در جامعه اسلامي، سياست هاي اتخاذ شده مي بايستي براساس اسلام باشد يا رأي اكثريت مردم؟ آيا اگر نظر اسلام در تقابل با نظر مردم باشد در اين هنگام تكليف چيست؟
سياست هاي اتخاذي در هر جامعه متناسب است با جنبه هاي نرم افزاري كه آن نظام سياسي براي خود انتخاب كرده است و اصولاً هيچ انديشه سياسي و نرم افزاري تخلف از خط مشي هاي كلي خود را بر نمي تابد. اين امر مختص به جوامع خاصي نيز نمي باشد، در جوامع غربي و شرقي اين امر مدنظر دست اندركاران تصميم گيري جامعه است.
به طور مثال در نظام هاي مبتني بر ليبراليسم اجازه داده نمي شود كه سياست هاي اتخاذي منافاتي با اصول و اساس ليبراليسم داشته باشد.به اين معني كه ليبراليسم نسبت به اصول و مباني خود كاملاً غيرليبرال است. در اين گونه جوامع اين اجازه به مردم داده نمي شود كه نسبت به اصول ليبراليسم نظري مخالف بدهند. به تعبير خودشان؛ مردم آزاد هستند كه در چارچوب اصول ليبراليسم نسبت به سرنوشت خود تصميم بگيرند. اما آيا ممكن است تصور كنيم روزي مردم يك نظام ليبرال تصميم بگيرند كه جامعه شان به صورتي غير ليبرال اداره شود؟ اگرچه چنين فرضي در ذهن ممكن است ولي هرگز در عمل ممكن نخواهد بود. زيرا ايدئولوژي ليبراليسم اين حق را به مردم نمي دهد كه اصل ليبراليسم را مورد انكار و نفي قراردهند مگر اين كه يك انقلابي صورت گرفته و اصل نظام سياسي را همراه با محتواي نرم افزاري آن دگرگون كند. به همين دليل است كه ما مي بينيم نظام هاي ليبر ال نسبت به برخي انتخاب هاي آزاد كشورها حالتي انكارآميز داشته و آن را به رسميت نمي شناسند. علت اين امر اين است كه اين انتخابات و نظر مردم با اصول مسلم نگرش ليبراليستي هم خواني ندارد. اين امر حتي نسبت به برخي فعاليت هاي مردمي در كشورهاي ليبرال دموكراسي نيز صورت مي گيرد كه نمونه هاي آن در شبكه هاي خبري منعكس شده است.
حال برسيم به مورد خاصي كه شما در سؤال خود ذكر كرده ايد و آن اين كه آيا در جامعه اسلامي لازم است سياست هاي اتخاذي مطابق اسلام باشد يا مطابق نظر مردم. پاسخ به اين پرسش چنان ظريف است كه بايد به دقت نسبت به جوانب آن توجه كرد. ايران پس از ورود اسلام و پذيرش آن از سوي عموم مردم، به عنوان يكي از بخش هاي دولت بزرگ اسلامي درآمد و نقشي بسيار حساس و مهم را در پيشبرد فرهنگي اسلام ايفاء نمود. اين روال تا دوران صفويه ادامه داشت تا اين كه براي اولين بار پس از ورود اسلام، براساس فرهنگ شيعي صفويان اقدام به تأسيس كشوري مستقل كردند كه حدود آن اعم از مادي و فرهنگي با اندك تغييراتي تا به امروز جريان دارد. مبناي نرم افزاي اين نظام جديد را انديشه هاي سياسي ـ اجتماعي شيعي به عهده داشت.
ايرانيان بر اساس طينت پاك و سطح بالاي فرهنگي خود از اسلام عصاره ناب آن يعني ولايت را گرفتند و با تمسك به دامان ولايت به عنوان عصاره دين برگ زريني را در تاريخ اسلام به جا گذاشتند. از اين دوره به بعد تاريخ ايران عبارت است از همراهي ايرانيت با تشيع و به تعبيري ايجاد سياست و مدنيتي شيعي، اين امر در رگ رگ همه ايرانيان درجريان است به گونه اي كه حتي در دوره هاي هم كه خواسته شده اين آميختگي با اجبار از يكديگر منفك شوند موفقيتي به دست نيامده و ما آن را با شور و شوق بيشتري در دوره هاي بعدي شاهد بوده ايم. رضاخان و اربابان خارجي او با شدت تمام به دنبال تفكيك ايرانيان از ديانت سياسي ـ اجتماعي اسلام بودند ولي اين جريان در سال هاي1342 با شدتي تمام رد شده و ما شاهد ظهور انقلابي در سال 57 بوديم كه به تعبير «ميشل فوكو» به دنبال احياي معنويت و ارزش هاي ديني بود، چيزي كه به تعبير وي غربيان سال هاي پيش آن را از زندگي اجتماعي خود بيرون رانده بودند.
اين امر نشان دهنده يك نحوه همبستگي روحي مردم ايران با سنت ها و انديشه شيعي است به گونه اي كه نوع زندگي ما ايرانيان و نيز فعاليت ها و اقداماتمان بر اساس اين روح جمعي است.
بنابراين اين كه گفته شود اگر نظر مردم در تقابل با آموزه هاي اسلامي باشد، كدامين مقدم هستند؟ سخني به دور از واقعيات جامعه ايران است يا لااقل با توجه به سابقه تاريخي ايرانيان سخني غير منطقي است. نمونه اين امر را در غير مردمي بودن حكومت هاي به ظاهر سكولار جامعه ايران مي توان دريافت يعني سياست هاي رژيم هاسكولار در ايران سياست هايي غيرمردمي و تحول از بالا بوده است. در ذهنيت جامعه ايراني، اسلام و تشيع يكي از معيارهاي اصلي انتخاب و عمل است اگرچه در ظاهر به چشم نيايد.
اما مسئله مدنظر شما را از نظر ذهني مي توان مورد توجه قرارداد، كه اگر به فرض انتخاب مردم با اصول اسلام ناسازگار باشد چه بايد كرد كدامين مقدم است؟. به صورت عقلي بايد گفت؛ اگر در جامعه مدنظر اسلام به عنوان ارزشِ پذيرفته شده و محتواي نرم افزاري جامعه مقبوليت عامه يافته باشد ديگر تخلف از آن غير منطقي خواهد بود زيرا ملتزم شدن به يك مكتب و انديشه اعم از اسلام يا غير آن، مستلزم التزام به اصول و جوانب آن نيز خواهد بود. بله اگر مكتب و انديشه اي درجامعه اي مقبوليت نيافته باشد در آن اين سخن ممكن است منطقي به نظر برسد كه نظر مردم مقدم باشد. اين از نظر منطقي و عقلي، اما از لحاظ عملي و سياسي بايد گفت؛ در ايران پس از انقلاب، در اولين همه پرسي عمومي، مردم ايران به جمهوري به عنوان صورت مادي نظام سياسي خود و به اسلام و تشيع به عنوان مبناي نرم افزاري اين نظام نوپا، رأي مثبت داده و بر آن قيام اسلامي خود صحه گذاشتند.
در اين همه پرسي مبنا بر اين شد كه اصول كلي كشور بر مبناي انديشه هاي اسلامي اداره شده و مسائل اجتماعي بر اساس نظر و رأي مردم در قالب نظر نمايندگان ايشان باشد كه البته لازم بود منافاتي با انديشه هاي كلي اسلامي نداشته باشد.
به صورت خلاصه بايد گفت تفكيك رأي اكثريت در جامعه شيعي ايران از انديشه هاي شيعي، بحثي ذهني است و از واقعيت هاي موجود در جامعه ايران به دور است.


پرسمان را در پیام رسان های ایرانی سروش/ایتا/گپ به نشانی @porseman همراهی کنید

سایت موضوعی قرآن و حدیث سایت موضوعی اهل بیت علیهم السلام سایت موضوعی مهدویت سایت موضوعی سیاسی سایت موضوعی معارف
سایت موضوعی اخلاق سایت موضوعی عرفان های نوظهور سایت موضوعی احکام سایت موضوعی مشاوره سایت موضوعی حقوق زن
سایت موضوعی لبخند سایت موضوعی وهابیت سایت موضوعی ادیان سایت نکات قرآن