خانه> کتاب >1116


149

اول و پانزدهم هر ماه مهمان شماييم

 

بنام خدا - نسخه سوم نرم افزار پرسمان ويژه اندروید آماده شد

منو

بايگاني موضوعي
بايگاني شماره اي
گفتگوي زنده
عضويت
پرسش و پاسخ
پيگيري پاسخ
پاسخ سوالات غيرخصوصي
طرح سوال و ارتباط با ما

احكام نماز و روزه دانشجوي مسافر


جستجو



 

بورس مقالات

ابراز محبت دختر به...
درمان خود ارضايي ب...
پيامدهاي خودارضايي...
قرص شب امتحان (تار...
نظرات مقاله «پيامد...
احضار روح با نعلبك...
هولوكاست چيست؟
همجنسگرايي، علل و ...
گناهان كبيره
رابطه دختر و پسر
چشم چراني، آثار و ...
چگونه از ياران اما...
عجم، دشمن اهل بيت؟...
علامت قبولي توبه
تقويت اراده در انج...
احكام نماز و روزه ...
ماجراي دختران و پس...
شيوه هاي همسريابي
اخلاق پيامبر (4) -...
نقش قرآن در زندگي ...
شوخي هاي پيامبر
چه كنم گناه نكنم؟!
چگونه با تقوي شوم
جلسه خواستگاري
...

همه شرايط وضو
اثر بيدار ماندن بي...
گرايش دختران آمريك...
چرا فقط بي حجابي! ...
اگه روسري خود را ب...
دفتر 30 پرسش ها و ...
لیست کتب اداره مشا...
ايميل هايي از شيطا...
جايگاه و ارزش نماز...
چرا جنگ را ادامه د...
اخلاق پيامبر(2)- م...
خاطره اي جالب از ز...
موي بلند و وضو
شيوه هاي کنترل نفس...
دوستي با نامحرم در...
اخلاق پيامبر - توص...

آمار سایت


تعداد مقالات:
2116

بازدید مقالات:
6618465

بازدید سوالات:
2592869



راه و بي‌راهه (1) ـ تحليلي بر عرفان‏هاي نوظهور بازديد: 2631

  نظر بدهيد  /   راي بدهيد  /   ارسال به دوستان  /   طرح سوال


 


 

 

راه و بي‌راهه (1) ـ تحليلي بر عرفان هاي نوظهور


تنظيم و نظارت: نهاد نمايندگى مقام معظم رهبرى در دانشگاه ها
معاونت مطالعات راهبردى ـ اداره مشاوره و پاسخ
مؤلف: حمزه شريفي‌دوست
ناشر: دفتر نشر معارف
نوبت چاپ: اول، زمستان 1390
تيراژ: 000/5 جلد
قيمت: 700 تومان
شابك: 2-378-531-964-978
«همه حقوق براى ناشر محفوظ است»
مراكز پخش:
1. مديريت پخش دفتر نشر معارف: قم، خيابان شهدا، كوچه 32، پلاک 3، تلفن و نمابر: 7744616
2. فروشگاه شماره 1: قم، خيابان شهدا، روبه روى دفتر مقام معظم رهبرى، تلفن 7735451
3. فروشگاه شماره 2: تهران، خ انقلاب، چهار راه كالج، جنب بانك ملت،
پلاک 715، تلفن 88911212
نشانى اينترنت: www.Ketabroom.ir - www.porseman.ir
پست الكترونيك: info@Ketabroom.ir - info@porseman.org
سرشناسه : شریفی‌دوست، حمزه
عنوان و نام پديدآور : تحليلی بر عرفان‌های نو‌ظهور/ مولف حمزه شریفی‌دوست؛ تنظیم و نظارت نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه‌ها، معاونت مطالعات راهبردی- اداره مشاوره و پاسخ.
مشخصات نشر : قم: نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاهها، دفتر نشر معارف ‫، ۱۳۹۰.‬
مشخصات ظاهری : ‫۴۸ ص.‬: مصور. ‫؛ ‬
فروست : راه و بی‌راهه ‫؛ ۱.‬
شابک : ‫۷۰۰۰ ریال‬‭ 978-964-531-378-2 :
وضعیت فهرست نویسی : فیپا
موضوع : عرفان -- دفاعیه‌ها و ردیه‌ها
شناسه افزوده : نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاهه ‫. معاونت مطالعات راهبردی. اداره مشاوره و پاسخ
شناسه افزوده : نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاهه ‫. دفتر نشر معارف
رده بندی کنگره : ‫‭BP۲۹۵/۲‭/ش۴ت۳ ۱۳۹۰‬
رده بندی دیویی : ‫‭۲۹۷/۸۶
شماره کتابشناسی ملی : ‭۲۶۳۴۶۳۵‬
 

 


فهرست مطالب
تحليلي بر عرفان هاي نوظهور 9
معنويت‌هاي تک بُعدي 12
مديتيشن 16
شيطان و جادو در عرفان هاي جديد 19
شريعت‌ستيزي و توليد شريعت 22
مقصد نهايي مدّعيان که عرفان هاي جديد به مريدان و مشتريان خود نشان مي دهند کجاست؟ قلّه‌اي که سالک بايد فتح کنند از نظر آن ها کدام است؟ 27
قدرت هاي غيرعادي چه توجيهي دارند؟ 36
گرايش جوانان به معنويت هاي جديد 43
 

 

مقدمه
«پرسش گرى» از آغاز آفرينش انسان، رخ نمايى كرده؛ بر بال سبز خود، فرشتگان را فرانشانده؛ بر برگ زرد خود شيطان را فرونشانده و در اين ميان، مقام آدميت را نشان داده است. آفتاب كوفه چه زيبا فرموده است: «مَن اَحسَنَ السّؤال عَلِمَ و من عَلِمَ اَحسَنَ السّؤال».
هم سؤال از علم خيزد هم جواب
همچنان كه خار و گُل از خاك و آب
آرى! هر كه سؤال هايش آسمانى است، دانش و بينش پاسخش خواهد بود. پويايى و پايايى «جامعه» و «فرهنگ»، در گرو پرسش هاى حقيقت طلبانه و پاسخ هاى خِردورزانه است.
از افتخارات ايران اسلامى، آن است كه از سويى، سرشار از جوانانى پاك دل، كمال خواه و پرسش گر مى باشد و از ديگر سوى، از مكتبى غنى برخوردار است كه معارف بلند آن، گواراى دل هاى عطشناك پرسش گر و دانش جو است.
اداره مشاوره و پاسخ معاونت مطالعات راهبردى نهاد، محفل انسى فراهم آورده است، تا «ابر رحمت» پرسش ها را بر «زمين اجابت» پذيرا باشد و نهال سبز دانش را بارور سازد. ما اگر بتوانيم سنگ صبور جوانان انديشمند و بالنده ايران پرگهرمان باشيم، به خود خواهيم باليد.
برکسي پوشيده نيست که امروزه خستگي از شلوغي زندگي ماشيني و فشار سلطه و تبعيض استکبار جهاني، رفته رفته جامعه انساني را بحران زده مي کند. از اين رو گرايش به معنويت به ويژه در مجامع علمي و در ميان دانشجويان رو به فزوني است، اما در اين ميان گاهي «راه و بيراهه» به هم آميخته مي شود و رهزن هاي خود را «صراط مستقيم» جلوه مي دهند.
آنچه پيش‌رو داريد، گامي است هر چند مختصر در راستاي آشنايي با عرفان‌هاي نوظهور که توسط فرهيخته حوزه و دانشگاه حجت الاسلام حمزه شريفي‌دوست (زيد عزّه) تهيه و تدوين شده است.
بر آنيم با توفيق خداوند، به تدريج ادامه اين مجموعه را تقديم شما خوبان كنيم. پيشنهادها و انتقادهاى سازنده شما، راهنماى ما در ارائه شايسته و پربارِ مجموعه هايى از اين دست خواهد بود.
در پايان از تلاش هاى مخلصانه همكاران اداره مشاوره و پاسخ، به‌خصوص حجت الاسلام والمسلمين صالح قنادى(زيدعزّه) كه در بازخوانى و آماده سازى اين اثر تلاش كرده اند، تشكّر و قدردانى مى شود. دوام توفيقات اين عزيزان را در جهت خدمت بيشتر به مكتب اهل بيت(عليهم السلام) و ارتقاء فرهنگ دينى جامعه - به ويژه دانشگاهيان -
از خداوند متعال مسئلت داريم.

اللّه ولى التوفيق
معاونت مطالعات راهبردى نهاد
 

 


تحليلي بر عرفان هاي نوظهور
 


 

حقيقت آن است كه سرشت حقيقت‌جوي آدمي، در پي رسيدن به «معنويتي» است که او را براي هميشه قانع و آرام کند.
دنياي امروز اين عطش را به خوبي دريافته اما در عمل نسخه هايي که عرضه مي شود، از آن جا که جنس نياز را درنيافته‌اند، فقط خاصيت تسکين داشته‌اند و نتيجه اين شده که نيازمندان به سمت «بيراهه» و «سراب» به پيش مي تازند

 

.


 

اين روزها در كشور ما نيز «بازار واردات» عرفان‌ها تا حدودي گرم است. عرفان‌هاي شرقي مانند بودا، ساي بابا و عرفان‌هاي غربي مثل: اشو، کوئيلو، اکنکار و عرفان سرخ‌پوستي و گروهي محصول داخل‌اند مانند: صوفيان گنابادي، نعمت‌اللّهي، عرفان حلقه و...
تنوّع معنويت‌خواهي جديد به‌گونه‌اي است که «ميلتون» ـ محقّق اديان جديد ـ از 2000 فرقه جديد معنويت‌گرا، فقط در آمريکا نام مي‌برد.
تأسف‌بارتر اين‌که به نام معنويت‌خواهي، «جدايي دين از عرفان» و تفکيک «ديانت از معنويت» را شعار مي‌دهند و نه فقط ديانت که گاهي ارتباط معنويت با خداگرايي هم انکار مي‌شود.
پاره‌اي از عرفان‌ها، خاستگاه ديني دارند، مانند: عرفان مسيحي و پاره‌اي ديگر انسان‌گرا محسوب مي شوند، مثل: بوديسم، هندويسم و... پاره‌اي طبيعت‌گرا هستند مانند: شَمَنيسم، اما هر کدام به نوعي «بيراهه» رفته‌اند.
امروزه ايده‌اي ماورائي با نام «قانون جذب» نيز رواج يافته است. با «فرضية راز» همه چيز را در تصويرسازي ذهني خلاصه مي شود؛ در حالي که در اعمال ديني؛ قصد، قول و فعل هر کدام سهمي در عمل دارند.
به اعتقاد مناديان جذب، آداب ديني از اين نظر مهم و قابل توجهند که مي تواند به فکر تمرکز دهد، نه از اين جهت که ارتباط با خالق است و روح‌بخش است! دعا چون مقدمه تجسّم و تمرکز است در نگاه آن ها اهميت پيدا مي‌کند، نه چون خودش ابزاري مستقل در خدمت تعالي انسان است. ايشان دعا را تنها راهي براي تجسّم خواسته ها و تمرکز فکر مي دانند و ارتباط معنوي با پروردگار را ناديده مي گيرند.

معنويت‌هاي تک بُعدي
از معنو‌يت‌هاي کهن که بگذريم، کليدي‌ترين نکته درباره جنبش‌هاي معنوي جديد اين است که اين جريان ها نيامده‌اند که به داد فطرت حقيقت‌خواهي و خداطلبي انسان برسند، بلکه آمده‌اند تا بشر خسته از زندگي ماشيني را آرام کنند و روان ناآرام او را تسکين دهند. به عبارتي آمده‌اند تا انسان مُدرن را با فرهنگ و تمدن جديد غربي سازگاري دهند و تحمّل او را براي پذيرش وضع موجود بالا ببرند. بنابراين در اين بازار «يافتن حقيقت» اهميتي ندارد بلکه «تحصيل آرامش» مهم است و همة برنامه‌هاي به ظاهر معنوي و آيين‌ها و آداب‌ها براي «حلّ مشکلات موجود» طراحي شده‌اند نه براي تکامل و رشد.

 


 

«دالايي لاما» در جواب اين سؤال که «بزرگترين آرزويتان چيست؟» مي‌گويد «خوراکي خوش و خوابي راحت» . اين سخن هرچند در ابتدا خوشايند به نظر مي‌رسد اما پس از درنگي، حقيقت اين سخن نمايان مي شود و زندگي اين جهاني و خوشي مادي، خود را به عنوان آرمان هاي متعالي نشان مي دهد. او مي‌گويد «امکان دارد کسي با پذيرش خدا آرامش يابد و ديگري با انکار خدا، هر کسي بايد دنبال داروي مناسب خود باشد!!»
عرفان‌هاي جديد، بسياري از ارزش‌هاي انساني را براي تحصيل آرامش، به قربانگاه مي‌برند.
«فالون دافا» معتقد است: «تلاش براي نجات مظلوم، خيانت به اوست؛ چرا که مانع پاک شدن او شده‌اي و اصولاً اگر به کسي ظلم شود او در حال تهذيب نفس به سر مي‌برد و مظلوم همان کسي است که در زندگي‌هاي پيشين خود ظالم بوده است!!»


 

«وين داير» در دستوري خطرناک، به ظاهر صلح را تبليغ مي‌کند. اما مخالفت با جنگ و ترور را ضدمعنويت مي خواند و مي‌گويد: «به جاي اينکه عليه تروريسم و جنگ ابراز انزجار کنيد، طرفدار صلح باشيد ... اگرشما عليه چيزي باشيد و با آن دشمني نماييد، نفاق و اختلاف در ضمير شما نقش خواهد بست... عليه هر چيزي که بايستيد همان چيز عليه شما خواهد ايستاد...» .
وين داير به نام «عرفان»، شعار «حمايت از صلح، نه مخالفت با جنگ و ترور» سر مي دهد! به نظر شما کدام گروه از اين عرفان سود خواهد برد؟ مستضعفين يا چپاولگران؟! روشن است که اين عرفان به سود صهيونيست  جهاني و و حاميان غربي آن ايفاي نقش خواهد کرد.

مديتيشن
در بسياري از عرفان ها عملي به نام مديتيشن مطرح است که در راستاي آرامش بخشي به مخاطب به کار گرفته مي شود. مديتيشن مدل ها و فرمول هاي مختلف دارد و از هر کدام تأثير خاصي انتظار مي رود و اساتيد مديتيشن هر کدام را با هدف خاصي توصيه مي کنند. امروزه آن چه در مديتيشن و مراقبة هندي مطرح است، «ذهن‌گرايي» است. آن‌چه در فرايند ذهن محوري نقص محسوب مي شود «تک‌نگري» است. از آن‌جا که در مديتيشن و خلوت‌گزيني هندي، بايد با تمامي افکار و خيالات مزاحم، عادي برخورد کرد و فقط شاهدِ رفت و آمد افکار بود و به عمليات نظاره، بسنده نمود؛ نظاره‌گر بايد همه چيز را غيرواقعي ببيند و همه امور را با خود بيگانه فرض کند و با «عينک وهم» به همه چيز بنگرد، چرا که اگر قرار باشد با اخبار و رويدادها، جدي برخورد کرد و حساسيت به خرج داد؛ در آن صورت «نظاره‌گري محض» اتفاق نمي افتد. هرچند آن چه از ناحيه شاهد اتفاق مي افتد، «بي تفاوتي» در برابر پديده هاي خارجي است، اما در حقيقت، دادن راي موافق به هر چيزي است که در عالم خارج اتفاق مي افتد. چرا که ناظر قصد مقابله با هيچ چيزي را ندارد و خوب و بد همه مي آيند و مي روند و او فقط بايد خود را دور نگهدارد و خويشتن را در معرض قرار ندهد. نتيجه چنين تعاملي با واقعيات دنياي خارج، دادن رأي ممتنع به همه چيز و کنار کشيدن از هرگونه رفتار اصلاحي در عرصه اجتماع است. روشن است آن چه با اين توصيف در نهايت رقم مي خورد؛ «عدم احساس مسئوليت» در برابر ديگر انسان ها و از بين رفتن «روح همدردي» با ديگران است.
تک محوري در عرفان ساحري که به خاطر توجه ويژه به نيروهاي طبيعت «عرفان طبيعت‌گرا» نام گرفته است، به گونه اي پررنگ مطرح است. دستاورد اين آيين فراموش کردن آن دسته از قواي معنوي انسان است که مستقيم با طبيعت و کشف طبيعت ارتباط پيدا نمي کند. يعني تنها آن‌دسته از گرايش هاي معنوي انسان که مي‌تواند به طور مستقيم در وحدت با طبيعت و تسلط بر نيروهاي طبيعي و فوق طبيعي به کار آيد در عرفان ساحري مورد توجه است و ديگر گرايش‌ هاي ماورايي انسان حتي مورد اشاره هم قرار نمي گيرد از همين‌روي مفاهيمي مانند عشق، محبت، خدمت به مردم، عبادت و مراقبه که در ديگر عرفان هاي نوظهور صفحات و اوراق زيادي را به خود اختصاص داده است در عرفان ساحري فراموش شده اند و همه فضايل روحي در آيين هاي جادويي و نگرش هاي آميخته با اوهام خلاصه مي شود.





 

شيطان و جادو در عرفان هاي جديد
امروزه اگر از سر تصادف کسي در طلب رسيدن به قدرت‌هاي ماورايي برآيد و بخواهد کشف و شهود را تجربه کند او را به افسون و جادو سوق مي‌دهند يا تسخير طبيعت را پيش مي‌کشند و يا ارتباط با ارواح و جن را پيشنهاد مي‌کنند و يا اصلاً راهي را فرا‌روي او قرار مي‌دهند که اصولاً خدا به عنوان قدرت مغلوب و شکست خورده معرفي مي‌شود و «غلبة شرارت و پليدي بر نور و نيکي» به عنوان اصل مسلّم عنوان مي‌شود و بالاتر اين‌که مي گويند: لازم است تسليم قدرت غالب (شيطان) شد تا بتوان از قدرت‌هاي شگرف شيطان و نيروهاي معنوي او در جهت تسليم ديگران و پيشبرد اهداف خود سود جست.
جادو به گونه‌اي پررنگ در معنويت هاي نوين مطرح است. سنت جادوگري از سنت هاي کهن است که ريشه در رويارويي با آيين‌هاي توحيدي دارد. در قرآن اين عمل مورد نکوهش قرار گرفته و در روايات شيعي در مرتبة انکار خدا از آن ياد شده است. در مسيحيت از جادوگري به عنوان نوعي کفر نام برده شده است. اين عمل هرچند مي‌تواند واقعي باشد اما بهره‌اي از حقيقت (اثر تربيتي و تعالي‌بخش) ندارد.
در تلمود، گنجينه ديني کهن يهود، جادوگر مجرم و محکوم است؛ زيرا که از اوامر تورات مي گذرد در حالي‌که شعبده باز با وجودي که تأييد نمي شود مجرم نيست و هر نوع سحر و جادو و فالگيري به شدت تقييح و محکوم شده است تا جايي که در تلمود، جادوگري از اعمال مخصوص بت‌پرستان شده است؛ لکن با همه تلاش‌هايي که از جانب پاره اي از علماي يهود براي از ميان بردن سحر و جادو به عمل آمد، اين خرافات در بين مردم عوام در يهود نفوذ کرد.
در آيه هاي 10 و 20 از فصل هجدهم سفر تثنيه، صورت هايي از اعمال سحر و جادو که ميان بت پرستان آن زمان معمول بوده است، ارائه شده و تورات فرزندان اسرائيل را از چنين اعمالي منع کرده است.
در عرفان هاي جديد به‌جاي پيامبران، عارف نماهاي عصر جديد قرار دارند و به جاي «منجي» و «موعود» اموري مثل «جن گير»، «جادوگر» «مرتاض» معرفي مي شود. از نشانه هاي افول معنويت حقيقي در عصر جديد، همين بس که پائولو کوئيلو که آثارش در ميان برخي کشورها مورد استقبال قرار گرفته است؛ دو کتاب درباره جادوگري به نام هاي: بريدا و والکير ي ها دارد و و مهم ترين کتاب خود يعني کيمياگر را به استاد جادوگري‌اش تقديم کرده است و البته يک کتاب در باب روسپي گري و فاحشه گري به نام «يازده دقيقه» نگاشته است!! و با اين وضعيت خود را از پيشکسوتان حوزه معنويت و عرفان مي داند!!

شريعت‌ستيزي و توليد شريعت
در عرفان هاي جديد هر چند دين و مذهب و «شريعت» جايگاهي ندارد؛ اما از رفتارهاي دوگانه و شگفت‌آور اين عرفان ها اين است که از يک طرف احکام عبادي و عبادات رايج در اديان را محکوم مي کنند از طرف ديگر خود عبادت هاي جديد و ويژه با آداب خاص به پيروان خود آموزش مي دهند!! مثلاً در مکتب اکنکار شريعت کنار گذاشته مي شود اما روزة روز جمعه لازم شمرده شده!! به اين صورت كه فرد در خانه بنشيند و از اجتماع كناره گيرد و ذهن خود را بر استاد زنده اك متمركز كند و فقط به فکر او باشد. در مرام اشو مراقبه-هايي با آداب خاص و اوقات خاص تبليغ و توصيه مي-شود.
در عرفان هاي جديد هر چند مسجد و حسينيه و معبد و کليسا را مردود اعلام کرده اند اما در عوض هر کدام به طريقي مکاني مقدس ابداع کرده!! و به عنوان «مکان عبادت» و «معبد مقدس» جايگزين نموده اند. اشو مکاني به نام «کمون بين‌المللي اشو» در پوناي هند پايه گذاري کرد، ساي بابا کاخي دارد به نام «آشيانه صلح برين» که در اعياد همه اديان، مراسمي در آن برگزار مي شود و اين مکان محل ملاقات و تشرف ساي بابا است که پيروان وي در آنجا وي را ديدار مي کنند. پيروان مکتب اکنکار هرچند مکتب خود را جهاني اعلام کرده اند و آن را فرامکاني مي‌دانند اما معبدي مقدس در يکي از شهرهاي آمريکا دارند و در آن هرساله سالروز تولد پال توئيچل (بنيان‌گذار اين مکتب که افسر نيروي دريايي امريکا بوده است) در آن تجمع مي کنند. اين مکان مقدس به «معبد زرين اک» مشهور است.
لازم به ياد آوري است که پاره اي از فرقه ها مانند صوفيان نيز «خانقاه» را به جاي مسجد برگزيده اند!!
در نگاه عرفان ساحري نه فقط نامي از دين به ميان نمي آيد بلکه حتي خدا در حوزه تونال قرار مي گيرد نه حوزه ناوال. حوزه تونال  همان بخشي از هستي است که ناشي از خيال‌پردازي هاي ماست و بهره اي از حقيقت ندارد.
تونال در عرفان سرخ‌پوستي چنين توصيف مي شود: «خداوند بخشي از تونال ماست ـ تونال همه آن چيزهايي است که فکر مي کنيم دنيا از آن چيزها تشکيل شده است از جمله خداوند».
دون خوان ترجيح مي دهد ريشه نيروهاي عالم را موجودي نمادين به نام «عقاب» معرفي مي کند اما اسمي از خدا نبرد. وي و شاگردش کاستاندا از اين که براي خدا در تأثير و تأثرات طبيعت سهمي قائل شوند به جد اجتناب مي کنند.
در بسياري از عرفان هاي جديد، به جاي «حيات اُخروي» که در همة اديان الهي بر آن تکيه شده مفهومي به نام «تناسخ» وارد شده است. تناسخ به معني وارد شدن روح فردي که مرده است در کاليد کودکي که تازه متولّد شده و يا در جسم و تن موجودات ديگر و حتّي در اشياء بي‌جان. البته هيچ دليل عقلي و روشني بر اثبات اين ايده اقامه نمي کنند و تنها به تجربيات افراد و گزارش روياها اکتفا مي شود.
تناسخ ريشه در اديان هندي دارد و جالب اين که در تمامي اديان الهي مفهومي با عنوان رستاخيز و قيامت ـ که کاملاً با تناسخ ناساگار و غيرقابل جمع است ـ بيان گرديده است و روشن است که با پذيرش تناسخ، بهشت و جهنم و نظام حسابرسي اعمال فراموش مي شود و از آن جايي که بازخواستي در کار نخواهد بود، ارتکاب هر عملي ـ به اين علت که در زندگي هاي بعدي و ادوار حيات قابل جبران است ـ به دور از ذهن نخواهد بود.

دو سوال
• پرسش اول: مقصد نهايي مدّعيان که عرفان هاي جديد به مريدان و مشتريان خود نشان مي دهند‌ کجاست؟ قلّه‌اي که سالک بايد فتح کنند از نظر آن ها کدام است؟
مشکل اينجاست که هر کسي و هر گروهي حقيقت را به‌گونه‌اي تفسير مي‌کند و حقيقت را همان چيزي مي‌داند که خودش معرفي مي‌نمايد. در بعضي از مکاتب «تسلّط بر طبيعت» و کشف نيروهاي مرموز طبيعت به عنوان غايت معرفي مي‌شود و عارف کسي است که با اين نيروها مرتبط است و آنها را در جهت اهداف خود به‌کار مي‌گيرد مانند عرفان بوميان آمريکا و بعضي از عرفان‌هاي هندي.
دالايي لاما هدف از زندگي را شادماني و سرور در همين زندگي دنيوي مي داند. او مي‌گويد: «من بر اين باور هستم که هدف اصلي زندگي جست‌وجوي خوش‌بختي است. اين امري بديهي است. اين‌که معتقد به اين باشيم يا نباشيم و اين‌که پيرو کدام مذهب هستيم تفاوت زيادي نمي‌کند. همة ما در زندگي خود دنبال چيزي مطلوب مي‌گرديم. به همين علت زندگي رو به سوي شادمانگي است.»
در عرفان بوديسم «رهايي از رنج» هدف نهايي ترسيم شده است. يعني رهايي از رنج زنجيره‌‌ دارما و پيوستن به نيروانا (فنا) .
فتني است در قاموس بوديسم خدا جايي ندارد. به حق که بوديسم نظام فکري زيبايي دارد! چرا که اگر خدا ـ که هم مبدأ هستي است و هم غايت هستي است ـ حذف شود دنيا جز رنج و ناکامي و بدبختي چيزي نخواهد داشت. تا جايي که پاره‌اي از عرفاي بوديسم براي رهايي از اين زنجيره رنج آور، دست به خودکشي مي‌زنند.
هدف و غايتي که در tm (مديتيشن متعالي) ترسيم شده است اين است که بايد ذهن را سامان داد، چون ريشة تمامي مشکلات به آشفتگي و پراکندگي ذهن برمي‌گردد. نگاه متمرکز به شمع يا تکرار مداوم صداها همه و همه براي يک هدف است و آن همان تخلية فشارهاي روحي و رواني است چرا که با اين كار ذهن از مشغوليت‌هاي گيج‌کننده و استرس‌آور نجات پيدا مي‌کند. tm از يک طرف بوديسم و هندوسيم را با خود دارد و از طرف ديگر به اصالت انسان و دين زدايي (اومانيسم و سکولاريسم) که ريشه تمدن غرب است کاملاً پايبند است.
به عبارت دقيق‌تر هدف اصلي tm تحصيل يک زندگي دنيوي آرام و راحت است آن هم بدون خدا. به همين جهت به صراحت اعلام کرده‌اند مي‌توان بدون خدا و معاد ، آرامش معنوي را تجربه کرد .
مديتشين به خوبي قادر است در برابر فشارهاي شکنندة تمدّن سرمايه‌داري، از پيروان خود افرادي مطيع و سر به راه تربيت کند و کسي هم تنه به تنة سرمايه‌داري جهاني نزند. تربيت افرادي راضي و قانع، غايت مديتشين است که البتّه توانايي‌ها و استعدادها به‌طور اتوماتيک در خدمت تحکيم نظام سرمايه‌داري غربي قرار خواهد گرفت. وجه مشترک کتاب‌هايي که امروزه مديتشين را تبليغ مي‌کنند يک مطلب است و آن هم «کاميابي در زندگي شخصي و رضايتمندي از محيط» است. بنابراين براي رسيدن به مديتشين متعالي کسي حق ندارد به نيمة خالي ليوان فکر کند و همه بايد با شرايط خود را هماهنگ کنند و چون نمي‌توان جهان را تغيير داد بايد اهداف و آرمان‌هاي خود را با نظام حاکم بر دنيا تطبيق داد. معلوم شد که چرا عرفان‌هاي شرقي با مباني غربي در اين مرام ترکيب شده‌اند، چون هدف در هر دو «فرار از رنج» است. بازگشت متوالي ارواح به عالم دنيا و تناسخ، که در عرفان‌هاي شرقي به جاي معاد و حيات اخروي نشسته است کاملاً هم سو با فرهنگ و تمدن غربي است ، زيرا که در هر دو، خدا و پيامبران و شريعت محو شده‌اند.

 


 

در يوگا ـ با همة زيرشاخه‌هايش ـ هرچند عنوان مي‌شود که تصفية نفس و رسيدن به مرحلة قُدسي و نيروانه هدف يوگي است که در نتيجه سالک مي‌تواند کارهاي معجزه‌آسا (مثل حضور همزمان در چند مکان، پرواز در هوا) انجام دهد، اما واقعيت آن است که غايت سير در يوگا از منافع جسمي و فيزيکي (کاهش فشار خون، صاف شدن شکم، داشتن اندامي مناسب، تعديل مفاصل بدن و...) شروع شده و به فوايد رواني و روحي (مثل آرامش فکر، کنترل احساسات و عواطف، کنترل خشم، مهار طغيان‌هاي رواني و روحي) ختم مي‌شود. اگر بپذيريم که فهرست دراز تکنيک‌ها در يوگا همه داراي آثار جسمي و روحي است، چرا بايد از يوگا به عنوان عرفان تبليغ شود؟ اگر غايت در يک مکتب، به‌دست آوردن صورتي زيبا و اندامي خوش ترکيب و حداکثر رفع اختلالات روحي و رواني باشد آيا منطقي است آن مرام به عنوان راهي معنوي و عرفاني که بشر را به سر منزل سعادت و کمال مي‌رساند معرفي شود؟ در نتيجه بايد پرسيد: کدام عرفان؟»
تکنيک هاي يوگا از نظر اثر معنوي و الهي دقيقا مانند نيروي ذخيره شده اسبي است که سودي به حال صاحبش ندارد و فقط قابليت چند حرکت نمايشي را دارد. در يوگا هر چند به بدن توجه ويژه مي شود و يوگي ها از طريق فيزيک بدني مي توانند تکنيک هاي زيبايي را انجام مي‌دهند؛ اما چون اين توجه به بدن، با تعالي معنوي و رضايت خداوند پيوند نمي خورد، فقط تقويت نيروي جسمي است و اين پرورش جسمي در نهايت باعث سرگرمي انسان است وحد اکثر فايده آن آرامش ذهن است و روشن است که ذهن آرام نمي تواند براي سعادت و کمال انسان کافي باشد.
«فنگ شويي» امروزه تبييني معناگرايانه به خود گرفته است؛ در فنگ شويي گفته مي شود که تمامي اشياء پيرامون ما داراي انرژي فعال هستند حتي اشياء بي‌جان انرژي سيال دارند. حتي براي چينش لوازم خانه و تزئين اتاق خواب و تنظيم ابزار در محيط کار هم از کارايي قواعد فنگ‌شويي سخن به ميان مي آيد؛ به طوري كه ادّعا مي‌شود معماري ايالت هنگ‌کنگ تحت تأثير فنگ‌شويي ساخته شده است. بزرگترين هنر فنگ‌شويي پيدا کردن محيطي است که در آن محيط، انرژي چي به صورت مثبت به زندگي ما وارد شود.
در «ريکي» هم ادعا مي‌شود که انسان مي‌تواند با فرايند همسويي مقدار زيادي از انرژي کيهان را دريافت کرده و از خود عبور دهد يعني با باز شدن مرکز انرژي (چاکرا) در فرد، بدون اينکه تخليه انرژي صورت گيرد مقدار مناسب انرژي به فرد نيازمند منتقل مي‌شود و بدين وسيله «عمل شفا و بهبودي» تحقق مي‌يابد.
عمل «هيپنوتيسم» نيز که يکي از حالات رواني انسان است، فرايندي است شبيه خواب که در اثر القائات طولاني عامل در معمول، تمرکزي قوي در معمول اتفاق مي‌افتد و مي‌توان در اين حالت به بهبود وضعيت رواني و روحي و حتي جسمي او کمک کرد.
مرام‌هاي بالا همه تحت عنوان عرفان‌هاي فرا روان‌شناسي و فراعلم مطرح‌اند و گاهي رنگ تجربي و علمي به خود مي گيرند.
امروزه شاهديم که اموري مثل فنگ شويي، ريکي، هيپنوتيزم، انرژي درماني، مديتشين، موسيقي درماني، طالع‌بيني و موارد متعدّدي از اين قبيل به صورتي توضيح و تفسير مي‌شود که گويا مي‌توانند انسان‌ها را از دين و شريعت بي‌نياز کنند. يعني با رنگ و لعاب عرفان ومعنويت به تشنگان معرفت عرضه مي‌شود. غافل از اينکه اگر مدعيان اين عرصه‌ها، همگي در پيمودن مسيري که ترسيم کرده‌اند توفيق کامل يابند باز فطرت ناکام بشر در طلب گوهري است که منشأ تمام اين امور است و با دست تواناي او، انرژي حيات خلق شده و باز اين سوال بي‌جواب است که آيا عالم هستي، کائنات و کهکشان‌ها با تمامي وسعت خود فقط براي ريکي و هيپنوتيسم و انرژي درماني خلق شده‌اند بالاخره غايت هستي کجاست؟ آيا پرداختن به اين امور هدفمندي خلقت را تأمين مي کند؟
• پرسش دوم: قدرت هاي غيرعادي چه توجيهي دارند؟
براي پرداختن به پاسخ، مطلبي بسيار اساسي و راه‌گشا ذکر مي شود و آن اين نکته است که- از مدعيان دروغين که بگذريم ـ اعمالي مثل ارتباط با ارواح ، تسخير و ارتباط با جن، تله پاتي، طي الارض هيچکدام به خودي خود دليل بر حقانيت فاعل آن نيست.
به عبارتي در صورتي که اين امور توسط کسي انجام يابد، او نه به قطب و مرشد تبديل مي شود و نه صحبت‌هاي او و ادعاهايش براي ديگران وظيفه شرعي و اخلاقي ايجاد مي کند. اولياء دين مي گويند: انسان مي‌تواند با انجام کارهاي مشکل و رياضت هاي سخت، قدرت هاي غيرعادي روح و نفس خود را بازيابد و اصولاً خداوند متعال اين قدرت ها را به نفس انساني عطا کرده است و توانايي انجام اين امور از خواص نفس انساني است و ارتباطي مستقيم به ايمان و تقواي افراد ندارد، تا جائي که گفته اند لازمه ارتباط با اجنه کافر، توهين کردن شخص احضار کننده به دين حق است. به همين جهت ارباب معرفت مکاشفه را به دو نوع رحماني و شيطاني تقسيم کرده اند. يعني عامل مکاشفه ممکن است فرشته باشد و ممکن است شيطان. ملاک تشخيص اين دو از همديگر را تعاليم قرآن و سنت معصومين ذکر نموده اند. يعني هرچه در مکاشفه به‌دست آيد اگر با مضامين و دستورات قرآن و روايات معصومين همخواني دارد «مکاشفه رباني» است در غير اين صورت دست شيطان صحنه‌گردان نمايش بوده است. بنابراين حتي اگر ثابت شود مکاشفه رحماني بوده است نه فقط سخنان او در حق ديگران حجت نيست بلکه دليل بر اين که صاحبش مربي کامل شده هم نمي باشد.
اما اين که فرق عارفان حقيقي با صاحبان اعمال غيرعادي (مثل مرتاضان) چيست؟ پاسخ را در قالب تمثيلي چنين گفته اند «اگر کسي در کويري بي آب، براي يافتن آب به حفر زمين بپردازد و بعد از تلاش پي گير، به چند سکه طلا دست يابد هرچند طلا ذي قيمت است، اما او نبايد فراموش کند به دنبال آب و اين منبع حيات بوده است و در اين بيابان چند سکه طلا، مشکل تشنگي او را برطرف نمي کند. او موقتاً خوشحال مي شود اما اگر دست از ادامه کار بکشد در واقع دنبال آب نبوده است و ممکن است از تشنگي هلاک شود، اما اگر حفر را ادامه دهد هم به آب مي رسد و هم طلا را دارد. بزرگان دين فرموده اند: دست يافتن به اين قدرت ها براي اولياء دين «نقل و نبات» راه است که خداوند به دوستانش عطا مي‌کند و آن هم در مواردي که مصلحتي بر اعطاء اين قدرت وجود داشته باشد. دست يافتن به اين قدرت ها، فطرت تشنه بشر را سيراب نمي کند و اين فطرت بايد به اصل خود برگردد. فراتر از آب، سراب است که اثر حقيقي ندارد. آنچه هدف سالک حقيقي است «تحصيل روح تعبد و رسيدن به مقام زلال بندگي » است نه رسيدن به قدرت هاي ويژه. راه رسيدن به بندگي حقيقي خداوند، «شريعت» است. به عبارت دقيق تر «شريعت، طريقتِ حقيقت است» و «قرآن و عرفان و برهان» همه يک حقيقتند.
ابن‌عربي مي گويد: «هر که از شريعت فاصله بگيرد، اگر تا آسمان هفتم بالا رفته باشد به چيزي از حقيقت دست نخواهد يافت!... چرا که حقيقت عين شريعت است. شريعت مانند جسم و روح است که جسمش احکام است و روحش حقيقت».
به ابوسعيد ابي‌الخير گفته شد: فلان کس بر روي آب راه مي رود. پاسخ گفت: «سهل است، «قورباغه» نيز روي آب راه مي رود. گفتند: «فلان کس در هوا مي پرد» جواب داد: «مگس نيز بر هوا مي پرد». گفتند: «فلان کس در يک لحظه از شهري به شهري مي‌رود». جواب داد: «شيطان نيز در يک نفس از مشرق به مغرب مي رود. اين چيزها قيمتي ندارند. مرد آن است که ميان مردم زندگي کند و با آن ها رفت و آمد و داد و ستد کند؛ زن بگيرد و با ديگران معاشرت داشته باشد و يک لحظه از خداي خود غافل نباشد» .
نقل شده در زمان امام صادق(عليه‌السلام) شخصي مدّعي بود که قادر است از اشيايي که ديگران پنهان کرده اند خبر دهد. مردم به عنوان سرگرمي و تفريح از راه هاي مختلف وي را امتحان کردند. آن فرد برخلاف انتظار حاضرين به خوبي از پس امتحانات برآمد، تا اينکه امام صادق(عليه‌السلام) سر رسيد، اوضاع را جويا شد، جريان را شرح دادند. حضرت دست خود را مشت کردند و از او پرسيد؛ در دست من چه چيزي است؟ او بعد از لحظاتي تأمل و فکر، با حالت تحيّر و تعجّب به امام خيره شد. امام(عليه‌السلام) پرسيد چرا جواب نمي‌دهي؟ گفت جواب را مي‌دانم ولي در تعجبم شما از کجا آن را آورده ايد. آن شخص ادامه داد: در تمام کرة زمين همه چيز مسير طبيعي خود را مي گذراند فقط در يک جزيره مرغي دو تا تخم گذاشته که يکي از آنها مفقود شده و آنچه در دست توست بايد همان تخم باشد. حضرت تصديق کردند. امام(عليه‌السلام) از او پرسيد چگونه به اينجا رسيدي؟ جواب داد: «با مخالفت با هواي نفس»، هرچه دلم خواست خلافش را انجام دادم. حضرت از او خواست مسلمان شود. جواب داد، دوست ندارم. امام(عليه‌السلام) فرمود؛ مگر قرار نبود با هواي نفست مخالفت کني؟ طبق عهد خودت الان بايد مسلمان شوي، چون دوست نداري مسلمان شوي. زمينه فراهم بود؛ هم به قدرت معنوي امام پي برد و هم در مقابل استدلال امام پاسخي نداشت. بعد از مسلمان شدن، قدرت غيبي خود را از دست داد. سراغ امام آمد و زبان به شکوه گشود «قبلاً که مسلمان نبودم اين قدرت را داشتم الان که خدا را پذيرفتم قدرتم را از دست داده ام! اين چه ديني است؟» امام(عليه‌السلام) فرمود: «تاکنون متحمّل زحمتي شده بودي و خداوند در همين عالم مزد زحمت تو را مي‌داد و بعد از دريافت مزد، طلبي از خدا نداشتي چون با خدا بيگانه بودي و از الان آنچه عمل مي کني خداوند براي آن جايي که به آن نيازمندي ذخيره مي‌کند و آنچه که قبلاً داشتي براي نيل به سعادت ابدي، سودي به تو نمي‌رساند».
سخن آخر اين که قدرت هاي غيرعادي به خودي خود نه نشان عرفان است و نه ضدعرفان تلقي مي شود و در اين ميان دسته اي از قدرت هاي غيرعادي هم چون طي‌الارض و ورود با عالم مثال و ذهن خواني و تخليه روح مشترک بين مؤمن و کافر است. از طرف ديگر بايد دانست که ورود به بعضي از عوالم و درک تجربه توحيدي ناب (مکاشفات ذاتيه و سريه) مرتبه اي است که فقط براي موحدين امکان‌پذير است. مانند درک اسماء و صفات الاهي و ورود به عالم خلوص و درک توحيد مطلق که آرزوي هر سالک طريق عرفان راستين است.


گرايش جوانان به معنويت هاي جديد
به اين اسامي دقت کنيد: گفتگوي با خدا، عرفان داروي دردهاي بي‌درمان، معنويت رسالت نهايي شما، عرفان جديد، جريان هدايت الهي، انسان و معرفت، معنويت، خود مقدس شما و ...
عناوين بالا همه اسامي بخشي از چند صد کتابي است که در چند سال اخير به زبان فارسي ترجمه شده است. از عناوين پيداست که همه اين جريانات خود را به عنوان راه کسب رضايت خدا و طريق کشف حقيقت به مخاطب معرفي مي کنند. عرفان هاي جديد هيچ کدام خود را دشمن خدا و مخالفِ شهود معرفي نمي کنند، بلکه اتفاقاً و دقيقاً با شعار «شهود خدا» و با آرم «معناگرايي» خود را عرضه مي کنند. بنابراين نه فقط هيچ کسي احتمال دروغ يا فريب در مورد اين گروه ها را به ذهن خود راه نمي دهد، بلکه تصور نظام معرفتي نارسا را هم ندارد و بالاتر اين که از آن‌جا که به عرفان دعوت مي کنند، کارآمدي و کارآيي را هم از قبل در مورد اين جريانات مسلم مي پندارند.
از قضا بيشترين افرادي که به سراغ جريانات معنويت‌گرا رفته‌اند، افرادي‌اند که عطش خداخواهي در آن ها بيداد مي کند و لبريز از حس پرستش‌اند. آن چه از جانب مخاطبين به‌ويژه در جوانان وجود دارد، جز يک بستر آماده که همان «نياز به معنويت» نام دارد نيست. بنابراين اشتباه است که گمان کنيم افرادي که جذب عرفان هاي جديد مي شوند، افراد لاابالي و بي ارتباط با خدايند که کاري با تهذيب نفس و خودسازي ندارند.
اما آن چه مانع تحليل و تشخيص جوانان مي شود و گاهي آن ها را به مرز دلدادگي مي رساند «مانورهاي عملي» است که بعضي از مدعيان معنويت و عرفان، به مريدان خود نشان مي‌دهند. اين قدرت‌نمايي ها همان چيزي است که از آن به کرامت ياد مي شود. شيفتگي مريدان از اين باب است که هرگونه قدرتي را به حساب «حقانيت» مي گذارند و «قدرت روح» را به حساب «تعالي روح» مي گذارند. تعالي روح جايي است که انسان در سلوک معنوي خود به سمت خدا پيش برود و قصد رضاي او را بنمايد. اما در قدرت روح تنها چيزي که مطرح نيست بندگي خداست و جولان دادن ها همه با هدف دعوت به خود صورت مي گيرد.
در بسياري از فرقه هاي معنوي نام خدا هيچ‌گاه حذف نمي شود، چرا که اساساً جذب مشتريان با همين نام آغاز شده و لازم است اين شعار تا آخر باقي بماند. بنابراين اين نام هم بر سر زبان ها وجود دارد و هم به عنوان هدف بر آن تأکيد مي شود، اما تفسيري که از ارتباط با او صورت مي گيرد، تفسيري است که هيچ گاه جايگاه رهبر فرقه را درنظر مريدان پايين نمي آورد و اساساً اين تفسير با محوريت رهبر فرقه کاملا سازگار است.
بعضي از عرفان هاي نوظهور، هيچ اقدام عملي براي ايجاد توانمندي روحي در اعضاء انجام نمي دهند و هيچ دستورالعملي بيروني توصيه نمي کنند و سعي مي کنند نگرش جديد ايجاد کنند؛ به اين معنا که تفسيري جديد از هستي و خلقت ارائه مي دهند و اين تفسير جديد چيزي نيست جز «نگاهي متفاوت به پديده ها». بدين‌سان عينک جديدي که به ديگران داده‌اند، ابزار خوش‌بيني و خوش‌گماني واقع مي شود و بدون اين که باعث تحول روحي و يا اصلاح رفتار شوند، حداکثر باعث رويش يک حس خوب مي گردد.
پاره اي از اين گروه ها از آن جا که به نقش جذابيت بخشي مناسک و آداب جمعي پي برده‌اند،
اولاً، برنامه هاي خود را به صورت جمعي به اجرا مي گذارند و به‌علاوه اين مناسک جمعي را ـ که همه اجزا و شرايط آن را رهبران فرقه ابداع نموده‌اند ـ ضمن مراحلي و با شاخ و برگ هاي فراوان اجرا مي‌کنند و در بعضي موارد با اوراد و اذکار همراه مي نمايند.

 



نظر شما راجع به اين مقاله

 
  نظرات ساير كاربران

       parhan : دوست عزیز ممنون که به فکر عرفان هستید و در این باره هم مطالبی را نوشته اید/ولی باید عرض کنم خدمت مبارکتان که هرچند بسیاری از عرفانهای نوظهور در دور نمای اندیشه های خود دچار مغلته ها و یا اشتباهاتی هستند نباید بلکل محکوم و توبیخ بشوند چرا که در عصری که ما زندگی میکنیم از انسان معنوی تنها /اسمی /باقی مانده و بیشتر انسانیت به پوچ گرایی و برون نگری رو اور شده اند... پس همین مقدار عرفانها نیز خود هرچند که ممکن است به طور کامل به مقصود نهایی انسانیت نرسند ولی حد اقل نشانی رو از ادمیت در خود دارند پس سعی نکنید اونها رو نابود کنید////علاوه بر این لطفا بروی خیلی از مکاتب که درخط سیری و سعودی خودقرب بخدا و خودشناسی رو دنبال نمیکنند نام عرفان نو ظهور ننهید///چون اینها اصلا عرفان نیستند مانند //گروه های شیطان پرستی/// با تشکر

 نظر سنجي: عالي خوب متوسط  ضعيف  

     نظر متني:
    
نام/نشاني ايميل :
     متن :
              
                                                                         
               

     ارسال براي دوستان :
     نام شما:    نشاني ايميل:  
   
      

 



ويژه


انتشار اينترنتي مطالب يا چاپ در نشريات دانشجويي با ذکر منبع موجب امتنان است

نقل مطالب در ديگر نشريات با اطلاع ين مجموعه و ذکر منبع بلامانع است

بري چاپ در کتب، کسب اجازه کتبي الزامي است

اداره مشاوره و پاسخ نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه ها