خواست من از شما اين است اگر امكان است كتاب يا كتاب هايي با مؤلفين معتبر كه همراه سند و مدرك باشند از واقعه حماسي و معرفتي و مصيبت عاشورا و تاسوعا را در بر گرفته به علت هزينه بالاي خريد اين كتاب هاي از شما خواستارم كه حداقل ليست اين كتاب ها را برايم ارسال كنيد كه حداقل از كتابخانه هاي عمومي به امانت بگيرم!

1- ارزشمندترين و كهن­ترين اثري كه در تاريخ قيام امام حسين عليه السلام گردآوري و ثبت و ضبط شده و هم اينك متن تقريبا كاملي از آن در دست است (كتاب مقتل الحسين) از ابومخنف لوط بن يحيب بن سعيد سالم آزدي غامدي كوفي ( متوفي به سال 157 ه) است .
دو مورخ بزرگ و معروف ،علي­بن محمد مدائني يا مديني، (متوفي 211هـ) و هشام بن محمد نسّابه كلبي (متوفي 206 يا 204 هـ) كتاب مقتل­الحسين او را با روايت مستقيم و بلاواسطه دريافت و با اضافه اختباري از ساير راويان نقل و روايت نموده­اند كه به اعتبار آن اخبار اضافي جزء آثار خود آنان نيز شمرده شده است.
2- «مقاتل الطالبين»، از علي­بن­الحسين اموي معروف به ابي فرج اصفهاني (متوفي 284 هـ) اين كتاب نيز مختصري از اخبار مقاتل بني­هاشم در كربلا را عمدتاً از ابومخنف دارا است .
3- «انساب ­الاشراف»، از احمدبن يحيي بلاذري ( متوفي بين 280 تا 300 هـ) جلد سّوم اين كتاب به تحقيق محقق معروف شيخ محمدباقر محمودي دشتي منتشر شده است. از صفحه 142 تا 228 درباره زندگي و احاديث و مقتل امام حسين عليه السلام است، كه بسياري از اخبارش از ابومخنف است.
4- «الاخبار الطوال» از احمدبن داود دينوري ( متوفي 282 هـ) تاريخي است مختصر تا سال 277 هـ. مشتمل بر فصلي در مقتل امام حسين عليه السلام كه باز بسياري از اخبارش از ابومخنف است.
5- «روضة الواعظين»، از محمدبن حسن معروف به فتّال نيشابوري حلّي شهيد در نيشابور به أمر برادرزاده نظام­الملك جوييني به سال 508 هـ . فصلي از كتاب، مختصري از «مقتل امام حسين عليه السلام را در بردارد. دكتر مهدوي دامغاني اين كتاب را به فارسي ترجمه و منابع اخبار را معرفي نموده است.
- « مقتل الحسين خوارزمي»، موفق بن احمد حنفي خوارزمي مكي( متوفي 568 هـ). كتاب دو جلد است، جلد اول « مناقب خوارزمي» و جلد دوم مقتل است و اخبار متعددي از ابومخنف را در بردارد. اما كتاب چندان معتبر و معتمد نيست.
5- «كتاب اللهوف علي قتلي الطفوف» از سيدعلي بن موسي حسنــــــي، معروف به سيدبن طاووس حلّي ( متوفي 665 هـ). اين كتاب، كتابي است تاريخي و روايي درباره قيام امام حسين(ع) و روايات كتاب بدون سند نوشته شده است. اين كتاب مورد اعتماد شيعه است و در قرن هفتم نوشته شده است.همان، ص 79 به بعد شهيد آيت الله سيد محمد علي قاضي طباطبايي نويسنده كتاب «تحقيق در اول اربعين حضرت سيد الشهدا» گفته است كه لهوف نقلياتش بسيار مورد اعتماد است و درميان كتب مقاتل كتاب مقتلي به اندازه اعتبار و اعتماد آن نمي رسد و در اطمينان به آن كتاب، در رديف اول كتب معتبره مقاتل قرار گرفته استگرچه آن را در اوايل جواني نوشته است. گذشته از اين از كدام عبارت مرحوم سيد فهميده مي شد كه لهوف در اوايل جواني تأليف فرموده است؟تحقيق در اول اربعين حضرت سيدالشهداء، ص 7، چاپ سوم، 1368حاجي نوري در كتاب «لؤلؤ و مرجان: 156 , 157 » به برخي مطالب لهوف ايراد گرفته و گفته چون اين كتاب در دوره جواني سيد نوشته شده خالي از اشكال نيست و قاضي به او پاسخ مي دهد كه اگر چه در دوره جاني هم نوشته باشد باز هم بسيار معتبر است و بعد قاضي مي گويد: «دليلي نيست كه ثابت بكند كه سيد لهوف آن را در دوره جواني نوشته باشد».(7) ترجمه كتاب : لهوف به نام « آهي سوزان برمزار شهيدان» چاپ شده است .
6- مرحوم محدث قمي در «هدية­الاحباب» مي­گويد: «ابوجعفر طبري در تاريخ خود در باب مقتل امام حسين(ع) از مقتل«صحيح» ابومخنف بسيار نقل كرده است» و در مقدمه «نفس­المهموم» مي­گويد: «هركس به تاريخ طبري مراجعه كند مي­يابد كه بيشتر آنچه در مقتل امام حسين عليه السلام نقل كرده از مقتل ابومخنف گرفته است» . و به سبب ارزش و اهميتي كه اين كتاب داشته و لذا مورد توجه مورخان و محققان بوده، به نظرم رسيد كه با استخراج و جمع­آوري اين اخبار از تاريخ طبري مي­توان آن مقتل مفقود را بازيافت، و چنين نمودم، و سپس چون ديدم طبري – چنانكه گذشت – اين اخبار را توسط كلبي نقل نموده، و شيخ مفيد در «ارشاد» نيز از كلبي نقل كرده، لذا با «ارشاد» تطبيق كردم و معلوم شد كه اين اخبار نيز ابومخنف است؛ گرچه شيخ مفيد نفرموده است و اين مؤيد مرويات طبري گرديد. سپس با مقدمه­اي مفصل (66 صفحه) درباره طبري و كلبي و ابومخنف و راويان اخبارش و تطبيق آن با مقتل رايج شايع به نام او و پاورقي­هاي تطبيقي – تحقيقي مفيد، ضمن منشورات دفتر انتشارات جامعه مدرسين با نام «وقعة­الطف لابي مخنف»، چاپ و نشر شد.
در ضمن اين معرّفي، مقتل «تاريخ طبري» و «ارشاد شيخ مفيد» نيز شناخته شد.( عمدتاً ارشاد شيخ مفيد با اضافه از مقاتل الطالبين و مروج­الذهب از مسعودي و كتاب­الملهوف از سيدبن طاووس و مشيرالاحزان از ابن­غاي­حلّي و مناقب آل ابي طالب از ابن­شهرآشوب مازندراني و كشف­الغمه اربلي و مقتل محمدبن­ابي­طالب حسيني حائري).
7- شيخ محسن محمدي اراكي از بحار ( صفحه 310 – 394، ج 44 و تا صفحه 100، از ج 45.) مقتلي انتخاب نموده و با نام «المختار من مقتل البحار در 150 صفحه» ضمن منشورات مجمع انديشه اسلامي منتشر شده است.
8- «القمقام الزّخار و الصمصام البتار» از مرحوم حاج فرهاد ميرزا، فرزند عباس ميرزا، فرزند فتحعلي شاه قاجار( متوفي 1305 هـ) مشتمل بر زندگاني امام حسين عليه السلام تا شهادت، با قلم ملمّع (فارسي و بعضاً عربي) با استناد به بيش از صد و هفتاد كتاب تاريخي و غير تاريخي معتبر از شيعه و سنّي، در بيش از 600 صفحه .
9- «نفس­المهموم في مصيبة سيدناالحسين المظلوم» از مرحوم محّدث حاج شيخ عباس قمي متوفي 1359 هـ.. در بيش از 600 صفحه از 20 كتاب تاريخي معتبر. استادش مرحوم حاج ميرزا حسين محّدث نوري در «لؤلؤ و مرجان» بر بسياري از نقليات منبريان معترض بوده و اظهار اميد نموده كه اگر برسد كتاب مقتل معتبري بنويسد، و أجل مهلتش نداد، و اين اميد استاد را مرحوم محدث قمي در كتاب «نفس المهموم» محقق نمود.
«نفس المهموم» با تحقيق محققّ معروف آقاي حاج شيخ رضا استادي منتشر شده است. و دوبار به فارسي ترجمه شده: ترجمه مرحوم علّامه شعراني به نام «الدمع السجوم» و ترجمه مرحوم حاج شيخ محمدباقر كمره­اي بنام «رموز الشهادة.»
10- «مقتل الحسين او حديث كربلا» از مرحوم مورّخ محقق حاج سيد عبدالرزاق موسوي نجفي معروف به مقرم، متوفي 1319 هـ. در حدود 300 صفحه عمدتاً با استناد بر اختبار ابومخنف در طبري و ارشاد شيخ مفيد و نفس­المهموم محّدث قمي و ساير مصادر معتبر. اين كتاب نيز به فارسي ترجمه شده به نام : «چهره گلگون حسين» از آقاي حاج شيخ عزيزالله عطاردي نيشابوري.
11- كتاب هاي «خصائص الحسينيه» و «مجالس شوشتري» شيخ جعفر شوشتري. كه به گفته خود ايشان نوعي الهام در نقل وقايع برايان حاصل شده است.
12- «قطعه اي از بهشت، جامع ترين تاريخ واقعه كربلا» از علي نجاتي (سيرجاني). اين كتاب از كتب منبع به حساب نمي آيد و در سال 1383 منتشر گريدده است ولي تا حد امكان به بررسي مقاتل پرداخته و اقوال صحيح را نگاشته است.
از اين مجموعه جامع­ترين مقتل ، نفس­المهموم و قمقام زخّار و مقاتل مورد اعتبار: ((منتهي الامال )) ((لهوف )) و ((ارشاد)) مي باشند. البته معتبر و مفيد بودن اين كتب به معناي اين نيست كه تمام محتويات آنها صحيح باشند. در كنار اين كتاب ها بهتر است كتاب ((حماسه حسيني )) و « تحريفات عاشورا» شهيد مطهري نيز مطالعه شود.
جهت مطالعه بيشتر :
كتابشناسي تاريخي امام حسين(ع)، محمد اسفندياري.
پاورقي:
(12-1) - محمدهادي يوسفي غروي ، شناخت توصيفي از كتب مقاتل، با اندكي تلخيص برگرفته از سايت : تبيان.

در مورد سوالات احکام، جهت اطلاع از آخرين استفتائات با دفتر مرجع تقليد خود در تماس باشيد
برچسب ها: واقعه عاشورا