م 326.

[78]. العروة الوثقى، ج 1، شرايط الوضو و مستحبات الوضو، الرابع عشر.

[79]. العروة الوثقى، ج 1، مكروهات الوضو، الثالث.

[80]. همان، ج 1، م 25، شرايط الوضو، الحادى عشر.

[81]. توضيح المسائل مراجع، م 293 ؛ وحيد، توضيح المسائل، م 299 و نورى، توضيح المسائل، م 294.

[82]. توضيح المسائل مراجع، م 297 ؛ نورى، توضيح المسائل، م 298؛ دفتر: خامنه اى.

[83]. توضيح المسائل مراجع، م 297.

[84]. وحيد، توضيح المسائل، م 303 و مكارم، توضيح المسائل، م 321.

[85]. توضيح المسائل مراجع، م 290 ؛ وحيد، توضيح المسائل، م 296 و نورى، توضيح المسائل، م 291.

[86]. تبريزى، استفتائات، س 208 و دفتر: همه مراجع.

[87]. توضيح المسائل مراجع، م 291؛ وحيد، توضيح المسائل، م 297؛ نورى، توضيح المسائل م، 292 و دفتر: خامنه اى.

[88]. توضيح المسائل مراجع، م 291؛ وحيد، توضيح المسائل، م 297؛ نورى، توضيح المسائل، م 292؛ دفتر: خامنه اى.

[89]. توضيح المسائل مراجع، م 242؛ نورى، توضيح المسائل، م 243؛ وحيد، توضيح المسائل، م 248؛ دفتر: خامنه اى.

[90]. تبريزى، استفتائات، س 152؛ سيستانى، سايت، وضو؛ خامنه اى، اجوبة، س 104؛ فاضل، جامع المسائل، ج 1، س 125؛ امام، استفتائات، ج 1، وضو، س 40؛ صافى، جامع الاحكام، ج 1، س91 و 106؛ دفتر: نورى، وحيد، مكارم و بهجت.

[91]. تبريزى، استفتائات، س 154؛ صافى، جامع الاحكام، ج 1، س 106؛ فاضل، جامع المسائل، ج 1، س 125 و 127؛ امام، استفتائات، ج 1 وضو، س 42 و 43؛ خامنه اى، اجوبة، س 104 و 114 و 140؛ مكارم، استفتائات، ج 1، س 69؛ سيستانى، سايت، وضو: دفتر: نورى، بهجت و وحيد.

[92]. امام، استفتائات، ج 1، س 42؛ فاضل، جامع المسائل، ج 1، س 127؛ خامنه اى، اجوبة الاستفتائات، س 140؛تبريزى، استفتائات، س 176 و دفتر: وحيد، سيستانى، بهجت، صافى و نورى.

[93]. امام، استفتائات، ج 1، س 41؛ صافى، جامع الاحكام، ج 1، س 93؛ فاضل، جامع المسائل، ج 1، س 124؛ خامنه اى، اجوبة، س 141؛ تبريزى، استفتائات، س 176؛ مكارم، استفتائات، ج 2، س 55؛ دفتر: بهجت، وحيد، سيستانى و نورى.

[94]. استفتائات، ج 2، س 55.

[95]. خامنه اى، اجوبة، س 101؛ صافى، جامع الاحكام، ج 1، س 105 ؛ تبريزى، استفتائات، س 165 و دفتر: همه مراجع.

[96]. دفتر: همه مراجع.

[97]. دفتر: همه مراجع ؛ صافى، جامع الاحكام، ج 1، س 105.

[98]. امام و نورى، توضيح المسائل مراجع، م 338 ؛ خامنه اى، اجوبه، س 101.

[99]. استفتا از دفتر معظم له.

[100]. استفتا از دفتر معظم له.

[101]. جامع الاحكام، ج 1، س 105.

[102]. استفتا از دفتر معظم له.

[103]. دفتر: همه مراجع.

[104]. امام، استفتائات، ج 1، س 44؛ تبريزى، استفتائات، س 204؛ خامنه اى، اجوبة الاستفتائات، س 144؛ مكارم، استفتائات، ج 1، س 66؛ دفتر: وحيد، بهجت، سيستانى، صافى و خامنه اى.

[105]. توضيح المسائل مراجع، ج 1، م 323؛ نورى، توضيح المسائل، م 324 و دفتر: خامنه اى.

[106]. العروة الوثقى، ج 1، موجبات الوضو، الثالث.

[107]. توضيح المسائل مراجع، م 300؛ وحيد، توضيح المسائل،م 306؛ نورى، توضيح المسائل، م 301؛ دفتر: خامنه اى.

[108]. العروة الوثقى، ج 1، باب الاستبراء؛ توضيح المسائل مراجع، م 73.

[109]. امام، استفتائات، ج 1، س 71 و دفتر: همه مراجع.

[110]. امام، سيستانى، نورى، مكارم و فاضل، تعليقات على العروة، ج 1، شرايط الوضو، م 30 و تبريزى، استفتائات، س 158 و دفتر: خامنه اى، بهجت، صافى و وحيد.

[111]. مجمع البحرين، ماده غسل.

[112]. تفسير نمونه، ج 4، ص 294.

[113]. العروة الوثقى، ج 1، فصل فى الاغسال.

[114]. توضيح المسائل مراجع، م 644 و العروة الوثقى، ج 1، الاغسال المندوبه.

[115]. البته برخى مراجع آية اللّه بهجت شستن از بالا به پايين را احتياط واجب مى دانند.

[116]. توضيح المسائل مراجع، م380؛ نورى، توضيح المسائل، م 381؛ وحيد، توضيح المسائل، م 386 و دفتر: خامنه اى.

[117]. توضيح المسائل مراجع، م 361 و 380.

[118]. دفتر: همه مراجع.

[119]. توضيح المسائل مراجع، م 374؛ وحيد، توضيح المسائل، م 380.

[120]. العروة الوثقى، ج 1، الاولى، كيفية الغسل.

[121]. توضيح المسائل مراجع، م 379 و وحيد، توضيح المسائل، م 385.

[122]. توضيح المسائل مراجع، م 379 و نورى، توضيح المسائل، م 380.

[123]. العروة الوثقى، فصل فى غسل الجنابه.

[124]. توضيح المسائل مراجع، م 368.

[125]. همان و سيستانى، منهاج الصالحين، ج 1، م 185.

[126]. وحيد، توضيح المسائل، م 373.

[127]. توضيح المسائل مراجع، م 367.

[128]. وحيد، توضيح المسائل، م 373.

[129]. توضيح المسائل مراجع، م 361؛ نورى، توضيح المسائل، م 362؛ دفتر: خامنه اى.

[130]. توضيح المسائل مراجع، م 380.

[131]. توضيح المسائل مراجع، شرايط وضو و غسل.

[132]. امام، نورى، فاضل، مكارم و سيستانى، تعليقات على العروه، ج 1، شرائط الوضو، الثانى؛ وحيد و تبريزى، توضيح المسائل، شرائط وضو، شرط ششم؛ دفتر: خامنه اى.

[133]. بهجت و صافى، توضيح المسائل مراجع، م 278.

[134]. توضيح المسائل، مراجع، م 380؛ توضيح المسائل، نورى، م 381.

[135]. العروة الوثقى، شرائط الوضو، التاسع و غسل الجنابه، م 12.

[136]. العروة الوثقى، شرايط الوضوء التاسع، م 23 و غسل الجنابة، م 12.

[137]. دفتر: همه مراجع.

[138]. العروة الوثقى، ج 1، احكام الغسل.

[139]. توضيح المسائل مراجع، م 323؛ نورى، توضيح المسائل، م 324.

[140]. العروة الوثقى، ج 1، غسل الجنابة.

[141]. توضيح المسائل مراجع، م365 و نورى، توضيح المسائل، م 366.

[142]. توضيح المسائل مراجع، م 365.

[143]. خامنه اى، اجوبة، س 191؛ وحيد، توضيح المسائل، م 370؛ مكارم، توضيح المسائل مراجع، م 365.

[144]. سيستانى، توضيح المسائل مراجع، م 365.

[145]. توضيح المسائل مراجع، م 385؛ بهجت، وسيله النجاه، ج 1، م 199 و دفتر: خامنه اى.

[146]. تبريزى، توضيح المسائل مراجع، م 385 و وحيد، توضيح المسائل، م 391.

[147]. توضيح المسائل مراجع، م 388؛ بهجت، وسيله النجاه، ج 1، م 220 و دفتر: خامنه اى.

[148]. وحيد، توضيح المسائل، م 394 و تبريزى، توضيح المسائل مراجع، م 388.

[149]. بهجت، وسيله النجاة، ج 1، م 675؛ صافى، هداية العباد، ج 1، م 178؛ وحيد، منهاج الصالحين، ج 2، م 193؛ تبريزى، منهاج الصالحين، ج 1، م 193؛ امام، فاضل، نورى و مكارم، تعليقات على العروة، احكام الغسل، م 14 و دفتر: خامنه اى.

[150]. توضيح المسائل مراجع، م 389؛ نورى، توضيح المسائل، م 390؛ وحيد، توضيح المسائل، م 395 و خامنه اى، اجوبة، س 187.

[151]. امام، تحريرالوسيلة، ج 1، واجبات الغسل، م 22 ؛ خامنه اى، اجوبة، س 187 ؛ مكارم، تعليقات على العروة، ج1، مستحبات غسل الجنابة، م 15 ؛ صافى، توضيح المسائل مراجع، م 389؛ نورى، توضيح المسائل، م 390.

[152]. توضيح المسائل مراجع، م 389؛ وحيد، توضيح المسائل، م 395 ؛ فاضل، تعليقات على العروة، ج 1، مستحبات غسل الجنابة، م 15.

[153]. بهجت، وسيلة النجاة، ج 1، م 221.

[154]. توضيح المسائل مراجع، م 391 و 646.

[155]. همان، م 391 و 646؛ وحيد، توضيح المسائل، م 397 و نورى، توضيح المسائل، م 392 و 647.

[156]. توضيح المسائل مراجع، م 391؛ نورى، توضيح المسائل، 392 و دفتر: همه مراجع.

[157]. همان، شرايط وضو، شرط سيزدهم.

[158]. توضيح المسائل مراجع، م 391؛ نورى، توضيح المسائل، م 392 و خامنه اى، اجوبة، س 188.

[159]. العروة الوثقى، فصل فى مستحبات غسل الجنابه، م 10.

[160]. امام، تحرير الوسيلة، ج 1، واجبات الغسل، م 19؛ توضيح المسائل مراجع، م 386 ؛ خامنه اى، اجوبة، س 185 و نورى، توضيح المسائل، م 387 و تعليقات على العروة، فصل فى مستحبات الغسل، م 8.

[161]. وسيله النجاة، ج 1، م 218.

[162]. منهاج الصالحين، ج 1، م 204.

[163]. توضيح المسائل مراجع، م 386

[164]. همان، م 398.

[165]. توضيح المسائل، م 392.

[166]. توضيح المسائل مراجع، م 644 و وحيد، توضيح المسائل، م 650.

[167]. العروة الوثقى، ج 1، الاغسال المندوبه، م 1؛ توضيح المسائل مراجع، م 644 و وحيد، توضيح المسائل، م 650.

[168]. امام، نورى، مكارم، فاضل، تعليقات على العروة الوثقى، ج 1، احكام الحائض، م 43 ؛ وحيد، تبريزى، منهاج الصالحين، ج 1، م 233 و دفتر: بهجت و صافى.

[169]. سيستانى، منهاج الصالحين، ج 1، م 233.

[170]. مكارم، استفتائات، ج 1، س 87؛ فاضل، جامع المسائل، ج1، س 163 و تبريزى، منهاج الصالحين، ج 1، م 233، احكام الحائض.

[171]. خامنه اى، اجوبة، س 175 وامام، تعليقات على العروة، ج 1، م 43، احكام الحائض.

[172]. توضيح المسائل مراجع، م 466؛ وحيد، توضيح المسائل، م 472  و العروة الوثقى، ج 1، احكام الحائض، م 25.

[173]. نورى، استفتائات، ج 2، س 68؛ مكارم، استفتائات، ج 1، س 72؛ امام، استفتائات، ج 1، س 148؛ سيستانى و فاضل، تعليقات على العروة، فصل فى كيفية الغسل و دفتر: خامنه اى، وحيد، صافى، تبريزى و وحيد.

[174]. توضيح المسائل مراجع، م 357؛ توضيح المسائل، م 363.

[175]. توضيح المسائل مراجع، م 386؛ وحيد،  توضيح المسائل، م 392 و خامنه اى، اجوبة، س 185.

[176]. توضيح المسائل مراجع، م 644 و وحيد، توضيح المسائل، م 651.

[177]. دفتر: همه مراجع.

[178]. العروة الوثقى، فصل فى غسل الميت و فصل فى تغسيل الميت.

[179]. توضيح المسائل مراجع، م 529؛ نورى، توضيح المسائل، م 530؛ خامنه اى، اجوبة، س 229 و 252.

[180]. توضيح المسائل مراجع، م 529.

[181]. توضيح المسائل مراجع، م 529 و وحيد، توضيح المسائل، م 535.

[182]. امام، فاضل، نورى، تعليقات على العروة، فى غسل الميت، م 20؛ بهجت، وسيله النجاة، ج 1، م 325؛ تبريزى، منهاج الصالحين، ج 1، م 333؛ وحيد، منهاج الصالحين، ج 2، م 333؛ دفتر: خامنه اى.

[183]. مكارم، تعليقات على العروة، فى غسل الميت، م 20.

[184]. العروة الوثقى، فصل فى غسل الميت.

[185]. همان، فصل فى غسل الميت.

[186]. همان، فصل فى غسل الميت.

[187]. توضيح المسائل مراجع، م 524 و  وحيد، توضيح المسائل، م 530

[188]. توضيح المسائل مراجع، م 524 و وحيد، توضيح المسائل، م 530.

[189]. اين آيه ها در چهار سوره قرآن آمده است: سجده آيه 15، فصلت (آيه 37)، نجم آيه 62، علق (آيه 19).

برخى مراجع تقليد، افزون بر آيه هاى سجده واجب، خواندن سوره هاى ياد شده را حرام مى دانند.

[190]. هر چند از يك در وارد شود و از در ديگر بيرون رود.

[191]. ولى اگر از يك در برود و از در ديگر خارج شود مانعى ندارد.

[192]. ولى اگر وضو بگيرد و يا براساس فتواى عده اى دست و صورت را بشويد كراهت برطرف مى شود.

[193]. ولى اگر وضو بگيرد يا به واسطه نداشتن آب بدل از غسل تيمم كند، مكروه نيست.

[194]. توضيح المسائل مراجع، م 73 و 348؛ العروة الوثقى، ج 1، مستحبات غسل الجنابه، م 2 و 3؛ نورى، توضيح المسائل، م 349 و 73؛ وحيد، توضيح المسائل، م 74 و 354  دفتر: خامنه اى.

[195]. توضيح المسائل مراجع، م 346؛ وحيد، توضيح المسائل، م 352؛ نورى، توضيح المسائل، م 347؛ خامنه اى، اجوبة، س 180 ؛ صافى، توضيح المسائل، م 352.

[196]. توضيح المسائل مراجع، م 345؛ وحيد، توضيح المسائل، م 352؛ نورى، توضيح المسائل، م 346؛ خامنه اى، اجوبة الاستفتائات، احكام غسل جنابت.

[197]. العروة الوثقى، غسل الجنابه.

[198]. توضيح المسائل مراجع، م 346؛ وحيد، توضيح المسائل، م 352؛ نورى، توضيح المسائل، م 347؛ خامنه اى، اجوبة الاستفتائات، س 180.

[199]. توضيح المسائل مراجع، م 346؛ وحيد، توضيح المسائل، م 352؛ نورى، توضيح المسائل، م 347؛ خامنه اى، اجوبة، س 180.

[200]. توضيح المسائل مراجع، م 346؛ وحيد، توضيح المسائل، م 352؛ نورى، توضيح المسائل، م 347؛ خامنه اى، اجوبة، س 180؛ صافى، توضيح المسائل، م 352.

[201]. تبريزى، صراط النجاة، ج 1، س 107 و منهاج الصالحين، ج 1، بعد از م 1004؛ وحيد، منهاج الصالحين، ج 2، بعد از م 1004؛ امام، استفتائات، ج 1 روزه، س 31 ؛ خامنه اى، اجوبة الاستفتائات، س 194 و دفتر: مكارم و بهجت.

[202]. سيستانى، منهاج الصالحين، ج 1، بعد از م 1004؛ فاضل، جامع المسائل، ج 1، س 558؛ دفتر: صافى و وحيد.

[203]. نورى، استفتائات، ج 2، س 69.

[204]. امام، استفتائات، ج 1، روزه، س 31 ؛ خامنه اى، اجوبة الاستفتائات، س 195؛ نورى، استفتائات، ج 2، س 69؛ تبريزى، صراط النجاة، ج1، س107 ؛ فاضل، جامع المسائل، ج1، س558؛ بهجت، وسيلة النجاة، ج 1، م1089؛ سيستانى، تبريزى، منهاج الصالحين، م 985 ؛ صافى، هداية العباد، ج 1، م 1282 و دفتر: وحيد و مكارم.

[205]. امام، استفتائات، ج 1، روزه، س 101؛ تبريزى، استفتائات، س 682؛ خامنه اى، اجوبة الاستفتائات، س 198؛ دفتر: همه مراجع.

[206]. امام، استفتائات، ج 1، س 101، روزه؛ فاضل، جامع المسائل، ج 1، س 560؛ صافى، جامع الاحكام، ج 1، س 108؛ نورى، استفتائات، ج 2، س 69؛ تبريزى، استفتائات، س 682 و دفتر: سيستانى، بهجت، مكارم، وحيد.

[207]. العروة الوثقى، فصل فى التيمم، م 26.

[208]. توضيح المسائل مراجع، م 1621؛ مكارم، توضيح المسائل، م 1371؛ نورى، توضيح المسائل، م 1618.

[209]. وحيد، توضيح المسائل، م 1629 و صافى، توضيح المسائل مراجع، م 1621.

[210]. العروه الوثقى، ج 1، احكام التيمم، م 30.

[211]. دفتر: همه مراجع.

[212]. مؤمنون 23، آيه 7.

[213]. وسايل الشيعه، ج 28، ص 364.

[214]. ر.ك: پرسش ها و پاسخ ها، شماره 7، ص 285.

[215]. تبريزى، استفتائات، س 211؛ دفتر: همه مراجع.

[216]. سيستانى، سايت، تصوير، ش 17؛ تبريزى، استفتائات، س 211؛ دفتر: همه مراجع.

[217]. العروة الوثقى، ج 1، غسل الجنابه.

[218]. صافى، جامع الاحكام، ج 2، س 1330 ؛ فاضل، جامع المسائل، ج 1، س 984 ؛ تبريزى، استفتائات س 211 ؛ دفتر: بهجت، مكارم، امام، نورى و خامنه اى.

[219]. تبريزى، استفتائات، س 83 و دفتر: سيستانى و وحيد.

[220]. العروة الوثقى، ج 1، غسل الجنابه م 7.

[221]. تبريزى، صراط النجاه، ج 1، س 881؛ دفتر: همه مراجع.

[222]. خامنه اى، اجوبه، س 791.

[223]. امام، استفتائات، ج 1 روزه، س 31؛ خامنه اى، اجوبة، س 194 و نورى، استفتائات، ج 2، س 69.

[224]. دفتر: بهجت.

[225]. تبريزى، صراط النجاة، ج 1، س 107 و منهاج الصالحين، ج 1، بعد از م 1004؛ وحيد، منهاج الصالحين، ج 2، بعد از م 1004 و دفتر: مكارم و بهجت.

[226]. سيستانى، منهاج الصالحين، ج 1، بعد از م 1004؛ فاضل، جامع المسائل، ج 1، س 558 و دفتر: صافى و وحيد.

[227]. سيستانى، Sistani.org، استمنا و دفتر: همه مراجع.

[228]. اللمعة الدمشقيه، ج 9، ص 330 و وحيد، تكملة منهاج الصالحين، ج 3، م 292

[229]. لسان العرب، ماده اَمّ.

[230]. بنا بر نظر آية اللّه  خامنه اى، احتياط واجب آن است كه بار ديگر دست ها را به زمين بزند و سپس كف دست چپ را بر پشت دست راست و كف دست راست را به پشت دست چپ بكشد: خامنه اى، اجوبة الاستفتائات، س 209.

[231]. تفسير نمونه، ج 3، ص 443.

[232]. امام و نورى، تعليقات على العروة، كيفيه التيمم ؛ سيستانى، منهاج الصالحين، ج 1، التيمم، الفصل الثالث.

[233]. تبريزى، استفتائات، س 284 ؛ وحيد، منهاج الصالحين، ج 2، التيمم، الفصل الثالث ؛ بهجت، توضيح المسائل مراجع، م، 700 ؛ مكارم، تعليقات على العروة، كيفيه التيمم، صافى، هداية العباد، ج 1، م 504.

[234]. فاضل، تعليقات على العروة، كيفيه التيمم.

[235]. توضيح المسائل مراجع، م 700 ؛ نورى، توضيح المسائل، م 701 ؛ وحيد، توضيح المسائل، م 707.

[236]. امام، استفتائات، ج 1، تيمم، س 243 ؛ صافى، جامع الاحكام، ج 1، س 136؛ دفتر: همه مراجع.

[237]. توضيح المسائل مراجع، م 707 ؛ وحيد، توضيح المسائل، م 714 ؛ دفتر: خامنه اى.

[238]. امام و نورى، تعليقة على العروة، ج 1، شرايط التيمم، م 18 ؛ توضيح المسائل مراجع، م 701.

[239]. توضيح المسائل مراجع، م 701 ؛ وحيد، توضيح المسائل، م 708.

[240]. خامنه اى، اجوبة، س 209.

[241]. توضيح المسائل مراجع، م 701.

[242]. توضيح المسائل مراجع، م 723؛ وحيد، توضيح المسائل، م 730 و دفتر: خامنه اى.

[243]. مكارم و سيستانى، توضيح المسائل مراجع، م 723 و نورى، توضيح المسائل، م 724.

[244]. توضيح المسائل مراجع، م 685 و دفتر: آية اللّه  خامنه اى.

[245]. تبريزى، استفتائات، س 288 ؛ العروة الوثقى، ج 1، فيما يصح التيمم به.

[246]. توضيح المسائل مراجع، م 685.

[247]. بهجت، وسيله النجاة، ج 1، م 485 و نورى، توضيح المسائل، م 685.

[248]. سيستانى، توضيح المسائل مراجع، م 685 و وحيد، توضيح المسائل، م 692 و خامنه اى، اجوبة، س 210.

[249]. توضيح المسائل مراجع، م 691 ؛ نورى، توضيح المسائل، م 692، وحيد، توضيح المسائل، م 698.

[250]. امام، سيستانى و فاضل، تعليقات على العروة، فصل فيما يصح التيمم به؛ وحيد، توضيح المسائل، م 692 و خامنه اى، اجوبة، س 210.

[251]. نورى، تعليقات على العروة، فصل فيما يصح التيمم به ؛ صافى، هداية العباد، ج 1، م 494 ؛ بهجت، وسيلة النجاه، ج 1، م 485.

[252]. مكارم، تعليقات على العروة، فصل فيما يصح التيمم به و تبريزى، منهاج الصالحين، ج 1، م 357.

[253]. توضيح المسائل مراجع، م 698؛ نورى، توضيح المسائل، م 699؛ دفتر: خامنه اى.

[254]. توضيح المسائل مراجع، م 698 و وحيد، توضيح المسائل، م 705.

[255]. مكارم، توضيح المسائل مراجع، م 698.

[256]. توضيح المسائل مراجع، م 680؛ نورى، توضيح المسائل، م 681؛ وحيد، توضيح المسائل، م 687؛ دفتر: خامنه اى.

[257]. امام، فاضل، نورى، مكارم و سيستانى، تعليقات على العروه، ج 1، احكام الغسل، م 15 و دفتر: خامنه اى، بهجت، وحيد، تبريزى و صافى.

[258]. توضيح المسائل مراجع، م 719 ؛ نورى، توضيح المسائل، م 720 ؛ وحيد، توضيح المسائل، م 726 ؛ دفتر: خامنه اى.

[259]. امام، تعليقات على العروة، احكام التيمم، م 18.

[260]. وحيد، منهاج الصالحين، ج 2، م 354 ؛ تبريزى، منهاج الصالحين، ج 1، م 354؛ بهجت، وسيلة النجاة، ج 1، م 481؛ صافى، هداية العباد، ج 1، م 489؛ تعليقات على العروة، احكام التيمم، م 18.

[261]. فاضل، تعليقات على العروة، التيمم، م 18.

[262]. توضيح المسائل مراجع، م 670؛ نورى، توضيح المسائل، م 671؛ وحيد، توضيح المسائل، م 677 و دفتر: خامنه اى.

[263]. العروة الوثقى، فصل فى التيمم، الرابع.

[264]. توضيح المسائل مراجع، م 669 ؛ نورى، توضيح المسائل، م 670 ؛ وحيد، توضيح المسائل، م 676.

[265]. العروة الوثقى، فصل فى التيمم، الثالث والرابع.

[266]. امام، استفتائات، ج 1، تيمم، س 236؛ دفتر: همه مراجع.

[267]. توضيح المسائل مراجع، موارد تيمم.

[268]. امام، استفتائات، ج 1، تيمم، س 236؛ خامنه اى، اجوبة، س 215؛ فاضل، جامع المسائل، ج 2، س 184 و دفتر: همه مراجع.

[269]. امام، توضيح المسائل مراجع، م 726 و نورى، توضيح المسائل، م 727.

[270]. توضيح المسائل مراجع، م 726؛ وحيد، توضيح المسائل، م 733 و خامنه اى، اجوبة، س 202.

[271]. مكارم، توضيح المسائل مراجع، م 726.

[272]. توضيح المسائل مراجع، م 335 و نورى، توضيح المسائل مراجع، م 336.

[273]. تبريزى، توضيح المسائل مراجع، م 335.

[274]. مكارم، توضيح المسائل مراجع، م 335.

[275]. وحيد، توضيح المسائل، م 341.

[276]. توضيح المسائل مراجع، م 727؛ نورى، توضيح المسائل، م 728؛ وحيد، توضيح المسائل، م 734 و دفتر: خامنه اى.

[277]. توضيح المسائل مراجع، م 726؛ نورى، توضيح المسائل، م 726؛ وحيد، توضيح المسائل، م 7333 و خامنه اى، اجوبة، س 202 و 204.

[278]. توضيح المسائل مراجع، م 724 و دفتر: خامنه اى.

[279]. بهجت، وسيلة النجاة، ج 1، م 510.

[280]. وحيد، منهاج الصالحين، ج 2، م 381 ؛ تبريزى، منهاج الصالحين، ج 1، م 381.

[281]. صافى، توضيح المسائل، م 732.

[282]. توضيح المسائل مراجع، م 319 و خامنه اى، اجوبه، س157.

[283]. توضيح المسائل مراجع، م 319 و وحيد، توضيح المسائل م 315.

[284]. توضيح المسائل مراجع، م 319.

[285]. العروة الوثقى، ج 1، غايات الوضو، م 6.

[286]. توضيح المسائل مراجع، م 355 و 450 و وحيد، توضيح المسائل م 361 و 456.

[287]. امام، استفتائات، ج 1، وضو، س 79.

[288]. تبريزى، صراط النجاة، ج 5، س 990؛ خامنه اى، اجوبة، س 147 و 148 و نورى، استفتائات، ج 1 س 52. فاضل، جامع المسائل، ج 1، س 184 و دفتر: سيستانى و سايت، متفرقات و مكارم.

[289]. جامع الاحكام، ج 1، س 53 و 54 و دفتر: بهجت.

[290]. دفتر: وحيد.

[291]. امام، استفتائات، ج 1، وضو، س 82؛ نورى، استفتائات، ج 1، س 53؛ خامنه اى، اجوبة الاستفتائات، س 152؛ صافى، جامع الاحكام، ج 1، س 54 و دفتر: بهجت.

[292]. فاضل، جامع المسائل، ج 1، س 184؛ تبريزى، صراط النجاة، ج 5، س 990 و دفتر: سيستانى.

[293]. دفتر: مكارم و وحيد.

[294]. تبريزى، صراط النجاة، ج 5، س 987؛ امام، استفتائات، ج 1، وضو، س 80؛ صافى، جامع الاحكام، ج 1، س 53 و 54 و دفتر: بهجت، سيستانى، وحيد و نورى.

[295]. خامنه اى، اجوبة، س 157.

[296]. فاضل، جامع المسائل، ج 1، س 184؛ مكارم، استفتائات، ج 2، س 75.

[297]. خامنه اى، اجوبة الاستفتائات، س 152 و 153؛ توضيح المسائل مراجع، م 319.

[298]. توضيح المسائل مراجع، م 319 و وحيد، توضيح المسائل، م 325.

[299]. توضيح المسائل مراجع، م 319.

[300]. توضيح المسائل، م 317؛ وحيد، توضيح المسائل، 323 و خامنه اى، اجوبه، س 154

[301]. صافى و بهجت، توضيح المسائل مراجع، م 317؛ امام و فاضل، تعليقات على العروة، ج 1، غايات الوضو، م 3 و دفتر: خامنه اى.

[302]. سيستانى و تبريزى، منهاج الصالحين، ج 1، م 164 و وحيد، منهاج الصالحين، ج 2، م 164.

[303]. تعليقات على العروة الوثقى، غايات الوضو، م 3.

[304]. العروه الوثقى، ج 1، غايات الوضو، م 12.

[305]. العروه الوثقى، ج 1، غايات الوضو، م 11.

[306]. العروه الوثقى، ج 1، غايات الوضو، م 7.

[307]. همان، م 317.

[308]. توضيح المسائل مراجع، م 319؛ وحيد، توضيح المسائل، م 323؛ نورى، توضيح المسائل، م 318 و خامنه اى، اجوبة الاستفتائات، س 153 و 154.

[309]. توضيح المسائل مراجع، م 316 و 317.

[310]. همان، م 356.

[311]. تبريزى، استفتائات، س 1927 و دفتر: همه مراجع.

[312]. تبريزى، استفتائات، س 1920 و دفتر: همه مراجع.

[313]. تبريزى، استفتائات، س 1953 ؛ خامنه اى، اجوبة، س 165 ؛ مكارم، استفتائات، ج 1، س 81 ؛ صافى، جامع الاحكام، ج 1، س 57 و دفتر: همه مراجع.

[314]. مكارم، استفتائات، ج 1، س 76 ؛ تبريزى، استفتائات، س 1953 ؛ خامنه اى، اجوبة، س 163 و 162 و 165 و دفتر: همه مراجع.

[315]. توضيح المسائل مراجع، م 318.

[316]. توضيح المسائل مراجع، م 319؛ مكارم، استفتائات، ج 3، س 126؛ نورى، توضيح المسائل، م 320 خامنه اى،اجوبة، س 164.

[317]. توضيح المسائل مراجع، م 319 و وحيد، توضيح المسائل، م 325.

[318]. توضيح المسائل مراجع، م 319 و 355؛ نورى، توضيح المسائل، م 320 خامنه اى، اجوبة، س 164.

[319]. توضيح المسائل مراجع، م 319 و 355 و وحيد، توضيح المسائل، م 325 و361.

[320]. توضيح المسائل مراجع، م 319؛ نورى، استفتائات، ج 2، س 38 و 40؛ وحيد، توضيح المسائل، م 325؛ تبريزى،توضيح المسائل مراجع، م 319 و صراط النجاة، ج 5، س 982 و دفتر: صافى.

[321]. مكارم، استفتائات، ج 3، س 126 و دفتر: امام، بهجت و خامنه اى.

[322]. العروه الوثقى، ج 1، غايات الوضوء، م 9.

[323]. العروه الوثقى، ج 1، غايات الوضوء، م 9 و مكارم، استفتائات، ج 3، س 128 و 129.

[324]. دفتر: همه مراجع.

[325]. العروة الوثقى، ج 1، غايات الوضو، م 12

[326]. امام، استفتائات، ج 1 454؛ مكارم، استفتائات، ج 3، س 126؛ خامنه اى، اجوبه، س 163 و دفتر: همه مراجع.

[327]. استفتائات، امام، ج 1 س 308 و مكارم، استفتائات، ج 2، س 68.



نظر شما راجع به اين مقاله

 

 نظر سنجي: عالي خوب متوسط  ضعيف  

     نظر متني:
    
نام/نشاني ايميل :
     متن :
              
                                                                         
               

     ارسال براي دوستان :
     نام شما:    نشاني ايميل:  
   
      

 



ويژه


انتشار اينترنتي مطالب يا چاپ در نشريات دانشجويي با ذکر منبع موجب امتنان است

نقل مطالب در ديگر نشريات با اطلاع ين مجموعه و ذکر منبع بلامانع است

بري چاپ در کتب، کسب اجازه کتبي الزامي است

اداره مشاوره و پاسخ نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه ها