رفتار ما با پدر و مادر بد چگونه بايد باشد و چگونه بايد با اعمال، بدي آنها و بد اخلاقي آنها برخورد كنم؟

اسلام از نظر حقوقى حساب ويژه‏اى براى پدر و مادر بازكرده همان گونه كه در جنبه‏هاى عاطفى نيز حساب جداگانه‏اى براى آنها در نظر گرفته است لذا در روايات آمده كه اگر پدر و مادرى از فرزندانشان راضى باشند موجب خير و بركت و سعادت فرزند مى‏شود اگر در حق فرزندان خود دعا كنند خداوند به اين دعا توجه خاصى مى‏نمايد كما اين كه اگر والدين از فرزندان ناراضى باشند و خداى ناكرده آنها نفرين كنند ممكن است، خداوند بر چنين فرزندانى كه موجب ناراحتى والدين شوند قهر و غضب نمايد حتى از نظر حقوقى در بخش قصاص و ديات آمده كه اگر پدرى خداى ناكرده فرزند خود را به قتل برساند قصاص نمى‏شود مگر در يك شرايط استثنايى با تشخيص حاكم شرع، همچنين از نظر شرعى پدر و مادر مى‏توانند به اندازه نيازشان از اموال فرزند خود بردارند و مسائلى از اين قبيل در فقه اسلامى زياد وجود دارد. يا در روايات آمده «نيكى كردن به والدين بزرگترين فريضه است» و يا اينكه مى‏فرمايد «بهشت زير پاى مادران است» اين همه آيه و روايت كه در اين زمينه وارد شده حاكى از اهميتى است كه خداوند براى والدين قائل شده است و اينها بدون حكمت نيست. چه اينكه اينها در مقابل زحماتى كه والدين براى فرزندان متحمل مى‏شوند، ناچيز است .آنها از لحظه انعقادو نطفه تا هنگام تولد و همچنين بعد از تولد دوران شيرخوارگى و بعد كودكى مشكلاتى بسيار زيادى را متحمل شده‏اند. بنابراين خداوند نيز در مقابل زحمات آنها حقوق ويژه‏اي را براى آنها قائل شده است. از اين رو بايد در هر شرايطى احترام آنها را نگه داشت هر چند در بعضى اوقات دربرخورد با فرزندان خود دچار اشتباه شوند. البته توجه به اين نكته لازم است كه خداوند همه انسانها را در مقابل اعمال و رفتارى كه انجام مى‏دهند ،مورد سؤال قرار مى‏دهد و والدين نيز بايد پاسخگوى اعمال و رفتار خود باشند. بنابراين در همه حال ما وظيفه داريم به والدين خود احترام بگذاريم حتى اگر آنها به ما بى احترامى كنند فقط اگر آنها بخواهند ما را به كار حرامى وادار كنند يا از انجام تكليف واجبى باز بدارند، اطاعت از آنها لازم و صحيح نيست چه اينكه اطاعت خداوند بر هر كس ديگر حتى والدين نيز مقدم است خلاصه، دانشجوى محترم هم به شما و هم به ساير خواهران و برادرانتان توصيه دوستانه مى‏شود كه سعى كنيد به پدر و مادر خود احترام بگذاريد و به گونه‏اى با آنها رفتار كنيد كه رفتارهاى اشتباه آنها به حدّ اقل برسانيد. مطمئن باشيد اگر رضايت والدين را بدست آوريد خداوند بسيارى از گناهان شما را مى‏بخشد و به زندگى شماخير و بركت مى‏دهد و دعاى والدين را بدرقه راه پُر فراز و نشيب زندگى شما قرار مى‏دهد و در آخرت نيز پاداشهاى فراوانى در انتظار شما خواهد بود .گاهى اوقات قرار گرفتن در يك چنين شرايطى موجب مى‏شود كه شما تجارب بسيار زيادى بدست آوريد حداقل تجربه‏اى كه شمامى‏توانيد از اين طريق بدست آوريد اين است كه در رفتار والدين خود دقت كنيد تا به اشتباه آنها پى ببريد و سپس علت اين اشتباهات را جستجو كنيد كه چرا آنها دچار اينگونه اشتباهات مى‏شوند و همه آنها را در دفترچه خاطرات خود يادداشت كنيد و بعنوان يك منبع گرانبها درزندگى آينده خود مورد استفاده قرار دهيد و شما آن اشتباهات را در زندگى آينده خود تكرار نكنيد اين حداقل استفاده‏اى است كه شما مى‏توانيد ببريد. ديگر اينكه مى‏توانيد با انتخاب راه صحيح و برخورد مناسب با آنها، رفتار اشتباه آنها را به حداقل برسانيد. دانشجوي گرامي , بايد توجه داشته باشيد كه اسلام نظام خانواده را بر پايه هاي استواري بنا كرده كه هم با ضرورت هاي زندگي مطابقت دارد و هم نيازهاي انسان ها را از جهات گوناگون برآورده است . اسلام همه روشهاي زندگي هدفدار را براي اصلاح خانواده و رشد و شكوفائي آن مطرح كرده و نسبت به محيط خانه توجه خاصي مبذول داشته است و نيز آداب مشتركي نسبت به اعضاي خانواده تعيين فرموده تا پيوند همه جانبه اي بين آنها بوجود آيد. كه در زير به بعضي از آداب و وظايف اعضاي خانواده اشاره مي شود: وظايف و مسؤوليت هاي پدر و مادر: 1. رسيدگي به فرزندان , والدين بايد نسبت به فرزندان خود توجه كامل داشته باشند و تلاش بسيار درباره ي آنان بنمايند. 2. برابري بين فرزندان , سزاوار است كه والدين همه ي فرزندان خود را در دامان محبت خويش بپرورانند و بين آنها از نظر محبت و عطوفت و رعايت حالاتشان تساوي برقرار كنند از پيامبر اكرم (ص ) روايت شده كه فرمودند: «اعدلوا بين اولادكم في السر...؛ در پنهاني ميان فرزندان خود برابري را رعايت كنيد». 3. گسترش دوستي , والدين بايد محيط خانه را از دوستي و محبت آكنده كنند و بين افراد خانواده مهرورزي را گسترش دهند. 4. پرهيز از سخن زشت و ناروا, والدين در قبال تربيت اخلاقي و ديني و تربيتي فرزندان مسئول هستند به همين خاطر, بايد از گفتار ناپسند, سخن زشت و دشنام و هر آنچه كه با عفت و پاكدامني و حيا, مغايرت دارد پرهيز نمايند. 5. مراقبت از رفتار فرزندان و نيز مراقبت از رفت و آمد آنها, چرا كه اغلب جرمهاي اخلاقي كه از فرزندان سر مي زند، از عدم مراقبت والدين مي باشد. 6. تأديب فرزندان، بر والدين واجب است كه اگر فرزندشان كار نادرستي انجام داد، او را ادب كنند تا روح سركشي و شرارت از وجود او ريشه كن شود. 7. دور كردن كودك از مسائل جنسي , اسلام به شدت توصيه نموده كه مرد با همسر خود در برابر ديدگاه فرزندانش خلوت نكند, زيرا اين عمل موجب بيدار شدن حس شهوت و غريزه ي جنسي فرزندان شده و آنانرا به سوي فسق و فجور مي كشاند. 8. مراقبت بر تغذيه فرزندان , هم از نظر حلال و حرام بودن و هم از سالم و كامل بودن. 9. انتخاب نام مناسب براي فرزندان. 10. آشنا ساختن فرزندان با آموزه هاي ديني و روشهاي صحيح اخلاقي. اما وظايف و مسوئوليت هاي فرزندان (برگرفته از سوره ي اسراء آيه 23 و 24): 1. اطاعت و فرمانبرداري از پدر و مادر. 2. نيكي و احسان و خدمت به پدر و مادر. 3. اف و سخن رنجش آور به پدر و مادر نگفتن . 4. بر سر والدين داد و فرياد نكردن (بلكه با آنها با سخن نيكو صحبت نمايد). 5. بال تواضع و فروتني را براي والدين , فرود آوردن. 6. حتي المقدور نيازهاي والدين را برآوردن. 7. احترام والدين را نگه داشتن كه در زير به مواردي از آن اشاره مي شود: الف) جلو والدين , پاهايش را دراز نكند. ب ) در مناسبت هاي مختلف مثل روز مادر يا روز پدر, هديه به آنها بدهد. ج ) از شوخي هاي نابجا و زدن حرف هاي زشت پيش آنها پرهيز و اجتناب كند. د) در حق آنها و براي سلامتي آنها دعا كند. ه ) در كارهاي خانه به آنها كمك كند. اميد است با عمل كردن به اين وظايف و دستورات كه برگرفته از كلام خداوند است احترام متقابلي بين اعضاي خانواده برقرار شود. آنچه در اين زمينه اصل است، احسان به پدر و مادر و دورى از اذيت و آزار به آنان است. البته اين به معناى تسليم شدن در برابر سليقه‏هاى آنان نيست؛ ولى بايستى با تيزهوشى و درايت، شخصيت و مقام آنها را حفظ نمود واحترامشان را نگه‏داشت؛ ولى در عين حال بايد به گونه‏اى رفتار كرد كه آنان استقلال شما را به رسميت بشناسند و درصدد تحميل سليقه‏هاى خود بر شما نباشند. لازم به ذكر است كه شما مي توانيد با ايجاد فضاي عاطفي و نزديك تر با والدين خود، نگرش آنها را نسبت به خود تغيير داده و اصلاح نماييد چرا كه چه بسا هنوز آنها به شما همچون دوران كودكي و طفوليت تان مي نگرند و در نتيجه رفتارشان نيز متناسب با همان سن و سال است. بنابراين اگر رشادت، بلوغ فكري و عقلي و رفتاري خود را بتوانيد در صحنه عمل و در واكنش هاي خود به آنها نشان دهيد، خود به خود آنها نيز طرز رفتارشان را تغيير خواهند داد. گرچه لازم به ذكر است آنچه را شما به دخالت در امور شخصي تان تلقي مي كنيد و مانع استقلال خواهي شماريد، از نگاه والدين تان دلسوزي و علاقه شديد به شماست و مطمئن باشيد دلسوزترين افراد، والدين اند. هر چند برخي رفتارهايشان را نپسنديم و يا واقعا هم صحيح نباشد. در پايان ضمن تأكيد به مطالعه و رعايت آنچه كه در روابط فرزند با والدين ذكر كرديم توصيه مي كنيم براي ايجاد رابطه عاطفي نزديك تر و هم سو كردن آنها با خود به نكات زير نيز توجه فرماييد. 1- بيش از گذشته به آنها احترام گذاشته به گونه اي كه تغيير رفتارتان را كاملا احساس كنند. 2- هرگز زبان به شكوه و گلايه از آنها نگشاييد بلكه از آنها تعريف و تمجيد كنيد و از زحمات شان تشكر و قدرداني كنيد. 3- اگر هم در مواردي حق با شماست، در برابر سخنان و گفته هاي آنها سكوت همراه با احترام داشته باشيد. 4- در حضور ديگران از ويژگي هاي مثبت آنها تعريف كرده و سپاسگزار آنها باشيد. 5- هر جا و در هر موقعيتي كه نيازمند كمك شما هستند سريعا و با كمال احترام به خصوص در حضور ديگران به كمك آنها بشتابيد. 6- از فرد واسطه اي كه مورد احترام و نيز مورد اعتماد والدينتان است (نظير پدربزرگ، مادربزرگ، يا يكي از فاميل دائي، عمو و...) براي ايجاد و افزايش رابطه عاطفي مثبت بين شما و والدينتان تلاش كند مشروط به اين كه از وي بخواهيد والدينتان از اين درخواست شما از فرد واسطه اطلاع پيدا نكنند.

در مورد سوالات احکام، جهت اطلاع از آخرين استفتائات با دفتر مرجع تقليد خود در تماس باشيد