خواست من از شما اين است اگر امكان است كتاب يا كتاب هايي با مؤلفين معتبر كه همراه سند و مدرك باشند از واقعه حماسي و معرفتي و مصيبت عاشورا و تاسوعا را در بر گرفته به علت هزينه بالاي خريد اين كتاب هاي از شما خواستارم كه حداقل ليست اين كتاب ها را برايم ارسال كنيد كه حداقل از كتابخانه هاي عمومي به امانت بگيرم!

1- ارزشمندترين و کهن­ترين اثري که در تاريخ قيام امام حسين علیه السلام گردآوري و ثبت و ضبط شده و هم اينک متن تقريبا کاملي از آن در دست است (کتاب مقتل الحسين) از ابومخنف لوط بن يحيب بن سعيد سالم آزدي غامدي کوفي ( متوفي به سال 157 ه) است .
دو مورخ بزرگ و معروف ،علي­بن محمد مدائني يا مديني، (متوفي 211هـ) و هشام بن محمد نسّابه کلبي (متوفي 206 يا 204 هـ) کتاب مقتل­الحسين او را با روايت مستقيم و بلاواسطه دريافت و با اضافه اختباري از ساير راويان نقل و روايت نموده­اند که به اعتبار آن اخبار اضافي جزء آثار خود آنان نيز شمرده شده است.
2- «مقاتل الطالبين»، از علي­بن­الحسين اموي معروف به ابي فرج اصفهاني (متوفي 284 هـ) اين کتاب نيز مختصري از اخبار مقاتل بني­هاشم در کربلا را عمدتاً از ابومخنف دارا است .
3- «انساب ­الاشراف»، از احمدبن يحيي بلاذري ( متوفي بين 280 تا 300 هـ) جلد سّوم اين کتاب به تحقيق محقق معروف شيخ محمدباقر محمودي دشتي منتشر شده است. از صفحه 142 تا 228 درباره زندگي و احاديث و مقتل امام حسين علیه السلام است، که بسياري از اخبارش از ابومخنف است.
4- «الاخبار الطوال» از احمدبن داود دينوري ( متوفي 282 هـ) تاريخي است مختصر تا سال 277 هـ. مشتمل بر فصلي در مقتل امام حسين علیه السلام که باز بسياري از اخبارش از ابومخنف است.
5- «روضة الواعظين»، از محمدبن حسن معروف به فتّال نيشابوري حلّي شهيد در نيشابور به أمر برادرزاده نظام­الملک جوييني به سال 508 هـ . فصلي از کتاب، مختصري از «مقتل امام حسين علیه السلام را در بردارد. دکتر مهدوي دامغاني اين کتاب را به فارسي ترجمه و منابع اخبار را معرفي نموده است.
- « مقتل الحسين خوارزمي»، موفق بن احمد حنفي خوارزمي مکي( متوفي 568 هـ). کتاب دو جلد است، جلد اول « مناقب خوارزمي» و جلد دوم مقتل است و اخبار متعددي از ابومخنف را در بردارد. اما کتاب چندان معتبر و معتمد نيست.
5- «کتاب اللهوف علي قتلي الطفوف» از سيدعلي بن موسي حسنــــــي، معروف به سيدبن طاووس حلّي ( متوفي 665 هـ). اين کتاب، کتابي است تاريخي و روايي درباره قيام امام حسين(ع) و روايات کتاب بدون سند نوشته شده است. اين کتاب مورد اعتماد شيعه است و در قرن هفتم نوشته شده است.همان، ص 79 به بعد شهيد آيت الله سيد محمد علي قاضي طباطبايي نويسنده کتاب «تحقيق در اول اربعين حضرت سيد الشهدا» گفته است که لهوف نقلياتش بسيار مورد اعتماد است و درميان کتب مقاتل کتاب مقتلي به اندازه اعتبار و اعتماد آن نمي رسد و در اطمينان به آن کتاب، در رديف اول کتب معتبره مقاتل قرار گرفته استگرچه آن را در اوايل جواني نوشته است. گذشته از اين از کدام عبارت مرحوم سيد فهميده مي شد که لهوف در اوايل جواني تأليف فرموده است؟تحقيق در اول اربعين حضرت سيدالشهداء، ص 7، چاپ سوم، 1368حاجي نوري در کتاب «لؤلؤ و مرجان: 156 , 157 » به برخي مطالب لهوف ايراد گرفته و گفته چون اين کتاب در دوره جواني سيد نوشته شده خالي از اشکال نيست و قاضي به او پاسخ مي دهد که اگر چه در دوره جاني هم نوشته باشد باز هم بسيار معتبر است و بعد قاضي مي گويد: «دليلي نيست که ثابت بکند که سيد لهوف آن را در دوره جواني نوشته باشد».(7) ترجمه كتاب : لهوف به نام « آهي سوزان برمزار شهيدان» چاپ شده است .
6- مرحوم محدث قمي در «هدية­الاحباب» مي­گويد: «ابوجعفر طبري در تاريخ خود در باب مقتل امام حسين(ع) از مقتل«صحيح» ابومخنف بسيار نقل کرده است» و در مقدمه «نفس­المهموم» مي­گويد: «هرکس به تاريخ طبري مراجعه کند مي­يابد که بيشتر آنچه در مقتل امام حسين علیه السلام نقل کرده از مقتل ابومخنف گرفته است» . و به سبب ارزش و اهميتي که اين کتاب داشته و لذا مورد توجه مورخان و محققان بوده، به نظرم رسيد که با استخراج و جمع­آوري اين اخبار از تاريخ طبري مي­توان آن مقتل مفقود را بازيافت، و چنين نمودم، و سپس چون ديدم طبري – چنانکه گذشت – اين اخبار را توسط کلبي نقل نموده، و شيخ مفيد در «ارشاد» نيز از کلبي نقل کرده، لذا با «ارشاد» تطبيق کردم و معلوم شد که اين اخبار نيز ابومخنف است؛ گرچه شيخ مفيد نفرموده است و اين مؤيد مرويات طبري گرديد. سپس با مقدمه­اي مفصل (66 صفحه) درباره طبري و کلبي و ابومخنف و راويان اخبارش و تطبيق آن با مقتل رايج شايع به نام او و پاورقي­هاي تطبيقي – تحقيقي مفيد، ضمن منشورات دفتر انتشارات جامعه مدرسين با نام «وقعة­الطف لابي مخنف»، چاپ و نشر شد.
در ضمن اين معرّفي، مقتل «تاريخ طبري» و «ارشاد شيخ مفيد» نيز شناخته شد.( عمدتاً ارشاد شيخ مفيد با اضافه از مقاتل الطالبين و مروج­الذهب از مسعودي و کتاب­الملهوف از سيدبن طاووس و مشيرالاحزان از ابن­غاي­حلّي و مناقب آل ابي طالب از ابن­شهرآشوب مازندراني و کشف­الغمه اربلي و مقتل محمدبن­ابي­طالب حسيني حائري).
7- شيخ محسن محمدي اراکي از بحار ( صفحه 310 – 394، ج 44 و تا صفحه 100، از ج 45.) مقتلی انتخاب نموده و با نام «المختار من مقتل البحار در 150 صفحه» ضمن منشورات مجمع انديشه اسلامي منتشر شده است.
8- «القمقام الزّخار و الصمصام البتار» از مرحوم حاج فرهاد ميرزا، فرزند عباس ميرزا، فرزند فتحعلي شاه قاجار( متوفي 1305 هـ) مشتمل بر زندگاني امام حسين علیه السلام تا شهادت، با قلم ملمّع (فارسي و بعضاً عربي) با استناد به بيش از صد و هفتاد کتاب تاريخي و غير تاريخي معتبر از شيعه و سنّي، در بيش از 600 صفحه .
9- «نفس­المهموم في مصيبة سيدناالحسين المظلوم» از مرحوم محّدث حاج شيخ عباس قمي متوفي 1359 هـ.. در بيش از 600 صفحه از 20 کتاب تاريخي معتبر. استادش مرحوم حاج ميرزا حسين محّدث نوري در «لؤلؤ و مرجان» بر بسياري از نقليات منبريان معترض بوده و اظهار اميد نموده که اگر برسد کتاب مقتل معتبري بنويسد، و أجل مهلتش نداد، و اين اميد استاد را مرحوم محدث قمي در کتاب «نفس المهموم» محقق نمود.
«نفس المهموم» با تحقيق محققّ معروف آقاي حاج شيخ رضا استادي منتشر شده است. و دوبار به فارسي ترجمه شده: ترجمه مرحوم علّامه شعراني به نام «الدمع السجوم» و ترجمه مرحوم حاج شيخ محمدباقر کمره­اي بنام «رموز الشهادة.»
10- «مقتل الحسين او حديث کربلا» از مرحوم مورّخ محقق حاج سيد عبدالرزاق موسوي نجفي معروف به مقرم، متوفي 1319 هـ. در حدود 300 صفحه عمدتاً با استناد بر اختبار ابومخنف در طبري و ارشاد شيخ مفيد و نفس­المهموم محّدث قمي و ساير مصادر معتبر. اين کتاب نيز به فارسي ترجمه شده به نام : «چهره گلگون حسين» از آقاي حاج شيخ عزيزالله عطاردي نيشابوري.
11- كتاب هاي «خصائص الحسینیه» و «مجالس شوشتری» شيخ جعفر شوشتري. که به گفته خود ایشان نوعی الهام در نقل وقایع برایان حاصل شده است.
12- «قطعه ای از بهشت، جامع ترین تاریخ واقعه کربلا» از علی نجاتی (سیرجانی). این کتاب از کتب منبع به حساب نمی آید و در سال 1383 منتشر گریدده است ولی تا حد امکان به بررسی مقاتل پرداخته و اقوال صحیح را نگاشته است.
از اين مجموعه جامع­ترين مقتل ، نفس­المهموم و قمقام زخّار و مقاتل مورد اعتبار: ((منتهي الامال )) ((لهوف )) و ((ارشاد)) مي باشند. البته معتبر و مفيد بودن اين كتب به معناي اين نيست كه تمام محتويات آنها صحيح باشند. در كنار اين كتاب ها بهتر است كتاب ((حماسه حسيني )) و « تحریفات عاشورا» شهيد مطهري نيز مطالعه شود.
جهت مطالعه بیشتر :
کتابشناسي تاريخي امام حسين(ع)، محمد اسفندياري.
پاورقی:
(12-1) - محمدهادي يوسفي غروي ، شناخت توصيفي از کتب مقاتل، با اندکی تلخیص برگرفته از سایت : تبیان.

در مورد سوالات احکام، جهت اطلاع از آخرين استفتائات با دفتر مرجع تقليد خود در تماس باشيد
برچسب ها: واقعه عاشورا