خانه > سياسي و انديشه سياسي >127


149

اول و پانزدهم هر ماه مهمان شماييم

 

بنام خدا - نسخه سوم نرم افزار پرسمان ويژه اندروید آماده شد

منو

بايگاني موضوعي
بايگاني شماره اي
گفتگوي زنده
عضويت
پرسش و پاسخ
پيگيري پاسخ
پاسخ سوالات غيرخصوصي
طرح سوال و ارتباط با ما

احكام نماز و روزه دانشجوي مسافر


جستجو



 

بورس مقالات

ابراز محبت دختر به...
درمان خود ارضايي ب...
قرص شب امتحان (تار...
پيامدهاي خودارضايي...
احضار روح با نعلبك...
نظرات مقاله «پيامد...
همجنسگرايي، علل و ...
هولوكاست چيست؟
عجم، دشمن اهل بيت؟...
علامت قبولي توبه
گناهان كبيره
چگونه از ياران اما...
چشم چراني، آثار و ...
رابطه دختر و پسر
احكام نماز و روزه ...
تقويت اراده در انج...
اخلاق پيامبر (4) -...
ماجراي دختران و پس...
شيوه هاي همسريابي
نقش قرآن در زندگي ...
لیست کتب اداره مشا...
شوخي هاي پيامبر
دوستي با نامحرم در...
جلسه خواستگاري
...

شيوه هاي کنترل نفس...
چه كنم گناه نكنم؟!
دفتر 30 پرسش ها و ...
چگونه با تقوي شوم
همه شرايط وضو
اثر بيدار ماندن بي...
گرايش دختران آمريك...
چرا فقط بي حجابي! ...
اگه روسري خود را ب...
فطريه چيست؟
ايميل هايي از شيطا...
جايگاه و ارزش نماز...
چرا جنگ را ادامه د...
دفتر 32 پرسش ها و ...
مهارت ارتباط مؤثر ...
اخلاق پيامبر(2)- م...

آمار سایت


تعداد مقالات:
2218

بازدید مقالات:
8468900

بازدید سوالات:
2662326



نقش آيت الله كاشاني در ملي شدن صنعت نفت بازديد: 11179

مقدمه

ملي شدن صنعت نفت ايران و پيروزي چشمگير مردم مسلمان ايران دراين نهضت يكي از برگ هاي زرين تاريخ كشورمان در مبارزه با استبداد داخلي و استعمار خارجي است . در اين پيروزي درخشان عوامل متعددي نقش ايفا نمودندكه بررسي نقش و نحوه عملكرد هريك از اين عوامل مي تواند نكات آموزنده و مثبتي در ادامه راه مبارزه با استبداد و استعمار خارجي براي ملت انقلابيمان در بر داشته باشد. اين نوشتار مي كوشد تا به بررسي نقش بسيار مهم و سرنوشت ساز نيروهاي مذهبي خصوصا آيت الله كاشاني در اين نهضت بپردازد ؛ بر اساس واقعيات و اسناد معتبر تاريخي آيت الله كاشاني در تمامي مراحل نهضت ملي شدن نفت، شكل گيري، پيروزي و بعد ازآن، نقش اساسي و بسيار با اهميتي داشته اند كه در ادامه به بررسي اجمالي آن مي پردازيم :


يكم - نقش آيةالله كاشاني در شكل گيري نهضت

1 .در مجلس شانزدهم، زماني كه قرارداد «گس-گلشائيان» در مجلس در حال بررسي بود، آيةالله كاشاني - به عنوان نماينده مجلسشانزدهم - بعد از بازگشت از تبعيد به لبنان، پيامي درباره اين قرارداد صادر كرد كهتوسط دكتر مصدق در مجلس قرائت شد كه در بخشي از آن آمده بود: «وقتي كه مسئله نفتمطرح شد، وظيفه ديني و ملي دانستم كه نظر ملت ايران را در باب مظالم شركت نفت وحقوق مغصوبه ملت ايران در طي اعلاميه اي منتشر كنم و جدّاً استيفاي حقوق از دسترفته آنها را بخواهم و مخالفت مردم را با هر قرارداد يا عملي كه مُشعِر بر تثبيت وتأييد عمل اكراهي... باشد، اظهار نمايم.... نفت ايران متعلق به ملت ايران است و بههر ترتيبي كه بخواهد نسبت به آن رفتار مي كند...».1

2 . در اعلاميه اي كه آيةاللهكاشاني در مورد ملي شدن صنعت نفت صادر كرد، آمده است: «بر همه كس واضح و آشكار استكه تمام بليات و مصائب، خصوصاً هرج و مرج دستگاه اداري و غارت بيت المال و تسلطزمام داران نالايق و مملكت فروش و به طور كلي تشويق خيانت كاران و حبس و تبعيد وزجر وطن پرستان در اثر سياست جابر انگلستان در مملكت ما به وجود آمده... براي غارتنفت ايران كه بزرگ ترين و مهم ترين ثروت ملي ماست، مرتكب شده و مي شود... ملي شدنصنعت نفت در ايران، تنها چاره بيچارگي هاي ماست...».2
بعد از انتشار ايناعلاميه، اجتماع بزرگي در مسجد شاه (سابق) برپا گرديد و در آن، سخنرانان راجع بهابطال قرارداد نفت 1312ش. (1933م.) به سخنراني پرداختند و خواستار ملي شدن صنعت نفتشدند.
به دنبال آيةالله كاشاني، آيةالله العظمي خوانساري، آيةالله بهاءالدينمحلاتي، آيةالله شاهرودي و حجت الاسلام سيدمحمود روحاني قمي و عده اي ديگر از علماو مراجع تقليد، با صدور فتاوايي، ضمن تجليل از آيةالله كاشاني، نظر ايشان را درمورد ملي شدن صنعت نفت قوياً مورد تأييد قرار دادند. آيةالله خوانساري در اعلاميهخود چنين نوشت:
«
با اين كه مثل حضرت مستطاب آيةالله كاشاني دامت بركاته كهمجتهدي عادل و باشهامت و دل سوز و فداكار براي مصالح دين و دنياي مردمند، با اينهمه جديت و ترغيب و تحريض، مردم را بيدار مي كنند، ديگر مجال عذري براي كسي باقينمي ماند».3

دوم - نقش آيةالله كاشاني در ملي شدن نفت

رزم آرا، يكي از مهم ترينموانع در مقابل ملي شدن نفت بود. بعد از نخست وزير شدن وي، آيةالله كاشاني اعلاميهشديداللحني صادر و مردم را به مقاومت در مقابل حكومت وي دعوت كرد. مقاصد حكومترزم آرا كه براي سركوبي نهضت ملي ايران و توافق با شركت انگليسي قدرت يافته بود، بامبارزات مردم عقيم ماند و بالاخره با اقدام حماسي خليل طهماسبي - كه از پيروانآيةالله كاشاني و ياران نزديك نواب صفوي بود- در به قتل رساندن اين مهره استعمار،اين مانع جدي بر سر راه ملي شدن صنعت نفت برداشته شد. آيةالله كاشاني در يك مصاحبهمطبوعاتي صريحاً چنين بيان داشت:
«قاتل رزم آرا بايد آزاد شود؛ زيرا اين اقداماو، در راه خدمت به ملت ايران و برادران مسلمانش انجام شده و در حقيقت حكم اعدامرزم آرا را ملت صادر كرده است».4
پيامد قتل رزم آرا اين بود كه نمايندگانوابسته به انگليس در مجلس شانزدهم كه مانع ملي شدن صنعت نفت بودند، عقب نشيني كرده،آيةالله كاشاني سيطره كاملي بر اوضاع پيدا كرد.5
سرانجام با پشتوانه مردمي ورهبري مذهبي و سياسي آيةالله كاشاني و كوشش نمايندگان اقليت مجلس شانزدهم، خصوصاًدكتر مصدق، اصل ملي شدن صنعت نفت در 24 اسفند 1329ش. به مجلس شوراي ملي ارائه شد ودر 29 اسفند در مجلس سنا به تصويب رسيد.

سوم - نقش آيةالله كاشاني بعد از ملي شدن نفت
بررسي واقعيات تاريخي به خوبي بيان گر اين موضوع است كه آيةالله كاشاني نقشبسيار مهمي در تثبيت ملي شدن صنعت نفت و كمك به دولت در اين زمينه داشته اند كه اهماين اقدامات عبارتند از:
1 . تصويب اصل ملي شدن صنعت نفت اولين گام بود و اجرايآن و مواجهه با تهديدات و فشارهاي خارجي و نيز دولت تازه كار دكتر مصدق به حمايتجدي آيةالله كاشاني كه نقش به سزايي در بسيج مردم و فراهم آوردن زمينه هاي ملي شدنصنعت نفت داشت، شديداً نيازمند بود.
از سوي ديگر، دولت انگليس كه حاضر نبود بهغارت گري خود خاتمه دهد، از تاريخ دهم ارديبهشت، از پرداخت حق امتياز خودداري كردكه در مقابل اين كارشكني ها، به منظور تقويت دولت در برابر انگليس، به دعوت آيةاللهكاشاني، تظاهراتي در ميدان بهارستان و با پيام آيةالله كاشاني برگزار شد.6 با اينتظاهرات پرشور، امكان اخراج انگليسي ها از شركت نفت فراهم شد و بدين ترتيبزمينه هاي اجراي قانون ملي شدن صنعت نفت عملي گرديد.
2. بعد از اين اقدامات،دولت انگليس، ايران را به دخالت نظامي تهديد كرد و چند كشتي جنگي به سواحل ايراناعزام كرد. در دادگاه بين المللي لاهه عليه ايران شكايت و خريد نفت ايران را تحريمنمود و بدين وسيله، نهضت ملي شدن نفت ايران را با مخاطره اي جدي مواجهساخت.
آيةالله كاشاني در مقابل تهديد نظامي انگلستان سخن از اعلام جهاد به ميانآورد. انعكاس اين تهديد در جهان به گونه اي بود كه روزنامه فرانسوي «لوموند» در اينباره نوشت:
«
آيةالله كاشاني، پيشواي سياسي و مذهبي ايران، دنياي غرب را به جنگمقدس بر سر نفت، تهديد مي كند و قدرت او در به راه انداختن چنين جهاد مقدس، به قدريزياد است كه حتي ممكن است ميليون ها مسلمان شوروي را هم از پشت پرده آهنين، بهميدان جهاد و جدال بكشاند».7
راديو باكو اعلام كرد كه در صورت اعلام جهاد از سويآيةالله كاشاني، هيچ نيرويي نمي تواند سي ميليون مسلمان شوروي را از انجام وظيفهديني خود باز دارد.8
سرانجام روز 29 خرداد 1330ش. برنامه خلع يد از شركت نفتانگليس آغاز شد و در مهرماه همين سال خاتمه يافت.9
3 . در مواجهه با وضعيت بداقتصادي و بحران هاي ناشي از تحريم نفت ايران و ... آيةالله كاشاني در اعلاميه هايمتعدد، مردم را به حفظ وحدت و تحمل مشكلات و ادامه نهضت دعوت نمود. در يكي از ايناعلاميه ها آمده است: «... بنابراين بي انصافي است كه كسي تصور كند گناه اين بحرانو بيكاري، گردن دولت كنوني است. عمال بيگانه مخصوصاً سعي مي كنند ملت ايران را ازفقر عمومي و بيكاري، نگران و وضع را متشنج سازند و آن را نتيجه ركود نفت جنوب وغفلت دولت وانمود سازند، [تا]تحت فشار احساسات عمومي به پيشنهاد آنها تن در دهد؛البته شما هموطنان عزيز توجه داريد كه نابرده رنج، گنج ميسر نمي شود و هيچ ملت وجامعه و فردي، بدون تحمل رنج و محروميت نتوانسته است به كسب عزت و سعادت نائلآيد... و بايد به اين نكته متوجه باشند كه آقاي دكتر مصدق كه تمام اوقات خود را باوجود كسالت مزاج براي تجديد عظمت و عزت ايران و سعادت ملت مصروف مي دارند و سلامت وآسايش خود را در اين خدمت ملي و اجتماعي به خطر انداخته اند، با تمام حسن تدبير ولياقت و حسن نيت، بالاخره ممكن نيست كه...كليه امور به نحو مطلوب انجامپذيرد...».10
راه اندازي ميتينگ عليه مداخلات بيگانگان، ارسال پيام به كارگران واهالي خوزستان و مشغول به كار شدن هيئت مديره موقت نفت، پيام به اعتصاب كنندگانخوزستان و ... همه نمايان گر نقش مهم آيةالله كاشاني در تثبيت و تداوم اين نهضتمي باشد.
عزم و اراده راسخ آن مرحوم در اين موضوع تا آن جا بود كه زماني كهمرحوم دكتر مصدق به انتشار اوراق قرضه ملي دست زد، آيةالله كاشاني طي اعلاميه مفصليلزوم خريد آن اوراق و ياري دولت را اين گونه فتوا داد: «خريداري اوراق قرضه ملي كهاز هر جهت معتبر و اسنادش مورد اطمينان است و به وسيله اين حكومت ملي و مورد اعتمادخودتان به مصارف مقتضي و ضروري مقدمات كار نفت خواهد رسيد، فرض ذمه آحاد مسلمانانايران است».11

4 . نقش آيةالله كاشاني در قيام سي تير
به دنبال استعفاي دكترمصدق از نخست وزيري به خاطر اختلافي كه با شاه در مورد گرفتن سمت وزارت جنگ، پيداكرده بود، شاه و ساير مخالفان نهضت، تصميم به قلع و قمع كامل نهضت گرفتند. از اينرو، قوام به نخست وزيري انتخاب و راديو، با رجزخواني و ارعاب، مردم را تهديد وتانك ها و نيروهاي نظامي در مراكز حساس شهر تهران مستقر شدند و تصميم داشتند برايهميشه رهبر مذهبي نهضت يعني آيةالله كاشاني را خاموش كنند؛ اما آيةالله كاشاني طياعلاميه اي مردم را به جهاد و مبارزه دعوت كرد: در اين اطلاعيه آمده است: «... برعموم برادران مسلمان من لازم است كه در اين جهاد اكبر، كمر همت محكم بر بسته و برايآخرين مرتبه به صاحبان سياست استعماري ثابت كنند كه تلاش آنها در به دست آوردن قدرتو سيطره گذشته، محال است...»12 و به دنبال آن با خبرگزاري هاي داخلي و خارجي مصاحبهو سوگند ياد كرد كه اگر قوام كنار نرود، اعلام جهاد خواهد نمود و شخصاً كفن پوشيده،مردم را همراهي خواهد كرد.
مردم مسلمان در برخي از شهرها از جمله تهران، برايجهاد، كفن پوشان به خيابان ها ريختند و مأموران قوام هم بسياري از آنان را به خاك وخون كشيدند؛ ولي نهضت همچنان رو به گسترش بود و آيةالله كاشاني به حسين علاء - وزيردربار- گفت: «به اعليحضرت بگوييد كه اگر بي درنگ دكتر مصدق بر سر كار بازنگردد،شخصاً به خيابان خواهد رفت و مبارزه مردم را مستقيماً متوجه دربار خواهدكرد».13
شاه كه خود را در خطر مي ديد، ناچار شد مصدق را دوباره به نخست وزيريانتخاب كند. اين پيروزي با اعلام رأي دادگاه لاهه به نفع ايران همراه شد و شادمانيمردم را دوچندان كرد.

5 . تلاش آيةالله كاشاني براي جلوگيري از شكست نهضت
آيةالله كاشاني، با وجود اين كه دكتر مصدق بعد از نخست وزيري مجدّد خود،سعي نمود تا او و ساير نيروهاي مذهبي را از صحنه خارج كرده، خانه نشين نمايد، يكروز قبل از وقوع كودتاي 28 مرداد 1332ش. با ارسال نامه اي به دكتر مصدق، به او خطربروز كودتا را گوشزد كرد و پيشنهاد همكاري مجدد را براي جلوگيري از كودتا داد ونهايت تلاش خود را براي جلوگيري از وقوع كودتا و شكست نهضت به كار برد؛ هر چند دكترمصدق در پاسخ او نوشت: «اين جانب مستحضر به پشتيباني ملتهستم».14

 

پي نوشت:
1. سيدمحمد موسوي، زندگي نامه آيةالله كاشاني، انتشارات بشير، ص 7 و8؛ نهضت روحانيون ايران، ج 2، ص 482.
2. نهضت روحانيون ايران، ج 2، ص 484.
3. اسرار فاش نشده از نهضت ملي ايران، دارالفكر، ص 14.
4. سيدجلال الدين مدني،تاريخ سياسي معاصر ايران، دفتر انتشارات اسلامي، ج 2، ص 370.
5. غضنفر ركنآبادي، سياست، ديانت و آيةالله كاشاني، مؤسسه فرهنگي دانش و انديشه معاصر، ص40.
6. زندگي نامه آيةالله كاشاني، همان، ص 42.
7. نهضت روحانيون ايران،همان، ص 493.
8. زندگي نامه آيةالله كاشاني، ص 7 و 46.
9.  نهضت روحانيونايران، ج 2، ص 489.
10. همان.
11. همان، ص 505.
12. همان، ص 506.
13. همان.
14. انقلاب اسلامي و چرايي و چگونگي رخداد آن، نشر معارف، ص 64؛ و ر.ك:حديث پيمانه، حميد پارسانيا، نشر معارف، 1376، ص 278.





ويژه


انتشار اينترنتي مطالب يا چاپ در نشريات دانشجويي با ذکر منبع موجب امتنان است

نقل مطالب در ديگر نشريات با اطلاع ين مجموعه و ذکر منبع بلامانع است

بري چاپ در کتب، کسب اجازه کتبي الزامي است

اداره مشاوره و پاسخ نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه ها