تدابير و دورانديشي هاي رهبران الهي در روبرو شدن با مشكلات به چه صورت بود؟
در اينجا تلاش مي شود تا نحوه موضع گيري پيامبران (ع)در برخورد با مشكلات به صورت كلي بيان نمائيم :

1- بزرگواري و كرامت پيامبر در برخورد با انحرافات
در مهرباني و لطف و عطوفت به مردم گوي سبقت را از همگان ربوده بود به گونه اي كه خداوند او را با دو صفت از اوصاف خود ستود. و فرمود:لقد جائكم رسول من انفسكم ......رحيم.
قطعا هر گاه براي شما پيامبري از خودتان آمد كه به سختي و رنج افتادن شما بر او دشوار است وبه هدايت شما حريص و نسبت به مومنان دلسوز و مهربان است.
2-پيامبر از بين مردم و از آنها بود. با دردها،گرفتاريها و جهالتهاي آنان آشنا بود و بر او بسيار گران بود مردم در سختي و رنج باشند و تمام وقت خود ابا تمام امكانات صرف هدايت آنها مي كرد.
ايجاد محبت در دل افراد بسته به مال فراوان و انفاق و بخشش نيست. بلكه مربوط به قلبي است كه مالامال از عشق به مردم باشد. پيامبر زن يهودي كه قصد توطئه و قتل ايشان را داشت بخشيدند و اجازه افشاي او را ندادند. حال آنكه سازمانهاي مخوف اطلاعاتي و امنيتي به جرم توطئه عليه شخص اول مملكت افرادي را دستگير و شكنجه مي كنند. با اين اوضاع برتري و عفو و بخشش وي را مي بينيم .
3- نظارت
پيامبر اكرم(ص) و امام علي (ع) در زماني كه حكومت و مديريت جامعه را بر عهده داشتند همواره بر اعمال و رفتار كاركنان و كارگزاران خود نظارت داشتند و با توجه به نتايج اين نظارت و بازرسي ها، كارگزاران خود را مورد ارزيابي و سنجش قرار مي دادند. (سيره ابن هشام جلد 1 ص 214)
4- داشتن الگو
اخلاق نيكوي پيامبران به وسيله رسول اكرم ( ص) به نهايت خود رسيد . و پيامبر فرمود من بر انگيخته شدم تا اخلاق نيكو را تمام كنم. .
خلق و خويش مانند سخنش و مانند دينش جامع و همه جانبه بود . در تاريخ هرگز شخصيتي مانند او را ياد ندارد كه در همه ابعاد انساني در حد كمال و تمام بوده است . او به راستي انسان كاملي بود.
5- صبر
مكتب پيامبر بر اساس صبر و رحمت بود و بر امت خود آزار و اذيت قريش و افراد نا آگاه و منافق بسيار صبور بودند ودر مورد امت خود از خداوند طلب رحمت و بخشايش مي كند..
پيامبر اكرم در سخنراني ها از اين عبارات زياد ياد مي كردند. دوري از گناهان / توجه به پاداش آخرت صبر و مقاومت / داشتن يقين
6-توصيه
وعده پيروزي / وحدت و همبستگي / توجه به لقمه حلال / سفارش به حضور در نماز جمعه / احساس مسئوليت نسبت به محرومان .
7- همكاري با مردم
براي اصلاح امور مردم از خودشان كمك مي گرفتند. از مردم در مورد خودشان سوال مي كردند. و مي فرمودند : حاجت كساني را كه به من دسترسي ندارند به من برسانيد . چون هر كس حاجت ناتواني را نزد توانا و قدرتمندي ببرد خداوند قدم هاي او را در قيامت ثابت و استوارسازد .
8- مشورت
از امتيازات اسلام آن است كه اصلاحات را از ريشه شروع مي كند. براي اصلاح رفتار فرد و جامعه بايد مبناي فكري و اعتقادي آنان را اصلاح كرد.
در مشورت بركات زيادي نهفته است از جمله:
1) تفقد و دل جويي از نيروها 6)دوري از خود رايي
2) شكوفايي استعدادها 7)درس عملي به ديگران
3) شناسايي دوستان از دشمنان 8) كم شدن حسودان زمان موفقيت
4) گزينش از بهترين نظريه 9)زياد شدن غمخوار زمان شكست 9- ايجاد محبت و علاقه
نظام حكومتي اسلام بر مبناي محبت و نرمش بنا شده است / افراد خشن و سخت گير نمي توانند مردم داري كنند. در هر امري اول كار فرهنگي وتربيتي وبعد اعمال قدرت با اشرار كه مانع گسترش عدالت هستند جز با آهن كه نماد قدرت و قاطعيت نمي توان برخورد كرد.
10 –انضباط و جديت در امور
پيامبر در جنگ ها نيروها را به منطقه عملياتي مورد نظر مي فرستاد و خود در راه عبور با تجار و مسافران از آنان و ساكنان محلي كسب اطلاعات مي كرد . همه آن بود كه پيامبر همواره اطلاعات موجود و غير آشكار را نزد خود محفوظ مي داشتند.
پيامبر (ص) مانند يك پزشك حاذق در اين زمينه با به كار بستن بهترين شيوه عمل مي كردند و تنبيه ها را نيز به همين صورت اجرا مي كردند.
11- سعه صدر و امر به معروف ونهي از منكر
در رهبري و مديريت مشكلات اولين نياز سعه صدر است كه خداوند به پيامبرش آن را عطا كرده است ( الم نشرح لك صدرك)
بدون سعه صدر انسان گرفتار هيجاناتي مي شود كه نمي تواند دين خود راحفظ كند و كسي كه حاكم بر خود نباشد نبايد حاكم بر ديگران شود . حتي در ميان فقهاء كساني كه توان حفظ خود را دارند مخالف هواي نفس خود هستند . حق مرجعيت دارند.
امربه معروف ونهي از منكر از اصول مكتب مديريتي اسلام است . اعراض از بديها و مبارزه با زشتكاران يكي از شيوه هاي نهي از منكر است و نشانه غيرت و تعهد و دلسوزي مكتبي است . انسان نبايد در جامعه هضم شود بلكه بايد جامعه را عوض كند واگر نتوانست با خروج از مجلس يا هجرت از منطقه كار باطل را محكوم كند.
12- براي اصلاح جامعه پس از موعظه و ارشاد/ قدرت و قاطعيت نيز لازم است. يكي از صفات پيامبر قاطعيت در تصميم گيري بود و آنچه در مديريت ها مانع قاطعيت در تصميم گيري مي شود:1) ترديد و دودلي 2) ترس 3) هوسهاي مردم 4) خويشان و نزديكان 5 ) استهزا
لغزشهاي تصميم گيري : 1 ) پيروي از هوسها 2) ناپختگي 3) فريب 4) تصميم گيري بدون تمركز
امروز بعضي مديريت را تنها سابقه و تخصص و موفقيت را داشتن امكانات و نيروها و اطاعت مردم را از طريق تهديد يا تطميع مي دانند .
اما پيامبر ( ص) در مديريت / اخلاق / نرمي / دوري از زشت خويي، عيب جويي ، مداحي و تكلف و امتياز خواهي بود.
محبوبيت و دوستي را خداوند در سايه ايمان و عمل صالح به افراد مي دهد.
در مديريت اسلامي عزت در اطاعت الهي و ذلت در معصيت الهي است.
در سوره آل عمران خداوند به پيامبر مي فرمايد: اگر تند خو و سخت دل بودي مردم از اطرافت پراكنده مي شدند و اين درمورد نرم خويي پيامبر بيان شده است.
منابع
دكتر جاسبي / اصول و مباني مديريت در اسلام / انتشارات دانشگاه آزاد اسلامي
نگرش مديريت در اسلام / مجموعه مقالات در 4 سمينار بين المللي مديريت اسلامي / مديريت دولتي تهران سال
حسن توانايان خرد/ مباني مديريت در اسلام / انتشارات الهام / تهران
جليلي سعيد / سياست خارجي پيامبر / انتشارات تبليغات اسلامي
ذوالفقاري / مديريت بحران / انتشارات حديث
قاندان / مديريت نظامي در نبردهاي پيامبر (ص) / انتشارات نشر جديد
سيد رضا صدر / راه محمد / دفتر تبليغات اسلامي قم .
جعفر سبحاني / فرازهايي از تاريخ اسلام / نثر مشعر


کانال تلگرامی پرسمان: @porseman

سایت موضوعی قرآن و حدیث سایت موضوعی اهل بیت علیهم السلام سایت موضوعی مهدویت سایت موضوعی سیاسی سایت موضوعی معارف
سایت موضوعی اخلاق سایت موضوعی عرفان های نوظهور سایت موضوعی احکام سایت موضوعی مشاوره سایت موضوعی حقوق زن
سایت موضوعی لبخند سایت موضوعی وهابیت سایت موضوعی ادیان سایت نکات قرآن