لطفا كمي در مورد حرص و نحوه درمان آن توضيح دهيد؟

حرص در لغت به معناى علاقه شديد ميل فراوان رغبت بسيار و افراط در اراده است ( 1 ) . بررسى انگيزه و هدف و موضوع و متعلق حرص بهترين ملاك و معيار براى درك ماهيت حرص و روشن شدن اقسام آن است . حرص زشت و ويرانگر علاقه بى حد و حساب به جمع آورى ثروت و رغبت شديد به اندوختن اموال نيرومندترين و مشهورترين قسم از حب دنياست . پول دوستى بى پايان و ثروت اندوزى بى نهايت علت غرق شدن در دنياگرايى و عامل هلاكت و نابودى است ( 2 ) . امام رضا عليه السلام فرموده اند : اياكم و الحرص والحسد فانهما اهلكاالامم السابقه ( 3 ) . از حرص و حسد بپرهيزيد و دورى كنيد همانا آن دو امت هاى پيشين را هلاك و نابودكرده اند . مطابق اين حديث رضوى زيان حرص آن قدر زياد است كه منتهى به هلاكت امت هاشده و مى شود . حرص در رفاه طلبى و سرمايه دارى و افزون خواهى هاى مادى عمومى تنها افراد را نابود نمى كند بلكه عامل نابودى امت ها و حكومت ها و تمدن هاست . با دعوت به زهد و قناعت و تقوا و بازداشتن مردمان از روى آوردن به انباشت ثروت و كالا و مبارزه با زرق و برق دنيا و تجمل گرايى و تشريفات دنيوى مى توان قدرى حرص آنان را محدود و كنترل نمود . علاقه شديد و تمايل فراوان به ثروت و سرمايه عامل آلودگى انسان ها به روش هاى كثيف و راه هاى ننگين و ابزارهاى پليد براى رسيدن به هدف هاى مادى است و باعث سقوط فرد و جامعه مى شود . رباخوارى دزدى رشوه خوارى ظلم اقتصادى قتل قاچاق فروشى غارت و چپاول اموال عمومى خودفروشى جاسوسى رواج فحشا كم فروشى غش زدن فريبكارى و . . . راه كارهايى است كه حريص با آن ها به جمع آورى مال و ثروت مى پردازد . بنابراين حرص موجب پيدايش و گسترش فساد اقتصادى و در نهايت سقوط اخلاقى و هلاكت است . حرص فضيلت ها و مكارم و ارزش هاى اخلاقى را از بين مى برد . اين لوازم ايجابى و سلبى حرص كه همواره با حرص است و از آن جدا نمى شود عوامل و علل هلاكت امت هاست . امام رضا عليه السلام نيز با آگاهى و شناخت اين لوازم تفكيك ناپذير حرص مسلمانان را از حرص برحذر داشته و اثر نهايى حرص ورزى عمومى را كه هلاكت امت ها است بيان كرده اند . در حديث ديگر امام رضا عليه السلام فرموده اند : لاتحدثوا انفسكم بالفقر ولا بطول العمرفانه من حدث نفسه بالفقربخل و من حدثها بطول العمر حرص ( 4 ) . به خودتان از فقر و طول عمر سخن مگوئيد هركس به خودش از فقر سخن بگويد بخيل شود و هركس به آن از طول عمرسخن گويد حريص گردد . مطابق اين حديث رضوى ترس از فقر عامل بخل است و وحشت از نادارى دستان انسان را مى بندد و او را از سخاوت و انفاق در راه خدا محروم مى نمايد . سخن گفتن از طول عمر نيز انسان را حريص بار مى آورد . تلقين عمر طولانى به نفس رام نشدنى موجب افزايش روحيه دنياگرايى و خودخواهى انسان مى گردد و علاقه شديد به جمع آورى مال و ثروت و پاسدارى از آن انسان را از خدا و كار براى آخرت باز مى دارد . محمدبن اسماعيل بن بريع گفته است امام رضا عليه السلام فرمود : لا يجتمع المال الا بخصال خمس : ببخل شديد و امل طويل و حرص غالب وقطيعه الرحم و ايثارالدنياعلى الاخره ( 5 ) . مال جز با پنج خصلت جمع نمى شود : بخل شديد و آرزوى طولانى و حرص غالب و قطع رحم و برترى دنيا بر آخرت . بديهى است علاقه شديد به مال موجب جمع آورى ثروت مى گردد . آدم حريص تمام هدف زندگانى اش گردآورى ثروت است و از هر راه نادرست و با هر وسيله كثيف و ابزار پليد براى رسيدن به همين هدف شب و روز تلاش مى كند و در آخر عمر ثروت فراوان به دست آمده از راه هاى حرام را براى بهره بردارى ديگران مى گذارد و مى رود . حرص زيبا و ارزشمند حرص براى ثروت دنيا رياست قدرت شهوت و براى جلوه ها و مظاهر دنياگرايى و در يك جمله حرص براى خود حرص حيوانى پليد منكر و از رذايل اخلاقى است اما حرص براى ديگران و دلسوزى و علاقه شديد به كمك مالى به ديگران و قضاى حوائج مومنان و سودرسانى به آنان وحل مشكلات انسان ها و هدايت و نجات آنان حرص ارزشمند زيبا معروف و از فضايل و مكارم اخلاقى است . سيره و رفتار پيامبر خدا صلى الله عليه وآله و سلم واهل بيت عليهم السلام بهترين سرمشق و نمونه براى بشريت در اين نوع از حرص زيبا و ثمربخش است . امام رضا عليه السلام هم خود پيشگام در چنين حرصى بوده اند . هم مسلمانان را به آراستگى به آن فراخوانده وفرموده اند : احرصوا على قضا حوائج المومنين وادخال السرور عليهم و دفع المكروه عنهم ( 6 ) . بر قضاى حوائج مومنان و خوشحال نمودن آنان و برطرف نمودن مكروه و بدى از آنان حريص باشيد . اين سخنان گهربار امام رضا عليه السلام براى هميشه زنده و راهگشاست و در جهان امروز و در جامعه اسلامى آثار فورى كاربردى فراوانى در توسعه اقتصادى و پيشرفت مادى و معنوى و سعادت امت اسلامى دارد . در اين حديث شريف رضوى مسلمانان جهان امر به حرص شده اند و امام هشتم عليه السلام از آنان دعوت كرده اند كه حريص باشند . اما نه حريص بر جمع آورى ثروت براى خويش بلكه حريص بر كمك و يارى مومنان و بندگان خدا براى سه كار : « قضاى حوائج آنان » و « شادكامى قلبى آنان » و « دفع هرگونه بدى از آنان » . اگر مسلمانان جهان خود را متعهد بدانند قدم كوچكى در اين مسير بردارند و جهت گيرى حرص خود را با اين سه كار هماهنگ نمايند مشكلات جهان اسلام در همه كشورها و به ويژه فلسطينيان به سرعت و به آسانى حل مى گردد . حرص بر انجام حاجات مومنان علاقه شديد به قضاى حاجات مومنان و تمايل زياد به برطرف نمودن نيازهاى مومنان نيازمند به خودسازى و تهذيب نفس است . تبديل حرص مادى و خوددوستى انسان به علاقه جدى و شديد به رفع مشكل مادى ديگران و انجام كارهاى ديگران و تامين نيازهاى اقتصادى مومنان تحول ارزشمند در جهت گيرى و متعلق حرص است و امام رضا عليه السلام پيروان خويش را به همين تحول بزرگ روحى فرمان داده و فراخوانده اند . اين كه انسان با علاقه فراوان كوشش كند حاجت برادر مومن خويش را برآورده كند و از او دستگيرى نمايد بسيار ارزشمند و زيباست . دويدن و تلاش بى پايان در راه مشكل گشايى مومنان و حاجت روايى آنان امر و دستور امام رضا عليه السلام در اين رهنمود جاويدان الهى است . امام رضا عليه السلام در جاى ديگر فرموده اند : لايتم عقل امر مسلم حتى تكون فيه عشرخصال : . . . لايسام من طلب الحوائج اليه ( 7 ) . عقل انسان مسلم كامل نمى شود تا اين كه ده خصلت در او باشد : . . . از حاجت خواستن مردم از او ناراحت و خسته نگردد . براساس اين گفتار امام هشتم عليه السلام خوشنودى و نشاط در راه روانمودن حاجات مردم از نشانه هاى كمال عقل هر مسلمان است . روى آوردن مردم به انسان براى طرح نيازهاى گوناگون خويش نبايد او را ناراحت و عصبانى نمايد زيرا كمال عقل در تلاش براى پاسخ درست به نيازهاى مردم و تامين حاجت هاى آنان است . در حديث ديگرامام رضا عليه السلام فرموده اند : التوددالى الناس نصف العقل ( 8 ) . اظهار دوستى با مردم نيمى از عقل است . برطبق اين حديث مهرورزى نسبت به مردم و رعايت لوازم مهرورزى آن قدر ارزش دارد كه نشانه بزرگ خردورزى و برابر با نصف عقل است . در حديث ديگر امام رضا عليه السلام فرموده اند : اجل الخلائق واكرمهااصطناع المعروف واغاثه الملهوف و تحقيق امل الامل و تصديق رجا الراجى والاستكثار من الاصدقا فى الحياه والباكين بعد الوفاه ( 9 ) . بزرگ ترين و گرامى ترين صفت ها نيكى كردن به ديگران و پناه دادن به بى پناهان و فريادرسى غمديدگان و رنجديدگان و تحقق بخشيدن آرزوى آرزومندان و اميد اميدواران و افزون ساختن دوستان در زندگى و گريه كنندگان پس از مرگ است . آن چه در اين حديث رضوى جليل ترين و گرامى ترين صفت ها شناخته شده از مظاهر و آثار حرص در برآورده نمودن حاجت هاى مومنان است . امام هشتم عليه السلام در رهنمودى ديگر فرموده اند : عونك للضعيف افضل من الصدقه ( 10 ) . كمك توبه ضعيف ويارى ناتوان بهتر از صدقه است . به حكم اين حديث رضوى هرچه صدقه ثواب داشته باشد يارى ناتوان بالاتر از آن را دارد . در حديث ديگر امام رضا عليه السلام از رسول خدا صلى الله عليه وآله و سلم چنين نقل كرده اند : راس العقل بعدالايمان بالله التودد الى الناس و اصطناع الخيرالى كل بروفاجر ( 11 ) . سرعقل پس از ايمان به خدا مهربانى نمودن به مردم و نيكى و دوستى و خيرخواهى براى هر نيكوكار و بدكاراست . حرص بر مسرور و خوشحال نمودن مومنان حرص بر وارد نمودن سرور بر دل مومنان نيز دستور امام رضا عليه السلام است . علاقه شديد به خوشحال نمودن مومنان ازمكارم اخلاقى است . حرص برادخال سرور و سعى و كوشش در جهت خشنودى و سرور مومنان و شادكامى قلبى آنان يك اصل ارزشمند در فرهنگ رضوى است . قطعا انسان با ايمان تنها از كارهاى خوب و انجام معروف خوشحال مى گردد . او هرگز از منكرات و گناهان و كارهاى زشت شاد و خوشحال نمى شود . بنابراين فرمان به مسرور نمودن قلبى مومنان فرمان بر انجام كارهاى معروف و اقدامات مشروع و ارزشمند و تلاش در راه تامين حاجت هاى معقول و شرعى انسان هاى باايمان است . حرص بردفع مكروه از مومنان مكروه هر كار بد زشت و نفرت آور است امام رضا عليه السلام حرص بر دفع مكروه از مومنان را خواستار شده و مسلمانان را بر آن تشويق نموده اند . علاقه شديد به بازگرداندن مكروه از مومنان و مهار بدى ها و اعمال نفرت آور نسبت به آنان از صفت هاى زيبا و از اقسام حرص مقدس و ممدوح است . هر مسلمانى بايد هر آن چه را براى خويش بد مى شمارد براى مومنان جهان بد بشمارد و خود در برخورد با مومنان انجام ندهد و اگر ديگران نيز انجام دادند اقدام بر دفع بدى و مكروه از آنان بنمايد . تمايل فراوان به اين كه به هيچ مومنى بدنگذرد و هيچ مومنى بد نبيند حرص پاك و پسنديده است . درمان حرص : براى درمان اساسى بيمارى روحى حرص بايد به سراغ عوامل و ريشه هاى آن برويم و ريشه اين صفت زشت را بخشكانيم . برخى از ريشه هاى اين صفت مذموم از اين قبيل است : الف - سوء ظن به خدا : در احاديث اسلامى بيان شده كه يكى از ريشه هاى حرص ، سوء ظن به خدا و عدم توكل بر او است كه بازگشت آن به تزلزل پايه هاى توحيد افعالى است . كسى كه خدا را قادر و رازق مى داند و كليد همه خيرات و خوبى ها را به دست او مى بيند حرص در جمع مال و جاه و قدرت دارد . ب - جهل : از ديگر ريشه هاى اين صفت جهل و بى خبرى نسبت به پيامد هاى اين صفت زشت است . اگر انسان بداند كه حرص آرامش او را در زندگى بر هم مى زند و مايه رنج و عذاب دائمى او است و شخصيت او را خرد مى كند و در نزد مردم خوار و خفيف مى سازد قطعا در روح او اثر مى گذارد . براى درمان حرص بايد تفكر و مطالعات خود را درباره حقيقت روحانى انسان و نيازهاى معنوى انسان براى رشد و ضرر دنيا و ماده گرايى افزايش بدهيد و در مورد اين صفت كتاب هاى اخلاقى را مطالعه كنيد . نتيجه گيرى حرص مطلقا بد نيست . تنها با حرص دنيوى و علاقه شديد به مال و ثروت دنيا و مظاهر پليد آن كه مانع رشد رستگارى و سعادت و مهرورزى به انسان هاست بايد مبارزه كرد و آن را كنار گذاشت اما حرص اخروى و تمايل به مهربانى و مهرورزى به بندگان خدا و علاقه فراوان به قضاى حوائج مومنان و سرور آنان و دفع مكروه و بدى از آنان . همواره ارزشمند و مقدس و نشانه ايمان به خدا و كمال است . بنابراين ماپيروان امام رضا عليه السلام بايد شيفته خدمت باشيم نه تشنه ثروت ! . 1 راغب اصفهانى ابى القاسم الحسن بن محمدبن المفضل المفردات فى غريب القرآن دفتر نشر كتاب چاپ دوم 1404 « ه ق ص . 113 ناصر على عبدالله المعجم البسيط ويرايش دوم دانشگاه علوم اسلامى رضوى مشهد چاپ دوم 1380 ص 126 2 النراقى محمد مهدى جامع السعادات موسسه الاعلمى للمطبوعات لبنان بيروت جامعه النجف الدينيه چاپ چهارم بى تا ج 2 ص 102 و ص . 103 3 علامه مجلسى محمدباقر بحارالانوار الجامعه لدر راخبارالائمه الاطهار عليهم السلام موسسه الوفا بيروت چاپ سوم 1403 ه ق 1982 م ج 78 ص 346 4 علامه مجلسى بحارالانوار ج 78 ص 346 5 شيخ صدوق ابى جعفر محمدبن على بن الحسين قمى ابن بابويه عيون اخبارالرضا عليه السلام ترجمه حميدرضا مستفيد و على اكبر غفارى درالكتب الاسلاميه تهران چاپ اول 1380 ج 1 ص 566 6 علامه مجلسى بحارالانوار ج 78 ص 347 7 الحرانى حسن بن على بن الحسين بن شعبه تحف العقول موسسه النشر الاسلامى قم چاپ اول بيتا ص 442 علامه مجلسى بحارالانوار ج 78 ص 336 8 ابن شعبه حرانى تحف العقول ص 443 علامه مجلسى بحارالانوار ج 78 ص 335 9 الحلوانى ابوعبدالله الحسين بن محمدبن الحسن نزهه الناظر و تنبيه الخاطر تحقيق و ترجمه عبدالهادى مسعودى دارالحديث قم چاپ اول 1383 ص 206 و ص 207 علامه مجلسى بحارالانوار ج 78 ص 355 10 شيخ صدوق عيون اخبار الرضا عليه السلام ج 2 ص 31 و ص 32 11 شيخ صدوق عيون اخبار الرضا عليه السلام ج 2 ص 35 براى مطالعه بيشتر به منابع ذيل توجه نماييد : ا - اخلاق در قرآن ، مكارم شيرازى ، ج 2 ص 81 2 - محجه البيضا ، ج 6 ، ص 54

در مورد سوالات احکام، جهت اطلاع از آخرين استفتائات با دفتر مرجع تقليد خود در تماس باشيد
برچسب ها: تعريف حرص    حرص ورزي